Badania i rozwój

Aparatura do badań precompliance

Z takich lub podobnych powodów wiele firm idzie krok dalej w kierunku poprawy jakości i tworzy własne, wewnętrzne laboratoria badawcze, które biorą udział w procesie projektowania i wdrażania nowych produktów, a także w kontroli serii produkcyjnych. Jest to dla takich firm niewątpliwie duży atut i potwierdzenie wysokiego poziomu technicznego i merytorycznego. Aparatura i wydzielona jednostka zajmująca się pomiarami w firmie przydaje się w czasie projektowania, podczas produkcji oraz w usługach posprzedażowych (gwarancja, serwis, rozpatrywanie reklamacji). Im większe zasoby aparatury i kompetencje pracowników, tym wiele procesów można poprowadzić szybciej, taniej, a więc po prostu mądrzej.

Najważniejsze dla klientów cechy ofert brane pod uwagę przy kupowaniu sprzętu pomiarowego

Wszyscy ankietowani byli zgodni, że najważniejszym kryterium wyboru przyrządu pomiarowego jest cena. Zaraz po niej uplasowały się parametry techniczne, z jedynie minimalnie mniejszym wskazaniem. Reszta kryteriów prezentowana na wykresie ma zauważalnie mniejsze wskaźniki procentowe, dotyczy to także marki producenta. Oznacza to, że funkcjonalność większości przyrządów pomiarowych jest podobna, tak samo jak łatwość korzystania czy długość gwarancji, przez co takie zagadnienia nie muszą być brane pod uwagę w selekcji produktu. Termin i logistyka dostawy nie mają w tym obszarze większego znaczenia, gdyż aparatura jest kupowana na lata i stanowi część większego planu budowy kompetencji firmowych. Liczą się możliwości pomiarowe w odniesieniu do ceny.

Zainteresowanie kontrolą i oceną sprzętu elektronicznego zwiększa się też z uwagi na coraz większą wiedzę firm w tym zakresie oraz świadomość ryzyka. Współpraca na arenie międzynarodowej i wspólny rynek europejski wymuszają na krajowych producentach urządzeń i systemów przeprowadzanie badań w niezależnych, akredytowanych jednostkach. Z kolei konieczność minimalizacji kosztów zmusza do wprowadzania korekt w projekcie na wczesnym etapie, bo później, kiedy jest już w produkcji, jest to bardzo kosztowne, a czasem nawet niemożliwe do wykonania.

Poza wymaganiami technicznymi pracę inżynierów definiują też regulacje prawne (dyrektywy, rozporządzenia, normy branżowe). Kolejne edycje, poprawki do nich wymuszają zmiany konstrukcyjne i tworzą granice akceptacji dla parametrów. Wspólnym mianownikiem do opanowania tych wyzwań jest aparatura pomiarowa.

Badania precompliance

Certyfikacja urządzeń na zgodność z wymaganiami dyrektyw takich jak LVD, EMC, RED oraz z rozporządzeniami "mniejszego kalibru", jak Ekoprojekt, jest naturalną częścią kończącą działania projektowe. Zwykle w takim momencie wyrób trafia do specjalizowanego laboratorium, gdzie jest poddawany kontroli i na bazie zebranych wyników pomiarów (tzw. test report) przygotowywana jest deklaracja zgodności.

Badania precompliance mają charakter przygotowawczy do tego formalnego wydarzenia. Pozwalają upewnić się z dużym prawdopodobieństwem, że urządzenie przejdzie weryfikację w placówce zewnętrznej, a jeszcze wcześniej dają możliwość ciągłych kontroli projektu po to, aby robić poprawki na bieżąco. Negatywny wynik oceny w laboratorium to niestety wielko kłopot, gdyż oznacza konieczność wykonania mniej lub bardziej istotnych korekt w konstrukcji. A z tym wiążą się często duże koszty i opóźnienia we wprowadzaniu produktu na rynek. O wiele lepiej jest sprawdzać każdy etap działań i poprawiać konstrukcję bez czekania na finał, gdyż wówczas ryzyko nieprzejścia ścieżki formalnej staje się minimalne, zwłaszcza gdy zostawi się margines bezpieczeństwa. Dlatego wiele większych firm rozbudowuje swój potencjał aparaturowy pod kątem prowadzenia samodzielnych badań kontrolnych.

Wskaż najważniejsze czynniki wspierające sprzedaż aparatury

Za najważniejsze trendy wspierające sprzedaż aparatury laboratoryjnej ankietowani specjaliści uznali nowe technologie i standardy, które przynoszą nowe wymagania i zmuszają do inwestycji w aparaturę o lepszej wydajności (pasmo, próbkowanie, pamięć), o dekodowanie nowych protokołów lub zgodne z zaktualizowaną normą. Ważna jest dostępność funduszy rozwojowych UE, w tym KPO, bo pozwalają one na przynajmniej częściowe sfinansowanie zakupów i nierzadko na pozyskanie lepszego sprzętu, a trzeci czynnik, czyli wzrost w branży elektronicznej, jest zawsze aktualny, bo elektronika cały czas się rozszerza na nowe obszary techniki. One tworzą nowe zadania dla testów, pomiarów, projektowania.

Aparatura do badań własnych

Zgromadzenie w obrębie jednej firmy kompletu przyrządów do oceny urządzeń pod kątem wymagań głównych dyrektyw jest zapewne mało realne z uwagi na duże koszty. I pewnie niecelowe, gdyż zwykle najwięcej problemów jest z określoną klasą zagadnień, na której trzeba się skupić. Rozsądne jest zbudowanie potencjału firmy w tym najważniejszym obszarze, resztę można badać rzadziej, np. zlecając testy do laboratoriów zewnętrznych.

Budowa parku pomiarowego zwykle jest procesem ewolucyjnym, który zaczyna się od nabycia jednego lub kilku urządzeń, generatorów lub testerów, potem to minimum jest rozbudowywane w miarę dostępności funduszy na inwestycje. Budowa kompetencji pomiarowych zwykle przebiega tak, że najpierw kupuje się przyrządy tańsze i prostsze funkcjonalnie, by zacząć i uczyć metrologii z ich pomocą, a potem w miarę wzrostu kompetencji i wraz z doświadczeniem sięga się po bardziej skomplikowany sprzęt pomiarowy.

Najważniejsze trendy techniczne w aparaturze to

Najważniejsze trendy techniczne są trzy: funkcje pomiarowe definiowane przez oprogramowanie, automatyczne procedury pomiarowe, które pozwalają przeprowadzić cały pomiar i wygenerować raport jednym kliknięciem oraz elastyczność i możliwość rozbudowy, po to, aby przyrząd starczył na długie lata. Bezsprzecznie punkt 1 łączy się z 3, bo rozbudowa funkcjonalności odbywa się poprzez wykupienie licencji i odblokowanie kodem możliwości. To bardzo częsta opcja, np. w analizatorach widma dostęp do detektora QP, który jest niezbędny w pomiarach EMC, wymaga wpisania kodu.

LVD

Zakres realizowanych badań precompliance wynika w dużej części z tego, co mówią normy zharmonizowane, które definiują proces zgodności. W przypadku urządzeń elektronicznych pod kątem LVD są to głównie EN62368- 1 oraz EN61347. Obie dotyczą bezpieczeństwa użytkowania przez ludzi, a to zagadnienia związane z ochroną przed porażeniem prądem elektrycznym, ale także ryzykiem uszczerbku na zdrowiu od wysokiej temperatury, zapłonu, substancji szkodliwych, w tym wydzielanych podczas palenia się, a także ryzyka wynikającego z zasilania z baterii (np. eksplozji).

Dla urządzeń zasilanych z sieci EN62368- 1 definiuje wymagania co do jakości izolacji, odstępów po powierzchni, napięcia dotykowego. Precyzuje, co mierzyć, w jakim układzie testowym i podaje graniczne wartości dla prawidłowego działania oraz warunków nienormalnych, a więc takich, gdy urządzenie ulegnie awarii. W takiej sytuacji, a więc gdy na przykład zasilacz ulegnie uszkodzeniu podczas burzy, norma wymaga, aby nie stał się zagrożeniem dla człowieka w chwili awarii i po niej.

Każda z tych norm w wielu miejscach powołuje się na kilkadziesiąt innych regulacji, w których opisano procedury badań, wymagania szczególne związane z jakimiś parametrami, normy definiujące ocenę powiązanych subkomponentów. W ten sposób ocena bezpieczeństwa przykładowej ładowarki prowadzona wg EN62368 odwołuje się do innych norm nt. wymagań jakościowych dla wtyczki sieciowej, przewodu AC, w celu określenia stopnia IP, oceny optoizolatora, odporności na przebicie izolacji drutu nawojowego w transformatorze, odporności termicznej tworzywa obudowy, skuteczności działania warystora i wielu innych.

Najważniejsze czynniki o charakterze negatywnym dla rynku

Najważniejszym czynnikiem negatywnie oddziałującym na rynek laboratoryjnej aparatury pomiarowej, w tym oczywiście także tej do badań precompliance, jest tania aparatura azjatycka. Podstawowe przyrządy pomiarowe, takie jak oscyloskopy, analizatory widma, testery i generatory zaburzeń, są produkowane przez wiele firm azjatyckich i sprzedawane po bardzo konkurencyjnych cenach. To samo dotyczy sztucznych sieci, namiotów ekranujących, sond i akcesoriów, które stały się ich specjalnością. Do badań w dolnych zakresach pasm (tj. do 1 GHz, zaburzeń przewodzonych) oferta ta dyktuje warunki w dystrybucji. Drugim istotnym czynnikiem negatywnym jest cały czas mała świadomość rynku w zakresie potrzeby badań urządzeń i pomiarów cząstkowych. Pośrodku zestawienia uplasowało się kryterium związane z kosztem zakupu przyrządów pomiarowych.ź

Dobrą wiadomością jest to, że w dokumentach są opisane procedury pomiarowe, graniczne wartości parametrów, są rysunki, jak powinno wyglądać stanowisko pomiarowe. Na bazie tych informacji można w firmie badać swoje urządzenia w oparciu o aparaturę kupioną lub nawet zbudowaną we własnym zakresie.

Badania bezpieczeństwa zaliczają się do tych łatwiejszych w realizacji, gdyż sprzęt pomiarowy jest tańszy, zjawiska fizyczne podlegające weryfikacji są relatywnie proste do objęcia umysłem. Na dodatek podczas prac projektowych można zapewnić duże marginesy konstrukcyjne, aby ryzyko niespełnienia wymagań stało się pomijalnie małe.

Zresztą wiele urządzeń zasilanych z sieci dostępnych na rynku z dużym zapasem spełnia wymagania przywołanych norm, np. w zakresie prądu upływu lub wytrzymałości izolacji. Być może jest to efekt dużego marginesu konstrukcyjnego.

EMC

Własne badania w zakresie EMC są już niewątpliwie trudniejsze od LVD. Procedura badań polega w przybliżeniu na tym, aby badane urządzenie umieścić w ekranowanej komorze pomiarowej, a następnie za pomocą anteny kierunkowej połączonej z analizatorem widma z każdej strony zbadać poziom emitowanych zaburzeń z odległości 3 m.

Druga część badań emisji dotyczy zaburzeń elektromagnetycznych przewodzonych. Pod tą nazwą kryją się sygnały emitowane do sieci energetycznej przez kabel zasilający (wprowadzane do sieci). Ta część jest prostsza w realizacji, bo nie są potrzebne komora i antena. Pomiary przewodzone wykonuje się w paśmie do 30 MHz, zaś emisję do minimum 1 GHz, stąd też koszt analizatora (w branży nazywa się go "odbiornikiem") jest bardziej przystępny.

Po przebadaniu emisji, czas na testowanie odporności, gdzie mamy normę EN61000. Tutaj chodzi o sprawdzenie, czy urządzenie będzie działać poprawnie w warunkach nieidealnych, a więc przy ekspozycji na różne zaburzenia. Celem jest doprowadzenie do takiej sytuacji, aby środowisko elektromagnetyczne, w którym mamy wiele źródeł promieniowania, nie doprowadziło do zakłócenia i nieprawidłowego działania badanego sprzętu.

W przypadku badań odporności także nie realizuje się jednego testu, ale cały zestaw wyrafinowanych pomiarów. Badana jest wrażliwość na promieniowanie radiowe o dużym natężeniu płynące z anteny, na wyładowania elektrostatyczne ze specjalnego pistoletu przypominającego zapalniczkę piezo do gazu, na przepięcia w sieci, zarówno jednorazowe, jak i całe serie (bursty), na silne pola magnetyczne itd.

Badania (oczywiście mówiąc w dużym przybliżeniu) polegają na odtworzeniu jednakowych warunków testu podanych w normie w kontekście budowy stanowiska pomiarowego, obwodów separująco- testowych pozwalających na wstrzyknięcie zaburzenia do działającego sprzętu oraz generatora tworzącego źródło zaburzenia. Konkretne badane zagadnienia opisują liczby wymienione po członie "61000", np. w 61000-2 chodzi o odporność na ESD.

Najtańsze do realizacji jest badanie zaburzeń przewodzonych. Wystarczy analizator widma i sztuczna sieć. Do badań odporności trzeba kupić generator zaburzeń lub kilka generatorów stosownie do potrzeb. Z kolei badania emisji wymagają posiadania komory bezechowej, np. GTEM, która kosztuje mniej więcej tyle, ile przeciętny samochód osobowy. Do większości testów wymagane jest jeszcze oprogramowanie, za pomocą którego wywołuje się scenariusze pomiarowe, zbiera wyniki i tworzy raporty. Takie oprogramowanie kupuje się razem z aparaturą jako zestaw lub w postaci dodatkowej licencji.

Jarosław Kwiatkowski

Wave-Test

W urządzeniach elektronicznych badamy bezpieczeństwo, emisję, odporność. A jakie miejsce zajmują pomiary pól EM?

Wave-Test obsługuje dość specyficzną domenę rynkową – urządzenia do pomiarów pól elektromagnetycznych pod względem bezpieczeństwa ludzi w środowisku ogólnym i na stanowiskach pracy. Obiekty najczęściej mierzone naszymi miernikami to stacje bazowe telefonii komórkowej, a więc urządzenia stricte elektroniczne. Źródłem niebezpiecznego pola magnetycznego mogą być również duże maszyny elektryczne (silniki, prądnice, przetwornice). Z kolei źródłem niebezpiecznego pola elektrycznego są np. linie energetyczne wysokiego napięcia lub linie trakcji kolejowej. Główny czynnik napędzający aktualnie naszą branżę to wciąż trwająca rozbudowa sieci telefonii komórkowej do standardu 5G. Każda dodana antena, każda zmiana ustawienia sektorów stacji BTS to konieczność wykonania pomiarów sprawdzających. Coraz ciekawszy z naszego punktu widzenia sektor produkcji to "automotive". Nie wiemy do końca, na ile obecni w Polsce producenci podzespołów samochodowych działają na zamówienie producentów samochodów elektrycznych. Odnotowujemy jednak z ich strony zwiększone zainteresowanie miernikami pól magnetycznych. Tu warto wspomnieć, że samochód elektryczny jest potencjalnym źródłem pola magnetycznego o wysokim natężeniu z uwagi na wysokie wartości prądów płynące w obwodach zasilania silników elektrycznych. Wciąż aktualne pozostaje pytanie "Czy kierowca z rozrusznikiem serca może bez obaw wcisnąć do oporu pedał akceleratora w samochodzie elektrycznym"?

Red, ekoprojekt i inne

Na koniec trzeba wspomnieć o dyrektywie radiowej RED, która dotyczy urządzeń wykorzystujących komunikację radiową. Bezsprzecznie od strony skomplikowania i kosztów aparatury jest to najdroższa część pod względem infrastruktury, stąd zapewne też najrzadziej pojawiająca się w zakresie możliwości przedsiębiorstw.

Z kolei wymagania związane z Ekoprojektem, a więc m.in. minimalna sprawność zasilaczy, moc pobierana bez obciążenia, migotanie światła, raczej nie wiążą się z badaniami compliance. Uzyskanie zgodności w dużej części opiera się w tych obszarach na poprawnym projekcie, użytych komponentach takich jak kontroler PWM i nie ma potrzeby kontroli parametrów w czasie projektowania. Inna rzecz, że w porównaniu do większości sprzętu wymaganego do oceny pod kątem bezpieczeństwa, a zwłaszcza EMC, koszt watomierza jest pomijalny.

Najważniejsze zjawiska pozytywne dla rynku

Najważniejszym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi rynku aparatury pomiarowej jest postęp techniczny i wzrost zaawansowania w technice, gdyż wymusza on potrzebę kontroli większej liczby parametrów, poszerza zakresy i zmusza do wymiany starej aparatury na nowszą. Drugie kryterium związane z rosnącymi wymaganiami klientów jest powiązane z tym pierwszym, niemniej obejmuje jeszcze coraz większą świadomość bycia zgodnym z wymaganiami dyrektyw i norm. Reszta pól na wykresie jest już typowa dla większości sektorów omawianych przez nas w tym miejscu: coraz większa elektronizacja w technice, presja na jakość tworzą nowe miejsca, gdzie pojawia się aparatura. Zaskakujące jest, że zagrożenie karą za wprowadzanie na rynek sprzętu niezgodnego z wymaganiami oceniono za najmniej istotne.

Cena jest najważniejszym kryterium selekcji

Sprzęt pomiarowy do badań urządzeń elektronicznych jest kosztowny, bo jest to skomplikowana i zaawansowana, specjalistyczna aparatura. Najbardziej złożone pod tym względem są badania kompatybilności elektromagnetycznej, bo wymaganych urządzeń do realizacji kompletu badań jest dużo, a dodatkowo do ich działania trzeba stworzyć odpowiednie stanowiska pomiarowe, np. mieć pomieszczenie ze ścianami wyłożonymi blachą ekranującą, specjalnie przygotowaną siecią zasilającą, a nawet specjalną komorę bezechową.

Z tych przyczyn wielu producentów elektroniki mozolnie rozwija swój potencjał aparaturowy, ograniczając się początkowo do kupna aparatury do badania zaburzeń przewodzonych. Z czasem infrastruktura rozszerza się na pomiary emisji i kolejne obszary badań. W ten sposób wysoki koszt inwestycji można trochę zniwelować.

Najtrudniejszą częścią badań, patrząc przez pryzmat kosztu aparatury i jej skomplikowania, są badania kompatybilności urządzeń radiowych, a dokładniej elementów interfejsu radiowego, czyli transceivera i systemu antenowego z układem dopasowującym. Wykonanie badań nowoczesnych rozwiązań pracujących w zakresie gigahercowym oraz bliskim mikrofal wymaga posiadania specjalistycznego środowiska pomiarowego. Stąd w tym obszarze albo się nie bada urządzeń wcale, albo zleca pomiary precompliance do zewnętrznego laboratorium lub korzysta z pomocy producenta używanego modułu radiowego.

Laboratoria badawcze urządzeń elektronicznych

Badania urządzeń elektronicznych pod kątem spełnienia norm kompatybilności elektromagnetycznej, wpływu środowiska klimatycznego czy odporności mechanicznej są dzisiaj znamienną częścią procesów zapewnienia wysokiej jakości oraz integralną częścią procesu projektowania. Specjalizowane placówki badawcze zajmujące się takim testowaniem tym samym pełnią funkcję weryfikatora użytych rozwiązań, komponentów i metod projektowych.

Zainteresowanie kontrolą i oceną sprzętu elektronicznego zwiększa się z uwagi na coraz większą wiedzę firm w tym zakresie oraz świadomość ryzyka. Współpraca na arenie międzynarodowej i wspólny rynek europejski wymuszają na krajowych producentach urządzeń i systemów przeprowadzanie badań w niezależnych akredytowanych jednostkach. Z kolei konieczność minimalizacji kosztów zmusza do wprowadzania korekt w projekcie na wczesnym etapie, bo później, kiedy jest już w produkcji, jest to bardzo kosztowne, a czasem nawet niemożliwe do wykonania.

Obecnie wiele firm idzie krok dalej w kierunku poprawy jakości i tworzy własne, wewnętrzne laboratoria badawcze, które biorą udział w procesie projektowania i wdrażania nowych produktów, a także w kontroli serii produkcyjnych. Jest to dla takich firm niewątpliwie duży atut i potwierdzenie wysokiego poziomu technicznego i merytorycznego. W Polsce znajdziemy szereg placówek badawczych, które mogą przeprowadzić wiarygodną oceną zgodności urządzenia pod kątem obowiązujących norm. Wiele z nich ma wieloletnie doświadczenie w praktycznym rozwiązywaniu problemów związanych z brakiem zgodności i jest w stanie pomóc w projekcie.

Czynniki sprzyjające zlecaniu badań do laboratoriów to głównie:

Na liście czynników, które w największym stopniu sprzyjają zlecaniu badań w placówkach badawczych, wyróżniają się dwie pozycje: wymagania prawne oraz złożoność zagadnień technicznych składających się na proces oceny. Te dwie pozycje można traktować jako stały element tego zestawienia, gdyż w poprzednich naszych opracowaniach sprzed dwóch i czterech lat było podobnie. Tym razem koszty pracy inżynierskiej i aparatury uplasowały się wyżej, co sygnalizuje, że stają się one jeszcze bardziej istotne niż dawniej.

Główne normy w ocenie urządzeń elektronicznych

Ocena zgodności z wymaganiami ma strukturę drzewiastą, a więc na szczycie znajdują się dyrektywy, które dalej rozszczepiają się na normy przypisane do zagadnień technicznych, grup wyrobów, takich jak na przykład oświetlenie, wymagań branżowych oraz specyficznych wymagań takich jak Ekoprojekt (ErP).

Główne i najważniejsze dyrektywy oceny zgodności urządzeń elektronicznych to oczywiście LVD i EMC. Wymagania tej pierwszej definiuje norma EN 62368-1, która zajmuje się tematem bezpieczeństwa. Kilka lat temu zastąpiła ona normę EN 60950. W przypadku oświetlenia równoważna norma bezpieczeństwa to EN 61347. Ponieważ "bezpieczeństwo" to pojęcie bardzo szerokie, trzeba koniecznie dodać, że chodzi tutaj o bezpieczeństwo ludzi z tytułu narażenia zdrowia, jakie mogą się pojawić podczas użytkowania. Katalog takich narażeń obejmuje oczywiście zagadnienia związane z ochroną przed porażeniem prądem elektrycznym, ale także ryzyko uszczerbku na zdrowiu od wysokiej temperatury, zapłonu, substancji szkodliwych, w tym wydzielanych podczas palenia się, a także ryzyka wynikającego z zasilania z baterii (np. eksplozji).

Grzegorz Modrykamień

dyrektor sprzedaży, członek zarządu EMC-FORTO

Jakie zmiany w podejściu firm do badań urządzeń elektronicznych warto zauważyć?

Odpowiedź na to pytanie zależy, jak długi czas przyjmiemy do analizy. Z mojej obserwacji jako konstruktora elektroniki w latach 2000–2007, z dzisiejszej perspektywy zmieniło się wszystko. Zarówno wyposażenie laboratoriów, dostępność, lista oferowanych badań w jednym miejscu i kompetencje zespołów oraz rozumienie potrzeby wykonywania testów uległo całkowitej zmianie. Charakterystyczne dla dawnych czasów wyobrażenie, że badanie musi być zrobione, "bo będzie kontrola" – wyewoluowało. Dziś rozumiane jest jako jeden z filarów wiedzy o własnej konstrukcji, jest istotnym składnikiem zapewnienia jakości, a także elementem walki konkurencyjnej. Innym aspektem zachodzących zmian jest konieczność dobrego przygotowania badań ze względu na złożoność sprzętu i oprogramowania firmware, a także to, że za uzyskanie zgodności jest odpowiedzialny cały zespół. Dziś trudno uwierzyć, że w przeszłości za wszystkie badania środowiskowe funkcjonalne i "zgodnościowe" bywał odpowiedzialny tylko konstruktor elektroniki.

Jak wyglądają możliwości badawcze laboratoriów w kraju dla firmy, której produkty można określić mianem high-end?

Zauważalny jest trend rozwijania wysokiej specjalizacji laboratoriów w Polsce. Temu celowi służył też projekt Lab-Net realizowany przez zespół laboratoriów w Polsce. Ale nawet placówki, które nie brały udziału w tej inicjatywie, ze względu na rosnącą konkurencję, potrzeby swoich klientów oraz na istotny fakt, że firmy zlecające badania najczęściej posiadają nieduży zestaw narzędzi podstawowych do badań odporności i emisji przewodzonej do celów wewnętrznych badań konstrukcyjnych – poszerzają swoją ofertę.

Oddzielną grupą klientów są firmy motoryzacyjne oraz związane z przemysłem obronnym. Z różnych powodów mają one przekrojowe możliwości wykonania badań. Zatrudniają kilkuset inżynierów testów, posiadają często po kilkadziesiąt komór termicznych, kilkanaście komór EMC wyposażonych w aparaturę i emulatory obciążenia.

Jakie obszary oferty polskich laboratoriów są jeszcze niezagospodarowane lub trudno znaleźć w Polsce/Europie stanowisko dla jakiejś branży?

Dziś czołowe laboratoria badawcze uzupełniają ostatnie luki w niszach jak np. max. wartość szczytowa surge, zakresy częstotliwości w testach odporności na pola o częstotliwościach radiowych 40 GHz 200V/m, czy też maksymalna moc symulatora sieci zasilania dla EVSE. Ale myślę, że w niedalekiej przyszłości, ze względu na dynamikę rozwoju elektroniki, możliwość wykonania badań kombinowanych, to znaczy np. RED+EMC+AI (od prostych asystentów wspierających nasze codzienne czynności do autonomicznych urządzeń powszechnego użytku z rozpoznawaniem danych cech) będzie poszukiwana. Wierzę, że Polskie laboratoria świetnie dostosują ofertę, a mają przewagę w Europie ze względu na dobre wykształcenie inżynierów, co akurat w badaniach np. EMC jest wielkim atutem. Ogólne perspektywy dla rynku badań w Polsce są bardzo dobre.

Dla urządzeń zasilanych z sieci EN62368-1 definiuje wymagania co do jakości izolacji, odstępów po powierzchni, napięcia dotykowego. Precyzuje, co mierzyć, w jakim układzie testowym i podaje graniczne wartości dla prawidłowego działania oraz warunków nienormalnych, a więc takich, gdy urządzenie ulegnie awarii. W takiej sytuacji, a więc gdy na przykład zasilacz ulegnie uszkodzeniu podczas burzy, norma wymaga, aby nie stał się zagrożeniem dla człowieka w chwili awarii i po niej.

Przywoływana norma ma około 400 stron i w wielu miejscach powołuje się na kilkadziesiąt innych regulacji, w których opisano procedury badań, wymagania szczególne związane z jakimiś parametrami, normy definiujące ocenę powiązanych subkomponentów. W ten sposób ocena bezpieczeństwa przykładowej ładowarki prowadzona wg EN 62368 odwołuje się do innych norm nt. wymagań jakościowych dla wtyczki sieciowej, przewodu AC, w celu określenia stopnia IP, oceny optoizolatora, odporności na przebicie izolacji drutu nawojowego w transformatorze, odporności termicznej tworzywa obudowy, skuteczności działania warystora i wielu innych. Do tych 400 stron trzeba więc dodać jeszcze minimum drugie tyle do przeczytania i zrozumienia. Nie jest to łatwa lektura, gdyż wymaga skupienia i poświęcenia dużej ilości czasu.

Podejście do badań krajowych firm elektronicznych

Przez wiele lat podejście krajowych firm do badań i obowiązków związanych z badaniami urządzeń z nimi się wiążących nie wyglądało najlepiej i praktycznie się nie zmieniało. Brakowało jakościowego przełomu, zamiast którego były drobne korekty lub przetasowania. Teraz zmiany są nieco większe i w dobrym kierunku. Liczba tych, którzy badają wyroby w ograniczonym zakresie, zmalała o 8%, tych, którzy robią to rzetelnie i kompleksowo, wzrosła aż o 15% Liczba tych przedsiębiorstw na pozycji trzeciej wykresu zmalała z 48% do 36%, a z pozycji czwartej z 42% na 27%. Wszystkie wymienione zmiany mają dobry kierunek i są znaczące. Oby przerodziły się w trwały trend.

Z EMC nie jest wcale łatwiej

Dyrektywa EMC określa wymagania formalne związane z kompatybilnością elektromagnetyczną. Dzieli się ona na dwie części. Pierwsza jest związana z emisją, a więc zaburzeniami wytwarzanymi przez urządzenie elektroniczne, na które narzucane są limity po to, aby nie stało się ono źródłem zakłóceń działania innego sprzętu. Wymagania w tym zakresie opisano w normie EN55032, która dotyczy większości popularnego sprzętu elektronicznego, równoważnej regulację EN55015 dotyczącej oświetlenia. Norma definiuje trzy klasy urządzeń (A, B i C) po to, aby wyprowadzić dla nich szczegółowe wymagania tj. poziomy emisji, zakresy częstotliwości. Różnice między EN55032 i EN55015 też w dużej części sprowadzają się do tego, że dzięki rozdziałowi dokumenty te uwzględniają specyfikę produktów. Do tego mamy jeszcze dyrektywę radiową RED, która dotyczy urządzeń wykorzystujących komunikację radiową.

Procedura badań polega w przybliżeniu na tym, aby badane urządzenie umieścić w ekranowanej komorze pomiarowej, a następnie za pomocą anteny kierunkowej połączonej z analizatorem widma z każdej strony zbadać poziom emitowanych zaburzeń z odległości 3 m.

Druga część badań emisji dotyczy zaburzeń elektromagnetycznych przewodzonych. Pod tą nazwą kryją się sygnały emitowane do sieci energetycznej przez kabel zasilający (wprowadzane do sieci). Ta część jest prostsza w realizacji, bo nie jest potrzebna komora i antena. Pomiarów przewodzonych dokonuje się w paśmie do 30 MHz, zaś emisji do minimum 1 GHz, stąd też koszt analizatora (w branży nazywa się go "odbiornikiem") jest bardziej przystępny.

dr inż. Krzysztof Sieczkarek

portfolio manager ds. technologii radiowych i kompatybilności elektromagnetycznej w Łukasiewicz – Poznański Instytut Technologiczny

Jakie czekają nas zmiany w dyrektywie RED dotyczącej urządzeń radiowych? Czy dotyczyć będą one cyberbezpieczeństwa?

Komisja Europejska opublikowała Rozporządzenie Delegowane 2022/30 wprowadzające wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa. Niniejsze rozporządzenie wprowadza nowe wymagania zasadnicze dla urządzeń bezprzewodowych podłączanych do Internetu na podstawie zmodyfikowanego art. 3 ust. 3 lit. d), e) i f) dyrektywy dotyczącej urządzeń radiowych 2014/53/UE (RED). Zgodnie ze zmianami dodatkowe wymagania zasadnicze mają objąć zapewnienie cyberbezpieczeństwa w zakresie: ochrony sieci, ochrony danych osobowych i prywatności oraz ochrony przed oszustwami pieniężnymi.

Rozporządzenie weszło w życie w styczniu 2022 r. i będzie obowiązkowe dla produktów wprowadzanych na jednolity rynek UE od 1 sierpnia 2025 r. Nie warto jednak czekać do ostatniej chwil. Producenci lub autoryzowani przedstawiciele importujący produkty bezprzewodowe połączone z Internetem już teraz mogą skorzystać z usług strony trzeciej, jaką jest Łukasiewicz – PIT i zweryfikować swoje urządzenia na zgodność z wymaganiami planowanych norm zharmonizowanych.

Warto pamiętać, że dotychczasowe wymagania zasadnicze RED dotyczące bezpieczeństwa, kompatybilności elektromagnetycznej, efektywnego wykorzystania widma radiowego się nie zmieniają.

Po przebadaniu emisji czas na testowanie odporności, gdzie mamy normę EN61000. Tutaj chodzi o sprawdzenie, czy urządzenie będzie działać poprawnie w warunkach nieidealnych, a więc przy ekspozycji na różne zaburzenia. Celem jest doprowadzenie do takiej sytuacji, aby środowisko elektromagnetyczne, w którym mamy wiele źródeł promieniowania, nie doprowadziło do zakłócenia i nieprawidłowego działania badanego sprzętu.

Najważniejsze cechy, jakie biorą pod uwagę firmy zlecające badania swoich wyrobów

W tym roku w zestawieniu najważniejszych cech laboratoriów badawczych, które rozważają klienci, na szczycie jest wygoda. Firmy chcą mieć wykonany komplet oceny w jednym miejscu i jak najkrótszym czasie. Zapewne oferta kompleksowych badań w jednym miejscu też wiąże się z szybkością, stąd te dwa kryteria można w tym kontekście traktować łącznie. Na dalszych pozycjach uplasowały się tradycyjne wartości, jak posiadanie akredytacji, duże kwalifikacje kadry, która nie tylko sprawdzi, jak jest, ale też pomoże znaleźć przyczynę problemów. Znaczenie tego czynnika potwierdzają dodatkowo wysoko notowane konsultacje projektowe i godziny inżynierskie, możliwość uczestniczenia w badaniach i badania prototypów. Charakterystyczną cechą wykresu jest też to, że poza pierwszymi trzema górnymi polami i ostatnim na dole, cała reszta ma podobną wielkość.

Badania (oczywiście mówiąc w dużym przybliżeniu) polegają na odtworzeniu jednakowych warunków testu podanych w normie w kontekście budowy stanowiska pomiarowego, obwodów separująco-testowych pozwalających na wstrzyknięcie zaburzenia do działającego sprzętu oraz generatora tworzącego źródło zaburzenia. Konkretne badane zagadnienia opisują liczby wymienione po członie "61000", np. w 61000-2 chodzi o odporność na ESD. Wymagania EN61000 zapisane są na kilkuset stronach, a każda grupa pomiarów wymaga posiadania urządzeń do badań.

Ten krótki i bardzo przybliżony opis ilustruje doskonale, że samodzielna analiza wymagań prawnych zapisanych w normach nie jest łatwa. Są to obszerne dokumenty, w których często następują odwołania do innych szczegółowych definicji i analiza jest bardzo złożona. Nie ma też przewodnika zbiorczego, czegoś na kształt poradnika, jak poruszać się po normach, gdyż raczej zakłada się, że osoba zainteresowana da sobie radę.

Stąd dla większości osób wniosek jest prosty – trzeba poprosić o pomoc specjalistów.

Przemysław Stencel

Kierownik Laboratoriów Badawczych OBR CTM S.A.

Czego poszukują klienci laboratoriów?

Rynek elektroniki coraz bardziej się rozwija i pożąda za oczekiwaniami konsumenta. Producenci urządzeń elektrycznych i elektronicznych najczęściej poszukują laboratorium, które wykona kompleksowe badania w zakresie EMC, ale także testy środowiskowe: badania klimatyczne i mechaniczne. Poszukiwane są placówki, które mają możliwość przebadania urządzeń o dużych gabarytach i dużej wadze. Chociaż w Polsce powstaje coraz więcej laboratoriów z większymi możliwościami, to przebadanie takich urządzeń jest dość skomplikowane. Urządzenia te wymagają do pracy zasilania o znaczącej mocy, a często też potrzebują obciążenia, które zasymuluje pracę w rzeczywistych warunkach. Laboratoria OBR CTM S.A. posiadają możliwość przebadania urządzeń do wagi 5 ton w komorze SAC10, zarówno emisji i odporności przewodzonej, jak i promieniowanej.

Czy zainteresowanie wysoką jakością produktów i usług w branży elektronicznej jest widoczne w liczbie i zakresie zlecanych badań?

Branża elektroniczna nadal jest w fazie rozkwitu, co oznacza, że coraz więcej jest firm w Polsce i na świecie, które produkują i dostarczają urządzenia elektroniczne na rynek. Laboratoria Badawcze OBR CTM S.A. świadczą także usługi laboratoryjne dla przemysłu wojskowego w ramach akredytacji OiB (Obronność i Bezpieczeństwo). Obecnie jest ogromne zainteresowanie badaniami w zakresie norm obronnych. Produkcja nowych urządzeń elektronicznych dla wojska jest w tej chwili bardzo duża, dlatego też rośnie liczba zlecanych badań w tej dziedzinie. Niesamowicie ważne jest profesjonalne podejście, doświadczenie i najnowocześniejszy sprzęt laboratoryjny, aby deklarować spełnienie wymagań dla tego rodzaju urządzeń.

Wiedza, a w zasadzie problem, gdy jej brakuje

Bezsprzecznie, w obecnych czasach trzeba mieć wiedzę na temat zjawisk fizycznych związanych z badaniami, przynajmniej podstawowe kompetencje metrologiczne, a najlepiej też doświadczenie wynikające z wcześniejszych projektów. W ten sposób staje się wiadome, co trzeba kontrolować, jakie są limity, gdzie mogą się pojawić problemy. Jeśli firma ma taką wiedzę, uzyskanie zgodności z wymaganiami dyrektyw i normami jest łatwiejsze, gdyż większość środków ochronnych można zrealizować na etapie projektowania. Gdy rozeznania brakuje, wówczas projektowanie wiąże się z większą niepewnością co do wyników pomiarów oraz ryzykiem, że ewentualny problem trzeba będzie rozwiązać w kosztowny sposób. Na przykład za pomocą drogich materiałów ekranujących lub przez przeprojektowanie układu i płytki. Potem oczywiście trzeba będzie wykonać następne badania, co dodatkowo będzie kosztować i zabierze czas.

Jak sygnalizowano nam w komentarzach do ankiety, w kraju prowadzonych jest za mało szkoleń uświadamiających realny wpływ wyniku negatywnego badań na poziom generowanego zagrożenia podczas użytkowania takich urządzeń elektronicznych. Zdecydowanie najtrudniejszym zagadnieniem jest kompatybilność elektromagnetyczna, w obrębie której zjawiska nie są możliwe do zaobserwowania gołym okiem, stąd też dużo trudniejsze w zrozumieniu pryncypiów rządzących polem elektromagnetycznym i zaburzeniami.

Główne czynniki oddziałujące negatywnie na rozwój rynku usług badawczych

Wysoki koszt aparatury pomiarowej niezbędnej do badań od lat jest na szczycie zestawienia najważniejszych czynników negatywnie oddziałujących na rozwój rynku usług badawczych. Zaawansowana aparatura jest bardzo kosztowna, wymaga okresowej kalibracji, a wyniki badań muszą być porównywane z innymi placówkami, co też jest kosztem. Ponieważ klienci żądają kompleksowości, sprzętu pomiarowego trzeba mieć na stanie dużo i stale w coś inwestować, aby dotrzymać kroku konkurencji, zmieniającym się normom i postępowi w technice. Z tej przyczyny najlepszy sprzęt mają placówki rządowe i uczelniane.

Walka o koszty prowadzi do działania "na krawędzi"

Ogólną regułą w projektowaniu elektroniki jest uzyskanie jak najlepszego balansu między kosztami oraz uzyskiwanym efektem. Odnosząc tę ogólną regułę do np. badań związanych z kompatybilnością elektromagnetyczną, można powiedzieć, że projektant będzie się starał zastosować w urządzeniu filtr sieciowy po to, aby ograniczyć przenikanie zaburzeń do sieci zasilającej. Niemniej skuteczność takiego filtru, a więc wielkość i koszt, trzeba dobrać tak, aby zmieścić się w narzuconym limicie z minimalnym zapasem (marginesem). Rozbudowany, skuteczny i drogi filtr zapewni oczywiście duży margines, ale nie będzie on wówczas opłacalny z punktu widzenia kosztu BOM. Stąd potrzebny jest taki element, aby zbić zaburzenia minimalnie poniżej limitu normy.

W efekcie walki o koszty wiele urządzeń jest zgodnych z wymaganiami, ale niekoniecznie z zapasem. Często ocena zgodności jest robiona na początku produkcji, a potem następuje kilkanaście zmian konstrukcyjnych i modernizacji. Trudności z dostępnością podzespołów nasiliły to zjawisko, że część hardware się często zmienia (są nowe rewizje) i jego skutkiem jest to, że często sprzęt nie spełnia wymagań. Bo był zaprojektowany na krawędzi, a potem przestał być kontrolowany. Stąd często biorą się problemy ze zgodnością w urządzeniach, które były badane i przeszły ścieżkę akceptacji.

Warto dodać, że inżynierowie także za bardzo wierzą w to, co widzą na ekranie, zapominając o niepewności pomiaru, dokładności przyrządów oraz samej specyfice realizowania badań. Potem często okazuje się, że u nich "jest dobrze", że sprzęt "w quasi-peakach przechodzi", a nadzór rynku ma inne zdanie. Czemu tak się dzieje, można opisać na przykładzie komory bezechowej.

Główne czynniki oddziałujące pozytywnie na rozwój rynku usług badawczych

Najważniejszy i wyraźnie wybijający się ponad resztę czynnik sprzyjający rozwojowi rynku usług badawczych w zakresie urządzeń elektronicznych to coraz większa świadomość rynku w zakresie konieczności badań urządzeń. Reszta też oczywiście ma znaczenie, niemniej jest ono równorzędne. Środowisko badawcze od zawsze przekonywało, że jego praca jest częścią zapewnienia wysokiej jakości urządzeń i z wykresu widzimy, że takie podejście trafia do świadomości.

Komora komorze nie jest równa

Pomiarów emisji EM dokonuje się w taki sposób, że badane urządzenie (DUT) umieszcza się wewnątrz ekranowanej elektromagnetycznie komory, w której w odległości 3 metrów jest realizowany pomiar. Urządzenie leży na drewnianym stoliku, a wytwarzane zaburzenia są przechwytywane przez kierunkową antenę połączoną z analizatorem widma. Pomiar realizowany jest z każdej strony i w tym celu urządzenie DUT się odwraca, np. kręcąc stolikiem. Odległość między DUT a anteną wynosi 3 metry, aby pomiar był realizowany w warunkach zbliżonych do rzeczywistej eksploatacji.

W takich warunkach komora tworzy duży i kosztowny obiekt. Musi być ona wykonana jako szczelna konstrukcja metalowa, którą następnie wykłada się ciężkimi płytkami ferrytowymi tłumiącymi promieniowanie w dolnym zakresie widma. Na nie mocowane są piramidalne absorbery tłumiące górną część widma. Razem zapewniają one, że do komory nie przedostaje się promieniowanie z zewnątrz, ale także nie ma odbić emisji z DUT. Na etapie budowy tłumienie jest kontrolowane, a anteny, kable i sam obiekt są kalibrowane za pomocą generatorów grzebieniowych o kulistej charakterystyce emisji.

Inne podejście zakłada wykorzystanie komory GTEM, znacznie mniejszej i niezawierającej takiego wielowarstwowego tłumika. Ma ona kształt ostrosłupa czworokątnego, w wierzchołku którego jest antena, a w centralnej części jest tzw. septum, czyli miejsce, gdzie umieszcza się DUT. W niej antena nie jest w odległości 3 m, tylko znacznie bliżej, samo urządzenie jest wielokrotnie mniejsze, stąd warunki pomiaru są inne i wyniki z takiego układu przeliczane są w oprogramowaniu na te zbliżone do wolnej przestrzeni. Oczywiście takie kalkulacje nie są dokładne, stąd w programie wyznaczane są marginesy błędów i poziomy ufności. Niemniej sprzęt zgodny "na styk" w takiej komorze niekoniecznie przejdzie badania w tej dużej, bo warunki są w niej inne.

Które branże/grupy firm zlecają najczęściej badania do placówek?

W rankingu branży, które najczęściej korzystają z usług laboratoriów badawczych, czołówkę utworzyli producenci oświetlenia, branża medyczna i AGD. Do niedawna były one słabiej notowane i lokowały się mniej więcej w połowie zestawienia, ustępując miejsca szeroko rozumianemu przemysłowi. Może to być wynik zadyszki sektora przemysłowego w ostatnim czasie oraz rosnącej siły sektora oświetleniowego w Polsce, który szybko się rozwija i przynosi duże zyski.

Słaba propagacja wymagań i zmian w przepisach

Normy związane z oceną urządzeń zmieniają się co kilkanaście miesięcy. W ślad za postępem technicznym, nowymi technologiami konieczne są aktualizacje. Przygotowują je komitety techniczne, do których napływają uwagi środowiska branżowego, propozycje zmian, poprawki itd. Skutkiem jest pojawienie się dodatku, rewizji, a co parę lat całkowicie nowej edycji.

Przykładem może być norma bezpieczeństwa użytkowania EN60950, która funkcjonowała przez wiele lat i stała się kanonem oceny dla elektroniki zasilanej z sieci. Cztery lata temu norma ta została wycofana i na jej miejsce wprowadzono IEC/EN 62368-1, która była dużą zmianą jakościową w procesie oceny w kontekście podejścia do oceny poprzez analizę ryzyka. W kolejnym kroku zaczęły się pojawiać "rewizje", a w symbolu pojawiły się przyrostki roku, tak więc aktualnie mamy EN/ IEC 62368-1:2023.

Te zmiany są publikowane w Internecie na stronach Komisji Europejskiej, a autorami są zwykle IEC (Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna) oraz Cenelec (Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki), ale w praktyce norm, poprawek, uzupełnień, raportów jest wiele i panowanie nad nimi zajmuje dużo czasu. W praktyce wiedzę o zmianach, czymś, co wchodzi, co zastąpiło co, jakie były zmiany, mają tylko specjaliści pracujący w laboratoriach i to w przypadku, gdy temat leży w ich zainteresowaniach zawodowych.

W typowym przypadku wiedza na temat aktualnych regulacji i zmian przenika do firm pocztą pantoflową, na bazie publikacji w mediach branżowych lub przy okazji konferencji i seminariów. Niestety nie dorobiliśmy się sprawnego systemu informowania środowiska branżowego o dziejących się zmianach formalnych i przyzwyczailiśmy się do tego, że na zmiany reagujemy z opóźnieniem, a nie przygotowujemy się do nich wcześniej.

Typ przedsiębiorstw najczęściej zlecających badania

Głównym klientem dla placówek badawczych w Polsce są średnie przedsiębiorstwa krajowe, a w dalszej kolejności firmy małe. Działają one w takiej skali biznesu, że muszą dbać o długofalowe relacje z rynkiem i klientami i rozwój produktowy. Często takie firmy są powiązane z branżami profesjonalnymi (jak przemysł) i zagadnienia jakościowe są dla nich bardzo istotne. Duże przedsiębiorstwa mają na tyle duży potencjał, że często mają też własne laboratorium. Dawniej notowania dużych przedsiębiorstw były wyżej zarysowane, ale w ostatnich latach ich pozycja na wykresie obniża się. Prawdopodobnie właśnie z tej przyczyny.

Dlaczego sprzęt pomiarowy do EMC jest taki kosztowny?

Aby kontrolować jakiś parametr, posiadany przyrząd musi mieć odpowiednią klasę dokładności, np. o rząd wielkości lepszą rozdzielczość, zakres częstotliwości, plus stabilność długoi krótkoterminową i podobne własności. To w praktyce oznacza duże koszty, bo zaawansowana aparatura specjalistyczna, a więc produkowana w relatywnie małych seriach, jest bardzo droga. Taką aparaturę trzeba utrzymywać w jakości metrologicznej, czyli kalibrować i wzorcować, co w praktyce wymaga kupienia usługi, opłacenia transportu. Im więcej aparatury, tym większe koszty, stąd w praktyce koszt przyrządów ma duży wpływ na ceny usług.

Najbardziej złożone pod tym względem są badania kompatybilności elektromagnetycznej oraz urządzeń radiowych. Z tych przyczyn wielu producentów elektroniki mozolnie rozwija swój potencjał aparaturowy, a inwestycje często są współfinansowane z funduszy unijnych. W tych najbardziej zaawansowanych pomiarach dominują uczelnie i instytuty naukowe oraz placówki rządowe, które aparaturę do badań sprzętu elektronicznego kupują jako narzędzia do prowadzenia prac naukowych oraz do kształcenia studentów w ramach grantów badawczych lub też korzystają z programów edukacyjnych, jakie mają czołowi producenci sprzętu pomiarowego. Pozwalają one zgromadzić niezłe zaplecze pomiarowe, a dodatkowo kadra naukowa jest w stanie zapewnić wysoki poziom kompetencji badawczych.

Ocena wiedzy firm na temat badań, norm i wymagań

Ocena wiedzy firm na tematy związane z badaniami urządzeń elektronicznych przedstawiona na wykresie wskazuje, że cały czas znajomość zagadnień technicznych i prawnych związanych z badaniami urządzeń elektronicznych i oceną zgodności z dyrektywami UE nie jest najlepsza. Co więcej, podobnie wyszło nam w ankietach przeprowadzanych dwa i cztery lata temu, co przekonuje, że mamy problem i dużo do nadrobienia. Pozytywną wiadomością jest to, że zainteresowanie branży jest podobne, jak chęć pogłębiania wiedzy. Widać to w zainteresowaniu publikacjami, seminariami poświęconymi tematyce EMC.

Placówki badawcze

Placówki badawcze zaliczają się w większości do jednej z trzech grup profilowych. Pierwszą tworzą jednostki przynależne do uczelni lub instytutu badawczego. Laboratoria takie są znakomicie wyposażone w aparaturę, mają kompetentną kadrę techniczną i w coraz większym stopniu otwierają się na współpracę z przemysłem.

Uczelnie i instytuty naukowe aparaturę do badań sprzętu elektronicznego kupują jako narzędzia do prowadzenia prac naukowych oraz do kształcenia studentów w ramach grantów badawczych lub też korzystają z programów akademickich producentów aparatury i oprogramowania. Pozwalają one zgromadzić niezłe zaplecze pomiarowe, a dodatkowo kadra naukowa jest w stanie zapewnić wysoki poziom kompetencji badawczych.

Drugą grupę tworzą działy badawcze istniejące przy producentach elektroniki, których laboratoria są częścią działalności badawczo-rozwojowej, zapewnienia jakości i kontroli produkcji. Takich działów w kraju mamy wiele, ale tylko część firm jest otwarta na klientów z zewnątrz. Ich oferta badań zwykle jest pochodną działalności produkcyjnej i dotyczy badań bezpieczeństwa, klimatycznych, wzorcowania i kalibracji aparatury pomiarowej.

Trzecią grupę tworzą dostawcy produktów związanych z kompatybilnością EMC, dystrybutorzy, którzy mają kompetencje, kontakty oraz wiedzę w tym zakresie oraz będące w zdecydowanej mniejszości laboratoria niezależne. Z reguły są to placówki bez akredytacji, skupiające się na wsparciu dla projektantów.