wersja mobilna
Online: 599 Czwartek, 2016.12.08

Technika

Wielowątkowość a wielordzeniowość

poniedziałek, 07 kwietnia 2008 01:00

Wielowątkowość i wielordzeniowość to niezależne, ale dopełniające się, techniki projektowania. Korzyści z ich stosowania zależą od aplikacji, ale może się zdarzyć, że żadna z nich nie będzie odpowiednia w danej sytuacji. Ponieważ pracujące wielowątkowo oraz wielordzeniowe procesory stały się normą, projektanci układów cyfrowych powinni znać ich poszczególne ich cechy, wady i zalety.

Przetwarzanie współbieżne

Zwiększenie wydajności systemu przez podniesienie jego częstotliwości taktowania powoduje większe zużycie mocy i jest ograniczone technologiami elektronicznymi. Granica ta zwiększa się co roku, jednak wydajność tanich i energooszczędnych rozwiązań wciąż pozostawia wiele do życzenia. Na szczęście, prawie wszystkie aplikacje komputerowe reprezentują pewien stopień współbieżności, ponieważ często istnieje potrzeba wykonywania wielu niezależnych zadań jednocześnie. Pozwala to na zastosowanie technik przetwarzania wielowątkowego, a w tym np. rozłożonego na wiele rdzeni procesora. Zadanie to nie zawsze jest proste, ale i tak łatwiejsze niż przekraczanie ograniczeń fizycznych.

Cechą systemów wieloprocesorowych (wielordzeniowych) jest wykorzystanie przetwarzania współbieżnego do podziału zadań. Liczba wątków oprogramowania wykonywanych w tym samym czasie, powinna odpowiadać liczbie dostępnych w systemie procesorów.

W układach SoC także wykorzystuje się wiele rdzeni. Często możliwe jest podzielenie pewnych funkcji urządzeń dedykowanych na podzadania. Odpowiednie wątki mogą być przydzielane do różnych procesorów, z których każdy ma inne przeznaczenie i może zostać optymalnie skonfigurowany do konkretnych operacji. Takiego podziału pracy nie stosuje się w stacjach roboczych i serwerach ogólnego przeznaczenia, których obciążenie jest zmienne i trudne do przewidzenia.

Wielowątkowy sprzęt

Rys. 1. Wydajność dwuwątkowego procesora MIPS 34K

Istnieją także procesory wielowątkowe, które mogą wykonywać przetwarzanie współbieżne, ale w nieco inny sposób niż układy wielordzeniowe. Zamiast wykorzystania technik podziału obciążenia na poziomie systemu, ich działanie polega na optymalizacji wykorzystania powierzchni procesora oraz zwiększenia efektywności energetycznej. W przeciwieństwie do układów wielowątkowych, rdzenie jednowątkowe, zanim wykonają zaplanowane operacje, muszą czekać na przesłanie danych z pamięci.

Wielowątkowość może być więc zdefiniowana następująco: jeśli ze względu na opóźnienia w komunikacji między procesorem a pamięcią, pojedyncze zadanie nie będzie w stanie całkowicie wykorzystać zasobów procesora, jednoczesne przetworzenie wielu zadań trwałoby krócej niż wykonanie ich sekwencyjne. Innymi słowy, wielowątkowość oznacza możliwość uruchomienia więcej niż jednego ciągu instrukcji (wątku) w tym samym czasie. W tym celu procesor powinien mieć więcej niż jeden licznik i zbiór programowalnych rejestrów. Powielenie tych zasobów jest dużo mniej kosztowne niż wymiana całej jednostki obliczeniowej. Dla procesora MIPS32 34K, wykorzystującego architekturę wielowątkową, wzrost powierzchni układu scalonego o 14% odpowiada 60-procentowemu wzrostowi przepustowości w stosunku do rdzenia jednowątkowego. Potwierdzają to testy EEMBC PKFlow i OSPF uruchamiane jednocześnie na dwuwątkowym MIPS32 34K i sekwencyjnie na jednowątkowym MIPS32 24KE).

Skalowalność wielordzeniowości

Teoretycznie, wieloprocesorowe architektury są nieskończenie skalowalne, jednak w praktyce tylko ograniczona liczba aplikacji mogłaby wykorzystać moc obliczeniową tysięcy procesorów. Z kolei uruchomienie wielu wątków na pojedynczym rdzeniu przyniesie wzrost wydajności tylko do momentu maksymalnego obciążenia jego jednostek wykonawczych. Chociaż sposoby i cele stosowania wielordzeniowości i wielowątkowości są różne, wspólnym wymogiem ich skutecznego wykorzystania jest użycie odpowiedniego oprogramowania oraz wielozadaniowego systemu operacyjnego. Natomiast jednowątkowe, nieobsługujące tych technologii aplikacje powinny zostać napisane od nowa i zdekomponowane do postaci podprogramów lub oddzielnych wątków oprogramowania.

Kiedy wielordzeniowość ma sens

Rys. 2. Wyniki testów

Zastosowanie wielordzeniowości w projektach typu SoC jest korzystne, jeśli funkcje systemu mogą być zdekomponowane do postaci niezależnych zadań. Wykorzystanie wielu wolniejszych rdzeni zamiast jednego bardzo wydajnego procesora przekłada się przeważnie na oszczędność mocy i ewentualne także powierzchni, jeśli mniejsza przepustowość pozwala na użycie mniejszych komórek pamięci.

Jeśli funkcje układu SoC, które mają być wykonywane jednocześnie, nie mogą zostać zdekomponowane na etapie projektowania systemu, można zastosować podejście alternatywne, polegające na budowie symetrycznego klastra obliczeniowego, składającego się z wielu procesorów. Poszczególne procesory klastra wykonują przydzielone im w locie zadania, dzięki czemu realizowane jest przetwarzanie współbieżne. Kosztem takiej elastyczności jest konieczność budowy złożonej sieci połączeń między poszczególnymi procesorami a współużytkowaną szybką i pojemną pamięcią. To zwiększa powierzchnię całego układu i zużycie mocy, jednak wynikiem jest funkcjonalny odpowiednik systemu wielordzeniowego.

Każdy dodatkowy rdzeń powoduje wzrost powierzchni układu scalonego i nawet w trybie oszczędzania energii zużywa pewną ilość prądu upływowego. W związku z tym układ SoC powinien zawierać minimalna liczbę rdzeni, niezbędną dla danej aplikacji. Budowanie systemu wielordzeniowego nie ma sensu, jeśli określone zadanie może być zrealizowane przez pojedynczy rdzeń.

Kiedy wielowątkowość ma sens

Zastosowanie wielowątkowości przynosi korzyści w sytuacji, w której procesor musiałby długo czekać na instrukcje. Czas oczekiwania rośnie wraz ze wzrostem częstotliwości rdzenia i zależy także od technologii oraz sposobu zarządzania pamięcią przez daną aplikację. Typowe oprogramowanie może być nieefektywne w jednowątkowym środowisku SoC o częstotliwości 500MHz przez 30% czasu, natomiast programy gorzej zoptymalizowane pod kątem pamięci – nawet przez 75% czasu pracy. Systemy, w których szybkości procesora i pamięci są dobrze dopasowane, tzn. nie występuje spadek wydajności spowodowany opóźnieniami w komunikacji między nimi, w ogóle nie zyskają na wielowątkowości. Dodatkowe zasoby procesora wynikające z zastosowania wielowątkowości mogą być wykorzystane także do innych zadań, których nie można zrealizować w systemie wielordzeniowym, opartym na procesorach konwencjonalnych. Jeśli, na przykład, w zwykłym procesorze wystąpi żądanie przerwania, następuje wstrzymanie i zapamiętanie stanu aktualnego programu i wykonanie kodu procedury przerwania. Natomiast wielowątkowy procesor może sprzętowo dokonywać przełączania wątków, co zapewnia wykonywanie przerwań bez opóźnienia obecnego w przypadku ich programowej obsługi.

Podsumowanie

Z punktu widzenia efektywnego wykorzystania powierzchni i mocy, optymalny procesor SoC powinien zawierać wielowątkowy rdzeń jako podstawowy element przetwarzający i replikować go w konfiguracji wielordzeniowej, jeśli aplikacja wymagałaby większej wydajności niż może zapewnić pojedynczy rdzeń.

Grzegorz Michałowski