Dobór mikroskopów do kontroli PCB – powiększenie, pole widzenia i ergonomia pracy

Przy wyborze mikroskopu do kontroli montażu PCB uwaga często skupia się na jednej liczbie – maksymalnym powiększeniu. O przydatności urządzenia decyduje jednak nie tylko wielkość obrazu, ale przede wszystkim możliwość rozróżnienia drobnych szczegółów, pole widzenia, odległość robocza oraz ergonomia stanowiska. Właściwy dobór tych parametrów ma znaczenie zarówno podczas inspekcji połączeń lutowniczych, jak i precyzyjnych prac serwisowych.

Dodaj do ulubionych źródeł w Google
Posłuchaj
00:00

Co mikroskop pokazuje, a czego nie?

Mikroskopy są wykorzystywane podczas kontroli montażu SMD i THT, oceny połączeń lutowniczych, lokalizowania uszkodzeń mechanicznych oraz napraw płytek drukowanych. Umożliwiają wykrywanie m.in. mostków lutowniczych, przesuniętych lub uniesionych elementów, nieprawidłowego zwilżenia widocznych spoin, kulek lutowia, uszkodzeń ścieżek, pozostałości topnika i innych zanieczyszczeń.

Inspekcja mikroskopowa ma jednak ograniczenia. Pozwala oceniać wyłącznie powierzchnie dostępne do obserwacji, dlatego nie umożliwia bezpośredniego sprawdzenia połączeń ukrytych pod obudowami BGA czy pod padami termicznymi elementów QFN. Do badania takich połączeń wykorzystuje się m.in. metody rentgenowskie.

Ręczna kontrola mikroskopowa i automatyczna inspekcja optyczna (AOI) pełnią przy tym uzupełniające się funkcje. Systemy AOI umożliwiają automatyczne wykrywanie określonych niezgodności podczas produkcji, natomiast mikroskopy są szczególnie przydatne przy weryfikacji zgłoszonych wad, kontroli prototypów i krótkich serii, analizie uszkodzeń oraz naprawach.

Trzy sposoby obserwacji

Mikroskopy stosowane w elektronice różnią się przede wszystkim sposobem tworzenia i prezentacji obrazu. Ma to bezpośredni wpływ na ocenę przestrzennego położenia elementów, możliwości wykonywania prac manualnych oraz komfort operatora.

Mikroskopy stereoskopowe z okularami wykorzystują dwa tory optyczne, dzięki którym każde oko obserwuje obiekt pod nieco innym kątem. Pozwala to uzyskać obraz przestrzenny, istotny podczas lutowania i napraw. Operator może łatwiej ocenić odległość grota od pola lutowniczego czy położenie wyprowadzenia względem powierzchni płytki. Ograniczeniem może być konieczność utrzymywania określonej pozycji głowy względem okularów, szczególnie podczas długotrwałej pracy.

Systemy bezokularowe umożliwiają obserwację bez korzystania z klasycznych okularów mikroskopowych. W zależności od konstrukcji wykorzystują rozwiązania optyczne, np. powiększoną źrenicę wyjściową, zapewniające większą swobodę ustawienia głowy. Mogą być wygodniejsze dla osób noszących okulary korekcyjne i podczas wielogodzinnej inspekcji. Niektóre zachowują obraz stereoskopowy, inne oferują obserwację dwuwymiarową. Brak okularów nie oznacza przy tym, że urządzenie jest mikroskopem cyfrowym.

Mikroskopy cyfrowe i wideo rejestrują obraz za pomocą kamery i prezentują go na monitorze. Ułatwiają dokumentowanie wyników kontroli, archiwizowanie zdjęć oraz wspólną analizę wad przez kilka osób. W typowych systemach wyposażonych w pojedynczą kamerę i monitor obraz jest dwuwymiarowy, a ocenę głębi umożliwiają pośrednio cienie, zmiany ostrości i odpowiednie ustawienie płytki. Obserwację stereoskopową zapewniają wybrane konstrukcje cyfrowe.

Powiększenie to nie szczegółowość

Powiększenie określa, ile razy obraz jest większy od obserwowanego obiektu, ale nie informuje bezpośrednio o liczbie szczegółów możliwych do rozróżnienia. O rzeczywistej szczegółowości decyduje przede wszystkim zdolność rozdzielcza układu optycznego, zależna m.in. od apertury numerycznej (NA), długości fali światła i jakości obiektywu.

Zgodnie z kryterium Rayleigha przybliżona granica rozdzielczości dla dwóch punktów wynosi 0,61λ/NA, gdzie λ oznacza długość fali światła, a NA – aperturę numeryczną obiektywu. Zwiększanie powiększenia ponad możliwości rozdzielcze układu prowadzi do tzw. powiększenia pustego. Obraz staje się większy, ale nie ujawnia dodatkowych szczegółów.

Podobna zależność występuje w przypadku powiększenia cyfrowego. Zoom cyfrowy powiększa wybrany fragment zarejestrowanego obrazu, często z wykorzystaniem interpolacji pikseli, ale nie odtwarza informacji, których układ optyczny i przetwornik nie zarejestrowały.

W mikroskopach cyfrowych na szczegółowość wpływa cały tor obrazowania: obiektyw, matryca, przetwarzanie sygnału, ewentualna kompresja oraz monitor. Wysoka rozdzielczość matrycy nie zrekompensuje ograniczeń obiektywu, podobnie jak wyświetlanie obrazu Full HD na monitorze 4K nie zwiększy ilości zarejestrowanych szczegółów.

W specyfikacjach mikroskopów wideo często podaje się powiększenie ekranowe, czyli stosunek wielkości obrazu wyświetlanego na monitorze do rzeczywistej wielkości obiektu. Wartość ta zależy również od rozmiaru ekranu. Ten sam obraz wyświetlony na większym monitorze będzie miał większe powiększenie ekranowe, mimo że jego rzeczywista szczegółowość pozostanie niezmieniona.

Zależność tę ilustruje prosty przykład. Monitor 24-calowy o proporcjach 16:9 ma około 531 mm szerokości. Jeśli kamera obejmuje fragment płytki o szerokości 50 mm, powiększenie ekranowe wynosi około 10,6×. Przy polu widzenia wynoszącym 5 mm wzrasta do około 106×. Mniejsze pole może być potrzebne podczas kontroli pojedynczych, niewielkich spoin lutowniczych, ale utrudnia jednoczesną obserwację większego fragmentu PCB.

Dlatego podczas porównywania mikroskopów cyfrowych warto sprawdzać nie tylko deklarowane powiększenie, lecz także pole widzenia wyrażone w milimetrach, rozdzielczość obrazu oraz warunki, dla których producent podaje parametry.

Pole widzenia, odległość robocza i głębia ostrości

Pole widzenia określa obszar płytki widoczny jednocześnie. Wraz ze wzrostem powiększenia zwykle maleje, co ogranicza możliwość obserwacji większych fragmentów PCB. Zbyt wąskie pole utrudnia orientację, wymaga częstego przesuwania płytki i może spowalniać kontrolę.

Odległość robocza to przestrzeń pomiędzy przednią częścią układu optycznego a obserwowanym obiektem. Ma szczególne znaczenie podczas lutowania i napraw, kiedy pod mikroskopem muszą zmieścić się narzędzia, takie jak grot lutownicy, pęseta czy dysza urządzenia hot-air. Odpowiednia odległość robocza ułatwia manipulowanie elementami i ogranicza narażenie optyki na opary topnika.

W mikroskopach stereoskopowych stosuje się niekiedy soczewki pomocnicze zmieniające parametry obserwacji. Soczewka o krotności mniejszej niż 1× zazwyczaj zwiększa odległość roboczą i pole widzenia kosztem powiększenia. Rozwiązania o krotności większej niż 1× działają odwrotnie.

Kolejnym parametrem jest głębia ostrości, czyli zakres położenia obiektu wzdłuż osi optycznej, w którym obraz pozostaje dostatecznie ostry. Ma ona duże znaczenie przy obserwacji elementów o różnej wysokości. Przy dużym powiększeniu jednoczesne uzyskanie ostrego obrazu niskiego rezystora i znajdującego się obok wysokiego kondensatora może być niemożliwe.

W układach wyposażonych w regulowaną przysłonę jej przymknięcie pozwala zwiększyć głębię ostrości, ale zmniejsza ilość światła. Zbyt silne przymknięcie może również ograniczyć zdolność rozdzielczą wskutek dyfrakcji.

Niektóre mikroskopy cyfrowe oferują funkcję składania obrazów wykonanych przy różnych ustawieniach ostrości, określaną jako focus stacking. Pozwala ona uzyskać obraz o zwiększonej głębi ostrości i jest przydatna w inspekcji oraz dokumentowaniu wad. W wybranych systemach funkcja ta działa również w czasie rzeczywistym, choć jej użyteczność podczas pracy manualnej zależy m.in. od szybkości przetwarzania obrazu.

Parametry optyczne pozostają ze sobą powiązane. Większe powiększenie zwykle oznacza mniejsze pole widzenia i płytszą głębię ostrości, natomiast zwiększenie apertury numerycznej poprawia rozdzielczość kosztem głębi ostrości. Z kolei uzyskanie dużej odległości roboczej może wymagać kompromisów w konstrukcji układu optycznego.

Punktem wyjścia powinno być zatem określenie najmniejszego detalu wymagającego kontroli, a następnie sprawdzenie, czy przy odpowiednim powiększeniu pozostaje wystarczająco dużo miejsca na narzędzia i obserwację otoczenia badanego elementu.

Oświetlenie podczas kontroli PCB

Odpowiednie oświetlenie ma równie duże znaczenie jak parametry optyczne. Błyszczące powierzchnie spoin lutowniczych i metalowych wyprowadzeń powodują odbicia światła, które mogą maskować rzeczywisty kształt połączenia lub utrudniać rozpoznawanie wad.

Oświetlenie pierścieniowe LED zapewnia stosunkowo równomierne światło i ogranicza powstawanie cieni. Sprawdza się podczas ogólnego przeglądu płytki, kontroli rozmieszczenia elementów oraz odczytu oznaczeń. Może jednak utrudniać ocenę przestrzennego ukształtowania spoin i powodować refleksy na metalicznych powierzchniach.

Oświetlenie kierunkowe, padające pod niewielkim kątem, uwydatnia nierówności i zmiany wysokości. Ułatwia obserwację kształtu menisku lutowniczego, uniesionych wyprowadzeń czy niektórych pęknięć. Z kolei pierścienie LED z niezależnie sterowanymi segmentami pozwalają zmieniać kierunek oświetlenia bez przestawiania płytki.

Przydatne mogą być również dyfuzory i filtry polaryzacyjne ograniczające niepożądane odbicia. Istotna jest regulacja natężenia światła, ponieważ nadmierna jasność może powodować prześwietlenie fragmentów obrazu rejestrowanego przez kamerę i obniżać komfort obserwacji.

Znaczenie ma także odwzorowanie barw. Przebarwienia laminatu, ślady utleniania czy pozostałości topnika mogą być identyfikowane m.in. na podstawie zmian koloru. Nie istnieje jednak jeden uniwersalny sposób oświetlenia odpowiedni do wszystkich rodzajów kontroli. Największą elastyczność zapewnia możliwość dostosowania jego natężenia i kierunku do obserwowanego obiektu.

Ergonomia stanowiska i dokumentowanie kontroli

Długotrwała praca pod mikroskopem wymaga odpowiedniej organizacji stanowiska. W przypadku mikroskopów okularowych niewłaściwe ustawienie wysokości i nachylenia głowicy może wymuszać pochylenie szyi i tułowia. Znaczenie mają zatem możliwości regulacji urządzenia, wysokość blatu oraz podparcie przedramion.

Systemy bezokularowe i cyfrowe pozwalają na większą swobodę przyjmowania pozycji podczas obserwacji. W przypadku mikroskopów z monitorem ekran powinien znajdować się na wysokości zapewniającej wygodną pozycję głowy, najlepiej z górną krawędzią na poziomie oczu lub nieco poniżej. Należy również ograniczyć konieczność częstego przenoszenia wzroku pomiędzy płytką a ekranem.

Ważna jest stabilność statywu i mocowania głowicy. Przy dużym powiększeniu nawet niewielkie drgania mogą utrudniać obserwację i wykonywanie precyzyjnych czynności.

Systemy cyfrowe oferują dodatkowe możliwości dokumentowania kontroli. Pozwalają zapisywać zdjęcia, porównywać obrazy oraz wykonywać pomiary wymiarowe. Uzyskanie wiarygodnych wyników pomiarów wymaga jednak odpowiedniej kalibracji, uwzględniającej aktualne ustawienia układu optycznego.

Podczas lutowania i innych czynności manualnych wykonywanych na podstawie obrazu wideo istotne są również płynność wyświetlania i opóźnienie sygnału. Zbyt duże opóźnienie między ruchem narzędzia a jego odwzorowaniem na monitorze utrudnia precyzyjne operowanie grotem lub pęsetą.

Na stanowiskach pracy z elektroniką wrażliwą na wyładowania elektrostatyczne należy ponadto uwzględnić wymagania ochrony ESD. Mikroskop, statyw i akcesoria powinny zostać objęte oceną zagrożeń elektrostatycznych oraz odpowiednimi zasadami programu kontroli ESD, z uwzględnieniem wymagań normy IEC 61340-5-1.

Jak dobrać mikroskop do konkretnego zadania?

Przy kontroli wizualnej montażu PCB najważniejsze są odpowiednie pole widzenia, szczegółowość obrazu oraz możliwość szybkiej zmiany powiększenia. Operator powinien móc sprawnie przechodzić od przeglądu większego obszaru płytki do szczegółowej oceny wybranego połączenia lutowniczego.

Podczas napraw i lutowania szczególnego znaczenia nabierają obserwacja przestrzenna, odległość robocza, głębia ostrości oraz stabilność stanowiska. Mikroskop musi zapewniać miejsce na swobodne operowanie narzędziami i umożliwiać ocenę ich położenia względem elementów. W przypadku systemów wideo dodatkowym kryterium jest możliwie małe opóźnienie wyświetlanego obrazu.

Z kolei przy dokumentowaniu jakości i analizie wad istotna jest szczegółowość obrazu uzyskiwana przez cały tor optyczno-cyfrowy, a także możliwość zachowania powtarzalnych warunków rejestracji. Dotyczy to m.in. powiększenia, kierunku oświetlenia i ustawienia płytki. Funkcje zapisu, opisu i porównywania obrazów ułatwiają analizę niezgodności oraz dokumentowanie wyników kontroli.

Podsumowanie

Dobór mikroskopu do kontroli PCB warto rozpocząć od określenia najmniejszego detalu wymagającego oceny, potrzebnego pola widzenia i przestrzeni roboczej. Następnie należy uwzględnić rodzaj wykonywanych czynności, sposób obserwacji obrazu, warunki oświetlenia oraz wymagania dotyczące ergonomii i dokumentacji.

Największe deklarowane powiększenie nie oznacza automatycznie największej przydatności urządzenia. O jego funkcjonalności decyduje dopasowanie parametrów optycznych i konstrukcyjnych do konkretnego zadania oraz warunków pracy operatora.

Źródło: Loktech

Więcej na www.loktech.com.pl
Chcesz częściej widzieć nasze artykuły w Google? Dodaj ElektronikaB2B do ulubionych źródeł
Powiązane treści
Profesjonalna regeneracja i pobielanie grotów w procesach bezołowiowych
Ochrona komponentów MSD przed wilgocią – przechowywanie, suszenie i kontrola warunków
Nowy rozdział w rozwoju Advantech - stanowisko CEO obejmie Miller Chang, K.C. Liu na czele zarządu
Strategie zaopatrzenia w komponenty elektroniczne: model konsygnacyjny czy turnkey?
Kryzys na rynku DRAM jest bezprecedensowy i nie minie zbyt szybko
Precyzyjne dozowanie materiałów w produkcji elektroniki – technologie kontaktowe i bezkontaktowe
Zobacz więcej w kategorii: Technika
Projektowanie i badania
Dobór radiatorów do urządzeń elektronicznych – parametry cieplne, konstrukcja i warunki pracy
Produkcja elektroniki
Ochrona komponentów MSD przed wilgocią – przechowywanie, suszenie i kontrola warunków
Elektromechanika
Niewidoczna bariera precyzji: uszczelnienia EMC w aparaturze medycznej
PCB
Wytyczne przygotowania zestawienia BOM: klucz do sprawnego montażu elektroniki
Komponenty
Dobór i weryfikacja komponentów elektronicznych do zastosowań przemysłowych – najważniejsze kryteria
Projektowanie i badania
Odporność na promieniowanie i cyberataki, czyli FPGA w projektach kosmicznych
Zobacz więcej z tagiem: Produkcja elektroniki
Prezentacje firmowe
Profesjonalna regeneracja i pobielanie grotów w procesach bezołowiowych
Technika
Ochrona komponentów MSD przed wilgocią – przechowywanie, suszenie i kontrola warunków
Gospodarka
Nowy rozdział w rozwoju Advantech - stanowisko CEO obejmie Miller Chang, K.C. Liu na czele zarządu

Pamięć i dyski – komponenty, które muszą sprostać próbie czasu

Rozmowa z Robertem Sepetą, Business Development Managerem w polskim oddziale firmy Kingston Technology.
Zapytania ofertowe
Unikalny branżowy system komunikacji B2B Znajdź produkty i usługi, których potrzebujesz Katalog ponad 7000 firm i 60 tys. produktów