Obwody drukowane
Wymagania producentów elektroniki w stosunku do obwodów drukowanych stale rosną w tempie pojawiających się nowych aplikacji, podzespołów oraz razem z wartościami parametrów, takich jak gęstość mocy lub zakres temperatur pracy. Projektanci elektroniki mobilnej w tym aplikacji IoT szukają głównie możliwości miniaturyzacji. Dla nich przeznaczone są obwody o dużej liczbie warstw, wersje sztywno-giętkie, płytki HDI, a wkrótce zapewne ultraHDI. Dla projektantów elektroniki mocy istotne są obwody zawierające grubą folię miedzianą, która pozwala na przewodzenie prądu o dużym natężeniu oraz umożliwia lepsze rozpraszanie ciepła. Firmy zajmujące się komunikacją i aplikacjami w.cz. poszukują możliwości realizacji płytek na laminatach teflonowych, tj. takich, które mają mały współczynnik stratności, doskonałą geometrię oraz jednorodność po to, aby nie było odbić sygnału i związanych z nimi strat. Do wszystkich aplikacji są dostępne płytki elastyczne, które mają szerokie spektrum aplikacyjne i pojawiają się obecnie w wielu rozwiązaniach, m.in. zastępując złącza i wiązki kablowe. Możliwości technologiczne branży PCB są bezsprzecznie szerokie, ale prawdziwym wyzwaniem dla projektanta jest osiągnięcie potrzebnej funkcjonalności i niezawodności produktu przy użyciu możliwie prostych i ekonomicznych rozwiązań PCB.
Główne problemy rynku to
Ranking aktualnie najbardziej dotkliwych problemów dla branży PCB otwiera zła sytuacja w gospodarce europejskiej. To jest spojrzenie w szerszej perspektywie na rynek, ale sytuacja w gospodarce krajowej też nie zachwyca. Celowo rozdzieliliśmy w ankiecie pytanie o panujące warunki na rynku na dwie pozycje, mając świadomość, że gospodarka krajowa jest częścią europejskiej, po to, aby lepiej poznać kontekst. A jest on taki, że to, co dzieje się za granicą, jest większym problemem, bo zlecenia eksportowe na produkcję, usługi i produkty ratowały nasze bilanse i łagodziły mizerię krajowego biznesu w przeszłości.
Konkurencja ze strony firm chińskich
Płytki importowane z Chin to temat, którym branża PCB żyje od lat i to na całym świecie. Produkcja obwodów drukowanych jest relatywnie droga i kosztowna od strony wymaganej infrastruktury. Wiele procesów technologicznych w PCB zalicza się do tzw. mokrych, a substancje wykorzystywane są szkodliwe dla zdrowia i środowiska naturalnego. Wymagania prawne nakładają na producentów liczne obowiązki związane z przechowywaniem, wykorzystywaniem oraz utylizacją materiałów. Materiały takie jak laminat są produkowane wyłącznie w Azji, droga jest energia elektryczna. Z uwagi na to koszty produkcji w naszym rejonie są znaczące i wymagają od producenta wielkiego wysiłku, aby całość biznesu zamknęła się na plusie. Na dodatek władze chińskie dotują przesyłki międzynarodowe, przez co koszty transportu mimo ogromnej odległości są niższe niż u nas dla przesyłek lokalnych w kraju.
Krzysztof Torczyński
CSO Printor sp. z o.o.
Jakie znaczenie biznesowe ma kompleksowa usługa (płytki razem z komponentami i montażem)?
Jako odbiorca usług osobiście najwyżej cenię taką współpracę z partnerami, która aktywnie wspiera nasz biznes i pomaga realizować nasze cele. Na drugim miejscu stawiam współpracę, która dzięki niezawodności wymaga minimum uwagi zarządczej, co pozwala koncentrować się na rozwijaniu biznesu zamiast kontroli dostawcy. Dla nas jako dostawcy oferowanie kompleksowej usługi oznacza dostarczanie PCBA (zmontowanych obwodów drukowanych) razem z komponentami i montażem SMT THT oraz finalnym. Ta kompleksowość ma duże znaczenie biznesowe przede wszystkim dlatego, że skraca czas wdrożenia produktu oraz minimalizuje ryzyko błędów i przestojów. Gdy odpowiadamy za cały proces, od zakupu komponentów po montaż końcowy, możemy lepiej zarządzać jakością i logistyką. Widać to choćby po wskaźniku OTIF (On Time In Full) – dla projektów realizowanych w całości przez nas sięga on 98%. Natomiast gdy klient dostarcza własne PCB, OTIF spada do 93%, głównie ze względu na konieczność wyjaśniania rozbieżności i problemy jakościowe ujawniające się dopiero na linii produkcyjnej. Taki model współpracy pozwala też już na etapie prototypu wdrożyć zasady DFM (Design for Manufacturability) i DFT (Design for Testability), co zmniejsza liczbę poprawek i redukuje koszty. Dla klienta oznacza to jeden punkt kontaktu, przewidywalne terminy i większą niezawodność całego procesu. Dla nas – możliwość pełnego wykorzystania wiedzy inżynierskiej i kontroli jakości, z których jesteśmy znani.
Michał Wróbel
koordynator ds. produkcji i wdrożeń w firmie Electro-Welle
Jaka jest rola jakości w obwodach drukowanych?
Obwody drukowane stanowią fundament niemal każdego urządzenia elektronicznego – ich niezawodność, trwałość i funkcjonalność są bezpośrednio uzależnione od poziomu zachowanej jakości na każdym etapie procesu produkcyjnego. Wysoka jakość obwodów drukowanych zapewnia przede wszystkim niezawodne działanie urządzeń, minimalizując ryzyko usterek, zwarć czy przerw w ścieżkach przewodzących. Dla gałęzi przemysłu takich jak motoryzacja, lotnictwo, medycyna czy telekomunikacja – gdzie awarie mogą mieć poważne konsekwencje – jest to kwestia krytyczna.
Produkcja PCB w kraju i w Europie – stan obecny i jaki fragment rynku obsługuje?
Produkcja PCB w Polsce i Europie rozwija się stabilnie, choć nadal stanowi ograniczoną część globalnego rynku, który zdominowany jest przez Azję – szczególnie Chiny. Szacuje się, że udział Europy w światowej produkcji PCB wynosi około 3–5%. Mimo to, europejscy producenci skupiają się na jakości, innowacyjności i specjalizacji, co pozwala im skutecznie obsługiwać wymagające segmenty rynku. Choć europejscy producenci PCB nie konkurują cenowo z azjatyckimi, z powodzeniem obsługują ok. 20–25% lokalnego zapotrzebowania – zwłaszcza tam, gdzie kluczowe są krótkie terminy, mały wolumen lub konieczność zachowania pełnej kontroli nad produkcją (np. wrażliwe dane, certyfikacja).
Jakie atuty mają płytki z Chin?
Płytki PCB importowane z Chin odgrywają istotną rolę na rynku polskim – zarówno w kontekście produkcji seryjnej, jak i prototypowania. Ich znaczenie wynika przede wszystkim z atrakcyjnej relacji ceny do jakości oraz szerokiej dostępności usług. Chińscy producenci PCB oferują ogromną różnorodność technologii – od prostych płytek jednowarstwowych, po wielowarstwowe, elastyczne i HDI. Dzięki dużej skali produkcji i zaawansowanemu zapleczu technologicznemu są w stanie oferować produkty po konkurencyjnych cenach, często znacznie niższych niż lokalne, co umożliwia rozwój projektów w optymalnych kosztach i tempie. Wymaga to jednak świadomego zarządzania jakością oraz łańcuchem dostaw.
Płytki importowane z Chin okazały się ważne w skali całego świata, bo tamtejsi producenci postawili na dużą skalę działania i na początku nie musieli się tak przejmować środowiskiem naturalnym. Zapewniły też dostęp do zaawansowanych technologii w PCB, których w kraju nie było i nierzadko nie ma do dzisiaj. W tym aspekcie obwody importowane są dla rynku cenne i pożyteczne, bo poszerzają ofertę. Z czasem okazało się, że tamtejsi producenci konkurują z resztą świata także w prostych obwodach i ta konkurencja stała się w biznesie poważnym wyzwaniem.
Nieobciążeni wysokimi kosztami i wspierani przez własne państwo oferują ceny, z którymi nie mają szans konkurować oferty rodzimych producentów. Dewastacja rynku postępuje od wielu lat i po obwodach drukowanych zaczyna też w podobny sposób oddziaływać na rynek usług EMS. Bez wprowadzenia przez UE ceł na obwody i produkty wykonane w ramach usług EMS w Chinach, europejski rynek w najbliższych latach będzie pod silną presją determinującą relacje biznesowe. Niestety mówi się o tym od dekady a zmian w polityce jak nie było, tak nie ma, tak samo jak wsparcia państwa dla producentów elektroniki i PCB.
Tomasz Mielcuch
Semicon
Jaka jest rola jakości w obwodach drukowanych?
Jakość obwodów drukowanych jest niezwykle ważna, ponieważ bezpośrednio wpływa na niezawodność i poprawne działanie urządzeń elektronicznych. Wysokiej jakości PCB zapewniają stabilność i długowieczność produktów, co jest kluczowe w wielu zastosowaniach, od elektroniki konsumenckiej po sprzęt medyczny i systemy lotnicze. Inwestowanie w jakość przekłada się na mniejsze ryzyko awarii, niższe koszty napraw i wycofania produktów, a także na budowanie zaufania klientów i reputacji marki.
Jaka jest konkurencja na rynku w obszarze PCB?
Konkurencja na rynku PCB jest bardzo silna, a globalni gracze rywalizują zarówno cenowo, jak i technologicznie. Producenci z Azji, szczególnie z Chin, Tajwanu i Korei Południowej, dominują pod względem wolumenu produkcji, oferując często niższe ceny. Europejscy i północnoamerykańscy producenci często koncentrują się na specjalistycznych rynkach, takich jak PCB dla przemysłu motoryzacyjnego, lotniczego i medycznego, gdzie kluczowa jest wysoka jakość i niezawodność.
Jakie nowości i trendy są warte zauważenia w zakresie technologii?
W technologii PCB obserwuje się kilka kluczowych trendów, takich jak miniaturyzacja i zwiększanie gęstości połączeń (HDI), co pozwala na tworzenie mniejszych i wydajniejszych urządzeń. Rośnie popularność elastycznych i sztywno- -giętkich PCB, które znajdują zastosowanie w urządzeniach do noszenia, elektronice motoryzacyjnej i medycznej. Istotny jest również rozwój zaawansowanych materiałów, w tym podłoży ceramicznych i kompozytowych, oraz zrównoważonych materiałów przyjaznych środowisku. Coraz większe znaczenie ma także automatyzacja procesów produkcyjnych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
Produkcja PCB w kraju i w Europie – stan obecny i jaki fragment rynku obsługuje?
Produkcja PCB w Europie stanowi stosunkowo niewielki fragment globalnego rynku, z tendencją spadkową w ostatnich dekadach. W 2022 roku produkcja europejska stanowiła zaledwie około 2,3% światowej produkcji. Polska, podobnie jak inne kraje europejskie, w dużej mierze polega na imporcie PCB z Azji, szczególnie z Chin. Niemcy i Austria są jednymi z większych producentów w Europie, ale ogólnie rzecz biorąc, europejski rynek PCB jest mniejszy w porównaniu z Azją.
Oczekiwania klientów w zakresie technologii
W zestawieniu najważniejszych oczekiwań klientów w zakresie obwodów drukowanych po raz kolejny na pierwszym miejscu znalazło się 100-procentowe testowanie połączeń, a więc pewność wykonania płytek. Jest to bardzo ważny element zapewnienia jakości, bo pozwala skoncentrować się na błędach układowych, a nie domysłach, czy brak działania to jednak nie jest zła płytka. Ponadto kolejne kryteria na wykresie wskazują, że krajowa elektronika szybkimi krokami idzie w kierunku większego zaawansowania technicznego. Płytki sztywno-giętkie, "fleksy", obwody HDI razem z mikrootworami laserowymi i ślepymi przelotkami są dzisiaj potrzebne w wielu projektach elektroniki mobilnej, wojskowej i przemysłowej. Na wykresie widzimy też duże znaczenie zastosowań oświetleniowych dla płytek PCB w Polsce.
Długotrwała współpraca to podstawa biznesu
Zmiany na rynku PCB zachodzą wolno i mimo wielu przeciwności biznesowych i bardzo silnej konkurencji lista dostawców nie zmienia się często. Wiele firm ma wieloletnią historię i działa na rynku od dekad, mimo wielu zmian w przepisach, wzrostu kosztów, wbrew pandemii, zawłaszczania rynku przez Chińczyków itd. Za ten efekt stabilności (przynajmniej pozornej) w dużej mierze odpowiadają klienci kupujący obwody drukowane. Ich przywiązanie do producentów jest bardzo duże i w efekcie migracje od jednego do drugiego dostawcy są relatywnie niewielkie. Jeśli tylko firma jest w stanie zachować wysoką i powtarzalną jakość wykonania oraz dobrą obsługę oraz ma kompetencje techniczne, to drobne niedogodności czy różnice w cenie nie są w stanie spowodować całkowitego przejścia do konkurencji i spalenia za sobą mostów.
Tomasz Renkiel
Regional Sales Manager Poland, Würth Elektronik CBT International
Jaki jest aktualny popyt na płytki drukowane, jakie są tendencje w zakresie aktualnej koniunktury?
Popyt na PCB zależy od obecnych trendów i prognoz dotyczących zapotrzebowania na komponenty. Jeśli wierzyć badaniom, gospodarka europejska nadal dołuje w sprzedaży tych ostatnich, zatem i rynek PCB nie wygląda dobrze.
Produkcja PCB w kraju i w Europie – stan obecny i jaki fragment rynku obsługuje?
Z ponad 600 producentów PCB w Europie obecnych na rynku 20–22 lata temu zostało dzisiaj nieco ponad 160. Wnioski nasuwają się same. Rynek krajowy od tego stanu rzeczy nie odstaje.
Jaką pozycję w krajowym rynku mają obwody elastyczne?
Zdecydowanie mniejszą niż tego życzyliby sobie ich producenci. Przymierzając się do przeprojektowania PCB w danej aplikacji, np. z typowej "kanapki" złożonej z kilku płytek sztywnych połączonych ze sobą kabelkami, złączami, itp. na obwód sztywno-giętki, popełniamy podstawowy błąd już na samym początku: patrzymy jedynie na cenę tego, co mamy, w stosunku do tego, co chcemy osiągnąć. W wielu przypadkach rozwiązanie sztywno-giętkie/elastyczne przy takim porównaniu wychodzi mniej korzystnie cenowo. Należy brać pod uwagę uzysk w nowej wersji urządzenia wynikający np. ze zmniejszenia rozmiarów obudowy (więc również i jej kosztu), eliminacji kilku procesów w montażu finalnym – np. lutowania ręcznego złączy i kabelków zapewniających połączenie pomiędzy poszczególnymi płytkami sztywnymi. Eliminacja płytki elastycznej już na wstępnym etapie projektu, tylko dlatego, że wyjściowa cena jest wyższa, niż się spodziewaliśmy, jest, w mojej ocenie, błędem.
W branży elektroniki wiele źródeł dostaw jest czymś naturalnym, stąd firmy produkcyjne współpracują zarówno z lokalnymi producentami, jak i importerami obwodów drukowanych, w zależności od potrzebnego wolumenu, terminu, typu. Zazwyczaj jest to kilka firm, z którymi mają już ustalone szczegóły w zakresie formatów plików i dokumentacji, panelizację, obróbkę mechaniczną oraz znają ich ograniczenia procesowe i technologiczne. Jeśli współpraca dotyczy także montażu, współpraca staje się jeszcze bliższa, bo możliwość zamówienia w jednej firmie całego urządzenia w ramach kompleksowej usługi produkcyjnej z roku na rok jest coraz bardziej oczekiwana na rynku i popularna.
Powodów jest wiele: wygoda, niższe koszty, jeden dostawca, który odpowiada za całość produkcji, a także wiele innych problemów kadrowych, organizacyjnych, kłopoty z zaopatrzeniem, a także często skala działania na tyle niewielka, aby inwestycje w park maszynowy były uzasadnione. W efekcie takich procesów firmy zajmujące się montażem zapewniają klientom obwody drukowane, a wielu producentów płytek rozszerza ofertę o montaż. Wszyscy razem dają ponadto zaopatrzenie w elementy elektroniczne. Warto zauważyć, że w przypadku zleceń kompleksowych, tj. płytki, montażu razem z kupnem podzespołów, cena płytki nie odgrywa tak dużej roli w całkowitych kosztach.
Katarzyna Dudkiewicz
specjalista ds. sprzedaży w firmie Nanotech Elektronik
Jakość montażu PCB jako realna przewaga konkurencyjna – co dziś naprawdę ma znaczenie?
Jeszcze kilka lat temu głównym kryterium wyboru usług montażu elektroniki była cena. Dziś coraz więcej firm na polskim rynku patrzy na temat wyboru dostawcy znacznie szerzej. Rosnąca złożoność projektów, drożejące komponenty oraz presja na niezawodność sprawiają, że jakość montażu PCB staje się kluczowym czynnikiem decyzyjnym, często ważniejszym niż najniższa oferta cenowa.
Wysokiej jakości montaż SMT nie zaczyna się przy automacie pick-and-place. Zaczyna się dużo wcześniej – na etapie analizy dokumentacji, weryfikacji plików PCB oraz przygotowania procesu technologicznego. To właśnie tutaj zapadają decyzje, które później decydują o stabilności produkcji, powtarzalności i liczbie ewentualnych poprawek.
Każdy projekt trafiający do produkcji przechodzi analizę DFM. Jej celem jest nie tylko sprawdzenie czy płytkę "da się zmontować", ale czy można to zrobić wydajnie, powtarzalnie i bez niepotrzebnych operacji ręcznych.
Jednym z najbardziej krytycznych elementów całego procesu montażu jest szablon do nakładania pasty lutowniczej. W praktyce to właśnie jakość nadruku pasty odpowiada za większość późniejszych defektów lutowania. Automatycznie generowane warstwy pasty, oparte wyłącznie na procentowym pomniejszeniu padów, rzadko dają optymalny rezultat. Różne obudowy, różna masa cieplna elementów i gęstość upakowania wymagają indywidualnego podejścia. Dlatego poprawnie zaprojektowany szablon uwzględnia kształt i wielkość apertur dla konkretnego elementu, lokalne zwiększenia lub zmniejszenia ilości pasty, dzielenie apertur dla dużych padów oraz dobór odpowiedniej grubości szablonu.
Czy inspekcja to już standard w montażu?
W nowoczesnym montażu SMT kontrola jakości nie jest "opcją dodatkową". Staje się standardem. Coraz częściej 3D AOI, inspekcja nadruku pasty (SPI) oraz kontrola rentgenowska są postrzegane jako niezbędne minimum przy projektach o wyższej odpowiedzialności.
Automatyczna inspekcja optyczna (AOI) pozwala wykryć brak lub niewłaściwe położenie elementów, błędy orientacji i polaryzacji, nieprawidłowy kształt połączeń lutowniczych, zwarcia i przesunięcia. Dzięki temu 100% produkcji jest sprawdzane maszynowo, niezależnie od wielkości partii – od pojedynczych sztuk po serie liczące dziesiątki tysięcy płytek. W przypadku elementów niewidocznych (np. BGA) kontrola rentgenowska umożliwia ocenę jakości połączeń, w tym pustek lutowniczych i poprawności ułożenia kulek.
Czy jakość to proces, czy też zbiór pojedynczych etapów?
Nowoczesny montaż elektroniki to ciąg wzajemnie powiązanych decyzji technologicznych: od projektu PCB, przez szablon, dobór materiałów lutowniczych, profile pieca, aż po kontrolę końcową i pakowanie. Każdy z tych elementów wpływa na niezawodność gotowego wyrobu. Dlatego coraz więcej klientów świadomie wybiera partnerów EMS nie tylko na podstawie ceny, ale przede wszystkim kompetencji technologicznych, kontroli procesu i odpowiedzialności za całość montażu. W dłuższej perspektywie to właśnie takie podejście minimalizuje ryzyko, skraca czas wdrożeń i obniża realny koszt produktu. Równolegle z rosnącymi wymaganiami jakościowymi zmienia się sposób planowania zakupów. Klienci coraz rzadziej zamawiają elektronikę "na magazyn", a znacznie częściej pracują w modelu projektowym, reagując na realne potrzeby rynku. W takiej sytuacji czas reakcji na zapytanie ofertowe staje się kluczowy.
Najważniejsze czynniki negatywne dla rynku PCB
Główne czynniki o charakterze regresywnym dla rozwoju rynku obwodów drukowanych to rosnące koszty produkcji obwodów drukowanych wynikające ze wzrostu cen materiałów, energii, pracy, utylizacji odpadów i podobnych zagadnień. Kryteria te stają się istotne w konfrontacji z potencjałem producentów dalekowschodnich, którzy na skutek niesymetrycznej polityki celnej, łagodniejszych wymagań środowiskowych i przy wsparciu państwa są na całym świecie silną konkurencją wyniszczającą firmy lokalne. Poza aspektami konkurencyjnymi ankietowani wskazali jako czynnik negatywny dla rynku aktualnie nienajlepszą sytuację na rynku w kraju.
Skomplikowane łańcuchy dostaw
Łańcuchy dostaw płytek drukowanych w Polsce są często uwikłane. Najkrótsza sieć łączy klienta, który zamówi płytki bezpośrednio u polskiego producenta. Ale krajowe firmy też wspierają się importem i działają w modelu mieszanym, produkują i importują po to, aby poszerzyć ofertę i lepiej wykorzystać swoje możliwości. I tak płytki dwustronne do prototypów mogą być wytwarzane w kraju błyskawicznie, w ciągu nawet jednego dnia, zaś reszta może być importowana. Wówczas łańcuch dostaw jest już dłuższy.
Trochę dłuższa sieć łączy też klienta zamawiającego płytki u producenta europejskiego. Kilka firm takich jak np. Eurocircuits wyspecjalizowało się w szybkiej produkcji zaawansowanych obwodów drukowanych np. dla świata nauki, kosmosu, i mają swoje grono stałych klientów.
Ariel Łukaszewsk
SMT-TECH
Co jest ważne w handlu narzędziami dla elektroniki? Jakim czynnikiem jest cena?
Obecnie, gdy elektronika rozwija się szybciej niż kiedykolwiek, a nowe technologie pojawiają się niemal co miesiąc, klienci potrzebują nie tylko produktu, ale przede wszystkim wsparcia. To właśnie kompleksowa obsługa – doradztwo techniczne, szybka dostępność części i możliwość doboru odpowiednich narzędzi – staje się wyróżnikiem na tle konkurencji. W handlu wyposażeniem warsztatowym niezwykle ważna jest specjalizacja. Elektronik nie szuka młotka – szuka precyzyjnej stacji lutowniczej z funkcją ESD, niezawodnych szczypiec tnących do mikrozastosowań czy mikroskopu cyfrowego o odpowiednim powiększeniu. Dlatego tak istotne jest budowanie oferty w oparciu o realne potrzeby profesjonalistów – a nie tylko popularność produktu. Liczy się też edukacja – coraz więcej klientów docenia szkolenia i poradniki, które pokazują, jak efektywnie korzystać z narzędzi. Jeśli chodzi o cenę – oczywiście ma znaczenie. Ale nie jest czynnikiem decydującym. Profesjonalista, który codziennie pracuje z danym sprzętem, woli wydać więcej, ale mieć pewność, że narzędzie nie zawiedzie w kluczowym momencie. Rynek coraz bardziej odchodzi od jednorazowych zakupów na rzecz inwestycji w trwałość i niezawodność. My ze swojej strony stawiamy na produkty renomowanych marek, które sprawdziły się przez lata i są wspierane serwisowo.
Jaka jest koniunktura na rynku? Czy obecna sytuacja gospodarcza sprzyja sprzedaży?
Po okresie niepewności związanej z inflacją i spowolnieniem inwestycji w ostatnich miesiącach zauważalna jest stabilizacja nastrojów wśród klientów. Zdecydowanie częściej decydują się oni na zakupy, planują rozwój warsztatów i modernizację swojego zaplecza technicznego. Widać też wyraźny wzrost zainteresowania produktami średniej i wyższej klasy. Klienci coraz rzadziej szukają najtańszych rozwiązań, a coraz częściej pytają o trwałość, gwarancję, serwis i możliwości zastosowania narzędzia w różnych projektach. To dla nas jasny sygnał, że wraca myślenie długofalowe – nie tylko kupić, ale i zainwestować. Co ważne, rośnie też liczba klientów instytucjonalnych – szkół technicznych, uczelni, firm produkcyjnych, które modernizują swoje pracownie i linie montażowe. To kolejny dowód na to, że sektor elektroniki wraca na ścieżkę rozwoju. I choć nadal trzeba uważać na koszty, to perspektywy są zdecydowanie bardziej optymistyczne niż jeszcze rok czy dwa lata temu. Krótko mówiąc – rynek nabiera rozpędu, a my jesteśmy gotowi, by ten potencjał wykorzystać.
Na rynku działają też przedstawiciele fabryk chińskich zapewniający kontakt dla przedsiębiorców w języku polskim i rozliczenia z fakturą w złotych. Jeszcze inni pośrednicy działają z zagranicy i nie tworzą nawet lokalnego punktu kontaktowego, ale faktem jest, że często mają w swoich zasobach osoby mówiące po polsku. Są też specjalizowani pośrednicy mający w kraju biuro i współpracujący z wieloma fabrykami w Azji (brokerzy). Zapewniają oni obsługę lokalnych klientów i rozliczenia, nie opierają biznesu na współpracy z jedną fabryką, tylko z wieloma oraz działają w dużej, międzynarodowej skali.
Producenci elektroniki mogą też zamówić obwody bezpośrednio w fabrykach chińskich, gdyż wiele z nich ma platformy sprzedaży z rozbudowanymi narzędziami do wyceny, kontroli projektu i płatności. W tym przypadku możliwa jest pełna samoobsługa. Z takich możliwości korzystają głównie osoby prywatne, a więc świat hobbystów i makerów, ale firmy produkcyjne wykorzystują te platformy także w przypadku zamawiania serii próbnych.
Najważniejsze trendy pozytywne dla rozwoju rynku
Najważniejszym zjawiskiem pozytywnie oddziałującym na branżę PCB jest szybki rozwój elektroniki, który odpowiada za zwiększającą się chłonność rynku oraz tworzy miejsce dla nowych technologii. Na drugim miejscu w tym zestawieniu znalazły się kompleksowe usługi produkcyjne, dzięki którym wyprodukowanie urządzenia przestało być problemem nawet dla firm, których kompetencje są niewiele związane z elektroniką. Pozytywne oddziaływanie na rozwój rynku mają oczywiście też klienci, których zwiększające się wymagania i potrzeby są naturalnym czynnikiem prorozwojowym.
PCB I EMS, czyli synergia w produkcji elektroniki
Atutem Polski jest rozwinięta branża firm EMS, które stanowią zaplecze produkcyjne dla firm krajowych i zagranicznych. Mamy mniejsze koszty, doświadczoną kadrę, wiedzę na temat technologii produkcji, a dodatkowo zapewniamy jakość i rzetelność. Polska jest też blisko rynków zachodnich zarówno geograficznie, jak i mentalnie. Pozytywnie oddziałuje także wzrost znaczenia kooperacji w produkcji elektroniki na całym świecie, będący wynikiem rosnącego znaczenia specjalizacji i wzrostu stopnia skomplikowania. Firmy EMS zapewniają dostęp do zaawansowanych technologii, które w wielu przypadkach są poza zasięgiem producentów, zwłaszcza tych mniejszych, nie mówiąc o start-upach.
Usługi EMS oferuje wiele firm, które kiedyś wytwarzały obwody drukowane, gdyż jest to zbliżony obszar kompetencji i naturalny kierunek rozwoju biznesu (np. Techno-Service, Kompania, Printor). Co więcej, wielu producentów PCB, którzy postawili na rozwój usług EMS, porzuciło produkcję płytek we własnym zakresie i dzisiaj je wyłącznie importuje z uwagi na koszty i to, że mając ograniczony budżet, na coś muszą postawić w inwestycjach, a obie te dziedziny są bardzo kapitałochłonne, jeśli chodzi o park maszynowy.
Wojciech Torczyński
CSO Printor sp. z o.o.
Produkcja PCB w kraju i w Europie – stan obecny i jaki fragment rynku obsługuje?
Płytki drukowane to bliski mi temat, ponieważ Printor rozpoczął własną produkcję w 1990 roku. Od tego czasu aż do ubiegłego roku zapach wierconego laminatu był nieodłącznym elementem w życiu naszego rodzinnego biznesu. Niestety produkcja PCB w Europie od lat systematycznie maleje. W 2000 roku Unia Europejska odpowiadała za blisko 14% światowego rynku, dziś to mniej niż 2,5%. Udziały przejęły kraje azjatyckie, głównie Chiny, które dostarczają grubo ponad połowę PCB importowanych do Europy. W tej sytuacji rośnie znaczenie lokalnych firm EMS takich jak Printor. Choć nie mogą one konkurować cenowo z Azją, wyróżniają się jakością, elastycznością i szybkością działania. Polska dysponuje rosnącym sektorem EMS, specjalizującym się w produkcji małoseryjnej, prototypowej oraz w projektach wymagających wysokiej niezawodności – szczególnie w branżach takich jak motoryzacja, medycyna czy przemysł. Produkcja w Polsce oznacza krótsze terminy realizacji, lepszą komunikację i szybsze wdrażanie zmian. Wysokie standardy jakości oraz dostępność wsparcia inżynieryjnego sprawiają, że lokalni producenci są wiarygodnymi partnerami dla klientów z całej Europy. Dodatkowo produkcja krajowa pozwala lepiej kontrolować łańcuch dostaw i minimalizować ryzyko związane z importem. Choć europejska produkcja PCB nie nadąża za rosnącym zapotrzebowaniem, rozwój lokalnych kompetencji EMS daje szansę na wzmocnienie niezależności technologicznej regionu. Inwestowanie w polskich producentów to krok w stronę bezpieczniejszego i bardziej odpornego rynku elektroniki.
Analogicznie producenci kontraktowi zapewniają klientom obecnie płytki drukowane i komponenty w ramach kompleksowych usług produkcyjnych. W ogromnej większości płytki te są zamawiane w fabrykach chińskich, niemniej celem jest elastyczność, czyli różne źródła dostaw, w zależności od wymagań technologicznych, terminu, wielkości serii itd. Z całą pewnością można jednak stwierdzić, że producenci EMS są dostawcami obwodów drukowanych w Polsce i tworzą wyraźnie odrębny segment.
Najważniejsze dla klientów cechy oferty brane pod uwagę przy wyborze dostawcy PCB
Zestawienie najważniejszych czynników, które biorą pod uwagę klienci, wybierając dostawcę obwodów drukowanych, ma trzy pozycje wyraźnie dominujące nad całą resztą: termin wykonania, cenę i jakość. Nie jest to zaskoczeniem, bo taki potrójny selektor zawsze lokuje się na szczycie wykonywanych przez nas podobnych rankingów. Identycznie było także w poprzednim raporcie poświęconym PCB trzy lata temu, charakterystyczne jest jednak to, że cena jest wyraźnie mniej ważna od terminu dostawy i to w obecnych trudnych czasach. Poza wymienionymi aspektami liczą się możliwości techniczne dostawcy, jego kompetencje techniczne i długotrwała współpraca. Dopasowanie się z projektem do parametrów produkcyjnych, informacja zwrotna do klienta o potencjalnych problemach, dograne kanały wymiany informacji i formaty plików oszczędzają czas i zmniejszają ryzyko pomyłek, stąd zatem wynika ich spore znaczenie.
Zaawansowanie technologii stale się zwiększa
Przez wiele lat rynek PCB zdominowany był przez zwykłe płytki jednoi dwustronne. Płytki wielowarstwowe były drogie i trudno dostępne, gdyż firm, które zajmowały się ich produkcją, nie było wiele. Dzisiaj to już historia i warunki są zupełnie inne. Wszystkie globalne trendy zmieniające światową elektronikę, a więc IoT, komunikacja bezprzewodowa, elektronika mobilna oraz noszona, prowadzą do coraz większej miniaturyzacji i szybkiego wzrostu wymagań technologicznych w zakresie obwodów drukowanych. To tworzy ogromną potrzebę użycia płytek wielowarstwowych, elastycznych oraz sztywno- giętkich, gdyż ułatwiają one miniaturyzację. Pojawiają się również potrzeby w zakresie ślepych i zagrzebanych przelotek, niestandardowe grubości laminatów i miedzi (cieńsze laminaty, ale też grubsza miedź), co jest istotne w aplikacjach dużej mocy. W niektórych rozwiązaniach, np. wojskowych, zaawansowane obwody drukowane są wręcz kluczowe.
Takich aplikacji jest bardzo dużo, odpowiadający popyt rynku pozwala producentom na inwestycje w technologię. Z podobnych przesłanek ciągle zwiększa się zainteresowanie obwodami sztywno-giętkimi i elastycznymi oraz obwodami o dużej gęstości (HDI). Wraz z inwestycjami maleją też ceny i te nowości stają się przystępne cenowo.
Płytki drukowane z Azji i ich wpływ na rynek krajowy
Od wielu lat częścią naszego badania ankietowego w obszarze obwodów drukowanych jest pytanie na temat pozycji krajowych producentów PCB na tle firm chińskich, które konkurują ceną, zaawansowaniem technologii i dostępnością obwodów drukowanych z resztą świata. Nasze zestawienia oceniające te działania przez lata wskazywały, że udziały i potencjał płytek chińskich w Polsce nieustannie rósł. Wprawdzie w okresie pandemii nastąpiło małe wyhamowanie, ale był to jedynie wyjątek potwierdzający ogólną prawidłowość. W tym roku dopisaliśmy, trochę przewrotnie, kryterium, że krajowych producentów już praktycznie nie ma. Zgadza się z tym blisko 40% pytanych, co doskonale ilustruje, jak bardzo potencjał naszej branży został ograniczony.
Mniejsze obudowy podzespołów wymuszają postęp w technologii
Za rozwój technologii obwodów drukowanych w znacznej części odpowiadają zmiany w podzespołach elektronicznych. Są one coraz mniejsze, a wiele nowych produktów wytwarzanych jest w małych bezwyprowadzeniowych obudowach o rastrach wyprowadzeń nieprzekraczających 0,5 mm. Z uwagi na koszty, wzrost upakowania płytek i złożoności układów elektronicznych, miniaturyzację, koszty dystrybucji i podobne czynniki, znaczna część elementów jest wytwarzana wyłącznie w małych obudowach i liczba dostępnych wersji obudów jest dzisiaj znacznie mniejsza niż dekadę temu, gdzie standardem były minimum 3–4 typy. Skutkiem jest konieczność stosowania płytek wielowarstwowych, zagrzebanych przelotek, płytek HDI i innych nowinek, bo przy tak małym rastrze nie da się przeprowadzić ścieżek między padami.
Wszędzie dzisiaj ogranicza się koszty i stara się efektywnie gospodarować mocami produkcyjnymi, dlatego preferowanym podejściem jest mała i tania w produkcji obudowa elementów. To oddziałuje na sektor PCB, bo kupujący układy scalone mają dzisiaj mniejszy wybór, a obwody drukowane muszą się do tego dopasować pod kątem zaawansowania technologii.
