Projektowanie elektroniki

Wraz z każdą rynkową rewolucją, nowymi ciekawymi technologiami i rozwiązaniami, proces projektowania wymaga ponadto od projektantów coraz więcej kompetencji. Inżynierom potrzebna jest orientacja w nowościach, technologiach, rozwiązaniach wykorzystywanych przez konkurencję, a także wiedza na temat wymogów formalnych w zakresie certyfikacji. Współczesne systemy elektroniki łączą w jednym produkcie wiele technologii, np. komunikację radiową, cyfrową obróbkę sygnału, multimedia i zaawansowaną grafikę, a po stronie układowej obwody dużej mocy z czułymi niskonapięciowymi czujnikami. Takie rozwiązania są skomplikowane zarówno od strony sprzętowej, jak i oprogramowania, przez co projekty muszą realizować zespoły inżynierskie specjalistów z różnych dziedzin. Elektronika jest dzisiaj za bardzo skomplikowana, aby jedna osoba była w stanie udźwignąć całość zagadnień i podział zadań jest po prostu konieczny, o ile chcemy zachować jakość i skończyć pracę w rozsądnym czasie. Nierzadko każdy większy i bardziej złożony projekt wymaga istotnego pogłębienia wiedzy poprzez samokształcenie lub szkolenia realizowane przez producentów/ dostawców.

Poza tym wszystkim, projekt to nie tylko płytka z elementami i układem. Ona nie działa w próżni i wymaga integracji z mechaniką, systemu odprowadzania ciepła, zasilania oraz interfejsu użytkownika, a więc obudowy, panelu frontowego itp. To są zagadnienia, które nie każdy projektant skupiony na PCB może zrealizować optymalnie. Taka sytuacja tworzy przestrzeń do usług kooperacji.

Główne zjawiska pozytywne dla rynku

 

Za najbardziej istotne czynniki sprzyjające rozwojowi rynku projektowania uznano szybki rozwój elektroniki, a więc nowe aplikacje i zastosowania. Dalej znajduje się wzrost zainteresowania jakością, zwiększający się potencjał lokalnej produkcji i zlecenia z zagranicy. Należy oczekiwać, że rynek usług będzie się rozwijać, bo zapotrzebowanie na kompetencje nigdy nie zmaleje, a elektronika nie będzie prostsza ani łatwiejsza. Wraz z każdą wymianą pokoleniową opór przed kooperacją w projektowaniu będzie malał, co powinno przynieść więcej zleceń.

Dostępność specjalistów

Od wielu lat problemem rynku usług projektowych w zakresie elektroniki są kłopoty z kadrą inżynieryjną. Z jednej strony braki kadrowe u producentów elektroniki oraz duże koszty zatrudnienia specjalistów to jeden z czynników odpowiedzialnych za powstawanie zleceń dla firm zewnętrznych. Z punktu widzenia biur inżynierskich można postrzegać to jako czynnik pozytywny, a więc sprzyjający rozwojowi outsourcingu w projektowaniu. Ale niestety druga strona tego medalu wygląda tak, że braki kadrowe są jednocześnie kłopotem, bo biura krajowe o pracownika muszą konkurować z dużymi i silnymi graczami zagranicznymi. A są to zwykle małe firmy o skromnych zasobach kapitałowych.

Biura inżynierskie zmagają się ponadto z konkurencją ze strony freelancerów, a więc zwykle osób, dla których projektowanie jest działalnością dodatkową, dorywczą i często bez umocowania formalnego w działalności gospodarczej, na przykład w domu po godzinach normalnej pracy zawodowej. Osoby takie tworzą konkurencję kosztową dotkliwą głównie dla małych biur projektowych. Podejmują się z reguły zleceń mniej skomplikowanych oraz adresują swoje usługi zwykle do firm mało związanych z elektroniką jako działalnością główną.

Ocena aktualnej koniunktury panującej na rynku na przełomie 2024 i 2025 roku

 

Ocena koniunktury panującej na rynku w grudniu 2024 roku wypadła niestety gorzej niż dla całego roku, co sygnalizuje, że warunki się nie poprawiają. Zwykle pod koniec roku domyka się inwestycje i realizuje zakupy materiałowe zgodnie z przyjętym budżetem i wcześniejszymi ustaleniami, co widać w wielu naszych podobnych badaniach. Tutaj poza czynnikami gospodarczymi należy zapewne dodać jeszcze to, że projektowanie elektroniki to proces, który rozciąga się na okres często przekraczający perspektywę jednego roku, jest powiązane z planami przedsiębiorstw na przyszłość, funduszami rozwojowymi. Najpierw musi się poprawić sytuacja w gospodarce, muszą ruszyć projekty związane z KPO, aby widać było to w takich zestawieniach.

Kompleksowa usługa

Z uwagi na niezbędne kompetencje i koszty inżynierskie, mniejsze firmy szukają coraz częściej wsparcia w zakresie projektu i prototypowania, a w dalszej kolejności certyfikacji, m.in. u producentów EMS lub w wyspecjalizowanych biurach projektowych. Te większe działają w modelu mieszanym – część zadań realizują we własnym zakresie, część zlecają na zewnątrz. Może to być zarówno projekt elektroniki, np. modułu, bloku, wykonanie i integracja elektroniki z obudową albo też badania i certyfikacja. Ale najlepiej oddać do biura projektowego całość urządzenia, bo ogranicza to ryzyko techniczne i organizacyjne oraz pozwala mieć jednego partnera, który bierze odpowiedzialność za wszystko. Kompleksowo, znaczy też coraz częściej "projekt i produkcja".

Najważniejsze czynniki o charakterze negatywnym

 

Najważniejsze czynniki negatywnie oddziałujące na rynek wiążą się z obecną sytuacją na rynku, a więc rosnącymi kosztami pracy i działalności pod stronie dostawców usług. Przeszkodą jest też coraz gorsza dostępność kadry technicznej i kiepska koniunktura w gospodarce. O kłopotach z pozyskaniem kadry pisaliśmy obszernie w naszych poprzednich analizach, wskazując na to, że duże firmy zagraniczne obecne w kraju drenują rynek z inżynierów i jak widzimy z obecnego badania nic się w tym temacie nie zmienia.

Ocena warunków biznesowych panujących na rynku elektroniki w 2024 roku

 

80% pytanych przez nas specjalistów oceniło pozytywnie warunki panujące w ubiegłym roku na rynku usług projektowania elektroniki, w tym ponad 35% jako dobre, a 45% jako zadowalające. W kontekście słabych wyników całej gospodarki i trudnych warunków panujących w wielu sektorach rynku elektroniki taki rezultat należy postrzegać jako znakomity. Nawet jeśli nikt w ankiecie nie wskazał, że warunki były bardzo dobre, to i tak nie zmienia to tego wniosku, bo jest powyżej średniej dla innych sektorów i naszych analiz. Projektowanie nowych urządzeń, modernizacje, zmiany konstrukcyjne to działania, które firmy podejmują bez względu na okoliczności, gdyż są one elementem realizacji długoterminowych strategii oraz zabezpieczeniem rozwoju w kolejnych latach.

Koszty projektowania

W ostatnich czasach ceny produktów, koszty działalności, koszty pracownicze cały czas rosną, a więc rosną też ceny usług. Mimo że wszystko drożeje, na rynku panuje nieświadomość klientów biur projektowych, zwłaszcza tych dla których elektronika nie jest głównym profilem firmy, którzy sądzą, że wykonanie projektu to temat prosty i szybki, a więc musi być tani. Pogląd taki wynika z niewiedzy na skutek słabej orientacji w elektronice, niejasnych konsultacji z fachowcami pracującymi na czarno, a nawet z porównania cen podobnych produktów innych producentów dostępnych w handlu z planowanym własnym potencjałem sprzedaży.

Innymi słowy, jeśli chodzi o koszty związane z projektowaniem, to niestety często firmy nie są przygotowane na duże wydatki w tym zakresie. Część potencjalnych klientów, pytających o projekt elektroniki, nie zdaje sobie sprawy, że projekt kosztuje i to nierzadko dużo. Zdarzają się klienci, którzy nie do końca wiedzą, czego chcą, ale chcą mieć to zrobione najtaniej i najszybciej. Niekiedy firmy nie potrafią sprecyzować swoich oczekiwań, poza tymi, że oczekują jak najtańszej usługi.

Preferowane przez klientów modele licencyjne oprogramowania inżynierskiego

 

Modele licencyjne oprogramowania bazujące na subskrypcji (abonamencie) są przez wielu producentów bardzo mocno obecnie promowane, zapewne z przyczyn biznesowych, niemniej z naszych ankiet niezmiennie wychodzi, że abonamenty czasowe nie są dla krajowej branży atrakcyjne. Funkcjonalność znakomitej części oprogramowania inżynierskiego jest na tyle duża, że nawet po kilku latach te narzędzia są w pełni użyteczne. Wiele firm nie wykorzystuje pełni możliwości oprogramowania, gdyż nie realizuje projektów klasy high-end, a wiodący w branży program jest im potrzebny np. z punktu widzenia łatwości wymiany plików z firmą EMS. W takich warunkach licencja wieczysta z płatnością jednorazową to przemyślany i ekonomiczny wybór.

Z kolei według Michała Grochowiny, właściciela firmy Eleproject, "niegasnącym problemem w zawiązywaniu współpracy z klientem, który chce zlecić zaprojektowanie układu elektronicznego lub napisanie oprogramowania, jest niechęć zlecającego do określenia swoich potrzeb na poziomie przynajmniej dostatecznym. Pomyśleć by można, że wynika to trochę z tego, że zlecającym może brakować odpowiedniego słownictwa i wiedzy elektronicznej, jednak nic bardziej mylnego, ponieważ mamy okazję widzieć zapytania napisane językiem potocznym, ale tak szczegółowe i wyczerpujące, że nie powodują zadawania dodatkowych pytań. Zauważam też, że niektórzy interesanci zniechęceni są liczbą zadawanych pytań i to najczęściej ci, którzy nakreślili swoje potrzeby niedostatecznie. Często wizja tego, że aby móc wystawić ofertę, będzie trzeba zjeść beczkę soli, dopytując o poszczególne wymagania w projekcie, powoduje, że nie dochodzi do ofertowania".

Ocena stopnia specjalizacji

 

Jeśli chodzi o projektowanie elektroniki, to stopień specjalizacji firm w takiej tematyce jest bardzo duży – aż dla 40% firm jest to rdzeń biznesu. Jest to sygnał świadczący o tym, że z projektowania da się utrzymać na rynku oraz, że zapewnienie usług na wysokim poziomie, a więc zbudowanie zespołu inżynierskiego, aparatura, narzędzia i oprogramowanie, taką specjalizację wymuszają. Realizacji zaawansowanych projektów nie da się przeprowadzić przy okazji lub "na pół gwizdka", konieczna jest infrastruktura i zaangażowanie.

Potrzebna jest infrastruktura

Za projektowanie urządzeń elektronicznych odpowiada nie tylko personel ze swoją wiedzą i doświadczeniem, ale również aparatura pomiarowa, posiadane narzędzia oraz specjalistyczne oprogramowanie, którym dysponuje firma. Zakup takiego wyposażenia jest kosztowny i nie do końca uzasadniony w przypadku rzadkich i jednorazowych projektów. Im mniejsza skala działalności, tym oczywiście takie koszty stanowią większą przeszkodę. W ograniczeniu kosztów pomocne jest coraz lepsze oprogramowanie projektowe i symulacyjne, w tym narzędzia do wizualizacji przestrzennej oraz do mechaniki. Są liczne symulatory: elektryczne, elektromagnetyczne, do symulacji warunków termicznych, dzięki czemu wiele szczegółów konstrukcji daje się ustalić i dopracować przed wykonaniem fizycznego prototypu, szybciej i sprawniej, a więc taniej.

W takich sytuacjach z pomocą przyjść mogą biura inżynierskie, oferujące kompleksowe usługi związane z projektowaniem urządzeń elektronicznych, często poszerzane o m.in. tworzenie oprogramowania, konstrukcji mechanicznej, projektu obudowy, systemów chłodzenia, właściwego poziomu ochrony elektromagnetycznej i środowiskowej, jak również wzornictwa i projektu plastycznego. Pomoc ekspertów z zewnątrz może być szczególnie przydatna w obszarach wymagających dużej wiedzy specjalistycznej, jak np. szybkie układy analogowe, integralność sygnałowa, przetwarzanie sygnałów cyfrowych, technika mikrofalowa, komunikacja radiowa czy zagadnienia antenowe. Sprzętowy i czasowy próg wejścia do każdej z tych dziedzin jest bardzo wysoki, zaś czas zawsze pozostaje jednym z najcenniejszych i najbardziej deficytowych zasobów każdego zespołu projektowego.

Oczekiwania klientów w zakresie oprogramowania projektowego

 

W zakresie oprogramowania projektowego, a więc głównie pakietów EDA/CAD i środowisk programistycznych IDE i oprogramowania narzędziowego, najbardziej istotne funkcjonalności to uniwersalność pozwalająca raz kupione oprogramowanie wykorzystywać w różnych projektach. Ważna jest popularność oprogramowania w branży, gdyż ułatwia to wymianę plików (wspólny format), daje dostęp do szerokiego kręgu środowiska użytkowników i wiedzy. Bycie nietypowym (w sensie marki oprogramowania) niestety nie daje wartości dodanej wynikającej z możliwości zapytania innych o to, jak radzić sobie z problemem. Naturalnie istotna jest możliwość szybkiego rozpoczęcia pracy, bo w dzisiejszych czasach wszystko musi być szybko, ale poza tym liczą się duże możliwości projektowe oraz możliwość wykorzystywania w wielu projektach jako kompleksowe środowisko.

Najważniejsze dla klientów cechy ofert brane pod uwagę przy wyborze produktów i usług związanych z projektowaniem elektroniki

 

Najważniejszym kryterium selekcji usługodawcy w obszarze projektowania elektroniki jest cena, dalej doświadczenie z poprzedniej współpracy, a na trzeciej pozycji uplasowała się jakość usług. W podejściu dominuje więc utylitaryzm, polegający na tym, aby uzyskać jak najwięcej funkcjonalności możliwie najmniejszym kosztem oraz minimalizacja ryzyka. Ten ostatni czynnik nigdy nie pojawia się tak wysoko na wykresie w analizach dotyczących gotowych produktów. W projektowaniu bardzo zyskuje na znaczeniu, gdyż zły projekt, nieprzemyślane rozwiązanie i nieoptymalny wybór układowy mogą nie tylko pogrążyć powodzenie urządzenia zlecającego, ale dodatkowo uwikłać go w problemy prawne, spory z projektantem i nie tylko. Z zestawienia wynika, że współpraca z dobrym projektantem zewnętrznym zawiązuje się na długo.

Wiedza i postrzeganie pracy projektowej

Dużym problemem we współpracy jest tzw. arduinizacja rynku, bardzo łatwo można osiągnąć funkcjonujący model urządzenia, który nie spełnia żadnych norm, nie nadaje się do produkcji, ale w ocenie zlecającego "wszystko działa", zatem "technologizacja" produktu powinna zająć przysłowiowy tydzień pracy i kosztować przysłowiową złotówkę.

Takie zachowanie przywołane w komentarzu jednej z ankiet oddaje postrzeganie pracy inżynierskiej przez rynek. Oczywiście nie zawsze i nie przez każdego, niemniej jest to widoczne. W sprzedaży jest wiele modułów elektronicznych produkowanych przez firmy chińskie, które realizują podstawowe funkcje związane z zasilaniem, komunikacją, wyświetlaniem i podobnymi zagadnieniami. Modułów takich jest mnóstwo, tworzą one klocki do testowania koncepcji, bawienia się elektroniką w ramach hobby lub też tworzenia amatorskich konstrukcji. Atutem modułów jest niska cena, która wynika ze skali produkcji, tanich komponentów użytych do produkcji, czasem nawet nieoryginalnych i słabej jakości. Moduły nie mają dokumentacji, a z racji ceny uszkodzony komponent trafia do śmieci, a nie jest zwracany. Sprzedaje je mnóstwo firm handlowych, ale ustalenie faktycznego producenta graniczy z niemożliwością. Stąd za ten produkt nikt nie bierze odpowiedzialności, a niespełnianie norm jest problemem kupującego.

Takie moduły dla niektórych osób tworzą cenowy i funkcjonalny punkt odniesienia. Skoro można, wydając kilkanaście złotych, mieć zrobiony w pół godziny prototyp działający w oparciu o biblioteki oprogramowania open source, to znaczy, że projektowanie to praca szybka, łatwa i nieskomplikowana. Z tak ustawioną optyką postrzegania rzeczywistości niełatwo jest polemizować.

Czynniki sprzyjające zlecaniu projektowania do biur

 

Dwa najważniejsze czynniki sprzyjające zlecaniu projektowania do wyspecjalizowanych biur to brak dobrych specjalistów i kompetencji wewnątrz firmy oraz rosnące koszty pracy inżynierskiej. Na trzecim miejscu uplasował się koszt niezbędnej infrastruktury, tj. oprogramowania, aparatury itp. Elektronika staje się coraz bardziej złożona, a wiele projektów urządzeń wymaga połączenia w całość rozwiązań z różnych obszarów techniki, np. komunikacji, zasilania, metrologii. Oprogramowanie stało się taką samą częścią konstrukcji jak chipy i definiuje dzisiaj funkcjonalność w bardzo dużym stopniu. Takich złożonych rozwiązań nie da się tworzyć bez zespołu specjalistów, bo nie ma już człowieka orkiestry zdolnego udźwignąć samodzielnie zagadnienia. Stąd wynika konieczność współpracy, dzielenia się zadaniami i kupowania usług, licencji, gotowych modułów itp.

Czynniki przeszkadzające w zlecaniu projektowania poza firmę

 

Ranking czynników, które tworzą obawy przed zlecaniem projektowania poza firmę, np. do biur projektowych, firm EMS zapewniających usługi projektowe, otwiera dążenie do integracji kompetencji w ramach firmy. To naturalna potrzeba w biznesie, aby wszystkie procesy kontrolować w ramach spójnej organizacji i mieć pieczę nad tym, gdzie leżą pliki źródłowe do projektu sprzętowego i kod oprogramowania. Druga obawa związana jest z tym, że nawet jeśli projekt jest złożony, wydzielenie z niego fragmentu, który można zlecić do placówki zewnętrznej nie zawsze bywa proste. Trzeci czynnik – niechęć do kooperacji – to efekt inżynierskiej inercji w działaniach rozwojowych (skoro stare działa to nie zmieniajmy) i unikanie ryzyka. Kooperacja w projekcie oznacza też obowiązki: przygotowanie założeń, dokumentacji, procedur współpracy, warunków odbioru i innych. Jest to dużo pracy, co ma zapewne wpływ na zilustrowaną na wykresie niechęć.

Co ciekawe, obawa o możliwy wyciek własności intelektualnej poza firmę (oprogramowania, szczegółów hardware), która była przed laty na czołowej pozycji, obecnie nie jest już tak istotna w tym zestawieniu.

Złożoność zagadnień wymusza specjalizację

Tak samo jak nie da się znać na wszystkim w pracy zawodowej i trzeba się specjalizować w jakiejś dziedzinie, tak samo w zakresie projektowania trudno zapewnić pełną kompleksowość tematyczną. Konieczna jest specjalizacja, a więc ukierunkowanie oferty na pewien zakres zagadnień. Pogłębiająca się specjalizacja to także splot wielu procesów. Pierwszy i chyba najważniejszy to duży koszt niezbędnych narzędzi, drugi to szybkie zmiany technologiczne na rynku elektroniki, którym dotrzymanie kroku przez projektantów wymaga skupienia uwagi.

Biura projektowe też się specjalizują, jedne mniej, inne bardziej. Nawet jeśli specjalizacja nie jest explicitē wymieniona w opisach, widać ją w referencjach od klientów, na liście dokonań i zrealizowanych projektów, a nawet w profilach pracowników.

Specjalizacja w projektowaniu jest tym samym procesem, jaki widzimy w medycynie i póki nie jest bardzo wąska, stanowi czynnik pomocy, a nie przeszkodę. Nikt przecież nie powiedział, że relacje między klientem a usługodawcą muszą być proste. Równie dobrze zlecenie może realizować grupa dwóch lub więcej biur projektowych zespolonych w grupę, klaster lub jakieś inne modne określenie dla zbioru większego niż jeden.

Zlecający projekty oczekują

 

Zlecający projekty elektroniczne patrzą na wybór biura inżynierskiego przez pryzmat zakresu pomocy, jaki otrzymają i doświadczenia, które stoi za daną placówką. Liczy się ponadto wiedza (kompetencje) i szybkość realizacji zleceń pozwalająca dotrzymać terminów a także kompleksowość usług pozwalająca na współpracę z jednym partnerem, ze ścisłym podziałem zadań i obowiązków. Niezmiennie dla wielu zestawień, w grupie czynników istotnych jest oczywiście też niska cena.

Zlecenia projektowe dotyczą

 

Kooperacja w projektowaniu dotyczy zarówno zleceń złożonych, jak i prostych. Sporą częścią są też modernizacje i przeróbki, najczęściej pod nowe elementy: nowsze technologicznie, jak wyświetlacze, mniejsze, jak komponenty pasywne lub alternatywne półprzewodniki (odpowiedniki funkcjonalne, alternatywne obudowy).

Biura projektowe w warunkach krajowych

Większość biur projektowych to małe przedsiębiorstwa zatrudniające kilka osób, czasem jest to nawet jednoosobowa działalność gospodarcza. Równie popularną formą działalności jest oferowanie usług przez firmy EMS, dla których są one elementem kompleksowości biznesu i metodą na przyciągnięcie klienta do produkcji w sytuacji, gdy nie ma on gotowego projektu.

Niemniej małe wyspecjalizowane biura mają ograniczony dostęp do kapitału i rozwijają się dość wolno. Utrzymanie się na rynku wymaga wysokich kompetencji zatrudnianych inżynierów i biegłej znajomości wielu technologii, a to niestety dużo kosztuje. Potrzebne jest oprogramowanie EDA, narzędzia do mikrokontrolerów, komputery i inny sprzęt. W grupie takich firm, których kapitałem prawie wyłącznie są kompetencje kadry, niełatwo o dofinansowanie z UE na zakup sprzętu i rozwój, przez co branża żyje od zlecenia do zlecenia.

Jaką część pracy zlecana jest najczęściej?

 

Współpraca z zewnętrzną firmą projektową dotyczy w dwóch trzecich przypadków całości rozwiązania. Kompleksowe rozwiązanie wiąże się z najmniejszym ryzykiem projektowym, bo nie powoduje rozmycia odpowiedzialności i nie tworzy problemów z podziałem zadań niezbędnych przy fragmencie. Z kolei moduł, a więc fragment funkcjonalny, to zapewne adekwatne wyjście kompromisowe z problemu braku specjalisty w ramach firmy oraz chęci zachowania kontroli nad projektem. Gdy w projekcie można wydzielić autonomiczną funkcjonalnie część, droga do współpracy z firmą zewnętrzną jest dalej łatwa.

Kto zwykle zleca projektowanie?

 

W trzech czwartych przypadków projektowanie zlecają firmy średnie, w których zasoby kadrowe są zbyt szczupłe, aby udźwignąć takie zadanie, a w dalszej kolejności firmy małe. Firmy średnie prowadzą też równolegle wiele zadań projektowych, często wymagających i biuro zewnętrzne pomaga im spiąć pracę w czasie lub skupić się na najważniejszych aspektach. W przypadku firm małych ich profil często jest słabo powiązany z elektroniką, niemniej w ostatnich latach stała się ona niezbędną częścią ich pracy.

Ale zleceń przybywa, tak samo jak biur i bezsprzecznie rozwój ewolucyjny jest. Przed sektorem cały czas jest dobra przyszłość wobec braku na rynku inżynierów ze stażem i doświadczeniem w projektowaniu elektroniki spełniającej normy. Płace tej grupy zawodowej są dość wysokie i stale rosną, co przekłada się na koszty projektów ponoszone przez producentów elektroniki. Wielu dobrych projektantów z czasem otwiera swoje własne firmy, produkcyjne lub projektowe, co jeszcze bardziej będzie w przyszłości skłaniać producentów do tego, aby oddawali projekty na zewnątrz.

Działalności biur projektowych sprzyja ponadto obecne w branży od przeszło dekady zainteresowanie wysoką jakością, zlecenia od wojska i branż profesjonalnych. Wielu producentów pracuje nad poprawą zaawansowania swoich produktów, często poprzez rozszerzenie oferty i inwestycje w projekt nowego urządzenia elektronicznego. To samo dotyczy nowych technologii interfejsu użytkownika, a więc kolorowych wyświetlaczy graficznych i paneli dotykowych.

Zestawienie w tabelach

Zestawienie przeglądowe ofert poszczególnych firm zajmujących się projektowaniem zawiera tabela 1, a dane kontaktowe zebrane zostały w tabeli 2. Pytania do przeglądu ofert zostały tak dobrane, aby można było szybko ocenić potencjał firmy, jej doświadczenie, specjalizację oraz to, jaką częścią biznesu jest dla niej projektowanie elektroniki.

Źródłem wszystkich danych przedstawionych w tabelach oraz na wykresach są wyniki uzyskane w badaniu ankietowym przeprowadzonym wśród biur zajmujących się projektowaniem urządzeń elektronicznych oraz krajowych dostawców komponentów do komunikacji bezprzewodowej w Polsce.