Obudowy i szafy dla elektroniki i przemysłu
Obudowy są atrakcyjnym dodatkiem do komponentów automatyki i podzespołów elektronicznych, które gdzieś trzeba nabyć: u producenta lub specjalizowanego dystrybutora, takiego, który jest w stanie dostarczyć produkt dopasowany do aplikacji o cechach indywidualnych lub też obudowę standardową z katalogu. Rynek obudów jest dziedziną, która odnotowuje ciągły wzrost. Wiąże się to z powszechnością stosowania tych produktów, bo każdy układ elektroniczny czy urządzenie musi być w czymś zamknięte, a także zastosowaniami specjalistycznymi, jak wykonanie przeciwwybuchowe. Asortyment produktów dostępnych na rynku ułatwia użytkownikom dobór właściwych rozwiązań do niemal każdej aplikacji.
Rynek obudów przemysłowych w Polsce charakteryzuje się dynamicznym rozwojem, napędzanym przez trendy w automatyzacji, cyfryzacji i rozwoju infrastruktury. Producenci muszą stale dostosowywać swoją ofertę do zmieniających się wymagań klientów i przepisów, inwestując w innowacje technologiczne i oferując rozwiązania "szyte na miarę". Wzrost znaczenia inteligentnych obudów i zrównoważonego rozwoju będzie w najbliższych latach kształtował ten rynek.
Najważniejsze czynniki negatywne dla rynku obudów
Najbardziej istotne czynniki przeszkadzające w rozwoju biznesu to rosnące koszty: produkcji, materiałów oraz pracy, które zmniejszają marżę produktową oraz wywołują konieczność podwyżek cen. Większe koszty zaostrzają też konkurencję na rynku i zmuszają wielu odbiorców do oszczędności, w tym do zmiany dostawców na tańszych, także tych z Dalekiego Wschodu. Poza czynnikami kosztowymi negatywny wpływ na rynek ma brak wiedzy klientów na temat zagadnień jakości w obudowach, a więc zdolności do wnikliwej oceny jakości produktów. Jeszcze dalej ulokowały się czynniki związane z ogromnym asortymentem tego typu produktów, w którym coraz trudniej mieć rozeznanie.
Koszty działalności nieustannie rosną
Produkcja obudów jest obszarem, w którym koszty działalności, a więc wydatki na materiały, media i koszty pracy, są dość duże a jednocześnie produkcja wymaga znacznych nakładów inwestycyjnych, m.in. na maszyny, takie jak wtryskarki i obrabiarki. Inwestycje w park maszynowy obciążają znacznie budżety firm, a jednocześnie duża część klientów końcowych kieruje się w wyborze produktu ceną. I w ten sposób warunki stają się trudne.
Ponadto czynnik kosztowy istotnie ogranicza szybkość penetracji rynku przez zaawansowane obudowy, a dodatkowo małe i średnie serie produkcyjne, wiele wariantów urządzeń, jakie są wytwarzane w ramach rodziny, nie dają wielu możliwości rozbicia bezzwrotnych kosztów stałych na produkcję. Dlatego sztuką jest zaproponowanie klientom kompromisu, czyli obudowy w miarę atrakcyjnej technicznie, ale możliwie niedrogiej. Inaczej klient kupi coś na Dalekim Wschodzie.
W naszych ankietach sygnalizowano nam napływ tanich produktów z Turcji w ostatnich miesiącach, które zyskują na znaczeniu w trudniejszych czasach, gdy klienci pod presją ekonomiczną godzą się na niższą jakość kosztem ceny. Pozytywnym zjawiskiem jest większe zainteresowanie nowoczesnymi rozwiązaniami na rynku i zwracanie uwagi na jakość produktu. Negatywnym jest nadal mała liczba nowych inwestycji w sektorze prywatnym.
Obudowa, czyli co?
Hasło "obudowy" to pojęcie bardzo ogólne, za którym kryje się ogromna liczba produktów przeznaczonych do różnych zastosowań, wykonanych z różnych materiałów, o różnej wielkości. Nawet jeśli weźmiemy pod uwagę obudowy do zastosowań w elektronice, nadal asortyment jest bardzo szeroki i co gorsza, trudny do kategoryzacji. Podział rynku jest przez to trudny, ale niestety niezbędny, aby dostawca i klient mówili wspólnym językiem. Warto zatem krótko i ogólnie opisać branżę.
Najprostszy podział obudów dla elektroniki dotyczy materiałów konstrukcyjnych, czyli mamy metale i tworzywa sztuczne (plastik). Może to być stal – zazwyczaj malowana proszkowo lub pokrywana galwaniczne, nierdzewna lub w wersji specjalnej, np. kwasoodporna. Jako metal używane jest też aluminium, zdecydowanie zaś rzadziej inne metale, jak cynk i mosiądz w postaci stopów. Stal zapewnia dużą wytrzymałość mechaniczną, dobrą izolację termiczną i elektromagnetyczną, do tego daje możliwość względnie łatwego czyszczenia, stąd też jest materiałem typowym – szczególnie do większych obudów, skrzynek instalacyjnych i szaf. Blachy stalowe są też materiałem najtańszym w tej kategorii.
Wykorzystywane tworzywa sztuczne to głównie ABS, polistyren, poliamid i poliwęglan, które różnią się głównie odpornością na temperaturę i narażenia mechaniczne. Tworzywa te są często modyfikowane za pomocą dodatków (komponentów), takich jak włókno szklane.
Najważniejsze dla klientów cechy oferty brane pod uwagę przy wyborze dostawcy obudów
W obecnych czasach ogólnej niepewności w obudowach najważniejszy jest termin wykonania lub dostawy tych produktów. To pokłosie problemów z zaopatrzeniem, zerwanymi łańcuchami dostaw oraz trwającą wojną na Ukrainie. Kolejny czynnik o mniej więcej podobnym znaczeniu to niska cena. Kilka lat temu cena była na trzeciej pozycji od góry, teraz awansowała na miejsce drugie, zapewne z uwagi na gorszą sytuację w gospodarce i oszczędności klientów. Pozostałe trzy kryteria, to jest jakość, dostępność wersji na zamówienie, marka producenta itd., mają podobne znaczenie. Niemniej faktem jest, że znaczenie dostępności kastomizacji i usług modyfikacji wyrobów katalogowych nigdy wcześniej nie było notowane tak wysoko. Prawdopodobnie klienci są dzisiaj wystarczająco świadomi, ile można zyskać w ten sposób wartości po stronie produktu i wzornictwa i sięgają po te możliwości. W czasach niepewności rynkowej dopasowanie wyrobów seryjnych jest też sposobem na to, aby mieć coś innego od katalogu bez konieczności zamawiania dużych serii.
Kolejny podział może być dokonywany pod względem wielkości obudów. Oferta obejmuje wersje małogabarytowe (głównie dla sprzętu konsumenckiego, automatyki budynkowej, małych systemów przemysłowych), w dalszej kolejności są wersje kompaktowe, a więc niewielkie szafki sterownicze i elektryczne, obudowy dla urządzeń przemysłowych. Kolejny krok to duże szafy dla potrzeb IT i systemów sterowania w przemyśle, na kompletne systemy dystrybucji energii oraz inne obudowy o charakterze specjalistycznym, czyli dopasowane do zastosowania.
Dalszy podział może być wykonywany pod względem aplikacyjnym. W tym zakresie można wyróżnić obudowy dla małych urządzeń elektronicznych, w tym elektroniki mobilnej, obudowy przemysłowe (np. na szynę), modułowe do zestawiania w większe instalacje, szafki instalacyjne do montażu systemów i instalacji, aparatury elektrycznej i elektronicznej oraz komponentów automatyki oraz duże szafy dla urządzeń przemysłowych, infrastruktury IT, a więc serwery wraz z układami chłodzenia i zasilania. Kolejna grupa to specjalistyczne rozwiązania: rackowe, z atestem przeciwybuchowym lub dla przemysłu spożywczego.
Kastomizacja – słowo klucz do rynku obudów
Z roku na rok producenci obudów biorą na swoje barki coraz więcej zadań związanych z konstrukcją urządzeń elektronicznych, a usługi indywidualizacji produktów seryjnych, takie jak frezowanie, otworowanie itp., stały się już normalną i obowiązkową częścią tytułowego biznesu. Poza obróbką mechaniczną, taką jak wiercenie otworów lub frezowanie, dotyczy to także integracji klawiatury, wyświetlacza wraz z szybą ochronną, panelu frontowego, systemu uszczelnienia i innych opcji związanych z zabezpieczeniem konstrukcji przed wpływem środowiska. W praktyce problemy z konstrukcją mechaniczną zawsze się pojawiają i nie są proste do rozwiązania, stąd możliwość skorzystania z pomocy kogoś, kto weźmie całość problemów na siebie, jest w branży cenną wartością. Można też powiedzieć, że klienci nie chcą tworzyć u siebie wyspecjalizowanych komórek organizacyjnych wykonujących personalizację obudów, wolą dopłacić i dostać produkt przygotowany pod ich specyficzne wymagania. To jest specjalizacja i koncentrowanie się na rdzeniu aktywności biznesowej.
Oferta usług oferowanych przez dostawców obudów się poszerza, bo takie oczekiwania mają dzisiaj klienci, którzy często nie dysponują parkiem maszynowym, aby takie operacje wykonywać samodzielnie oraz nie mają takich kompetencji. Kompleksowa obsługa nie jest pustym hasłem, ale dzisiaj definiuje w wielu firmach podejście do biznesu.
Najważniejsze trendy pozytywne dla rozwoju rynku obudów
Zestawienie czynników, które w pozytywny sposób oddziałują na rynek obudów, zawiera trzy kryteria o podobnym udziale, wyraźnie wybijające się nad resztę. Zainteresowanie jakością to trend zmieniający od wielu lat branżę elektroniki w Polsce. Szybki rozwój rynku elektroniki zwiększa asortyment produktów oraz liczbę klientów, a możliwość nadania projektowanemu urządzeniu cech niepowtarzalnych jest coraz bardziej istotna na silnie konkurencyjnym rynku. Takie możliwości zapewnia dzisiaj większość producentów obudów i jak widać z wykresu, są to usługi poszukiwane przez klientów. Można powiedzieć, że na przestrzeni ostatnich lat stały się dla omawianego rynku standardem.
Drugim istotnym czynnikiem związanym z popytem na indywidualizację obudów i obróbkę mechaniczną są koszty. Przygotowanie produktu o cechach indywidualnych wiąże się ze sporymi wydatkami. Trzeba wykonać projekt, uzgodnić go z klientem, potem prototypy i serie próbne. Konieczne jest wykonanie oprzyrządowania, np. formy wtryskowej. To są tzw. NRE, czyli bezzwrotne koszty inżynierskie na przygotowanie. Takie wydatki muszą być pokryte i rzadko się zdarza, aby klient pokrywał je z góry w całości. Raczej rozkłada się je na wiele części, zwiększając cenę produktu o niewielki ułamek. Aby to zadziałało, konieczne jest zdefiniowanie minimum zakupowego np. na 1000 sztuk.
Dla specjalistycznych urządzeń, krótkich serii projektowych, to minimum zakupowe jest trudne do akceptacji, stąd indywidualizacja obudów seryjnych bywa lepszym rozwiązaniem, bo uwalnia od sprostania wymaganiom dużego MOQ.
Ostatni czynnik sprzyjający indywidualizacji wyrobów seryjnych to czas, jaki jest konieczny do uruchomienia produkcji wolumenowej produktów full custom. Projekt, poprawki, prototypy, znowu poprawki, uzgodnienia, akceptacje zajmują mnóstwo czasu i przesuwają rynkową premierę. W obecnych czasach dla wielu firm długie czekanie nie wchodzi w grę.
Modułowość i systemowość to ważne zjawiska
Podobne znaczenie jak indywidualizacja wyrobów katalogowych ma jeszcze modułowość i rozwiązania systemowe obudów. Polega to na stworzeniu przez producenta serii wielu elementów składowych, które do siebie pasują i następnie pozwalają tworzyć rozwiązania dopasowane. To idea podobna do klocków Lego, z których buduje się większą całość. Modułowe rozwiązania tworzą serię i zawierają pakiet elementów podstawowych plus akcesoria montażowe, chłodzenie, przepusty lub nóżki, często w kilku wariantach kolorystycznych.
Taki zestaw elementów systemowych pozwala w wielu wypadkach złagodzić negatywne skutki wielu ograniczeń i problemów z szeroką ofertą, chęcią zapewnienia indywidualnych cech wzorniczych oraz dopasowania obudowy do wymagań aplikacyjnych. Kiedyś modułowość dotyczyła kompletnej marki i wszystkich wyrobów producenta, dzisiaj coraz częściej dotyczy ona serii lub jednej rodziny, w ramach której daje się wymiennie używać poszczególnych detali. Na rynku są producenci, u których taką modułowość widać na pierwszy rzut oka, np. Phoenix Contact lub Bopla.
Najważniejsze trendy zmieniające rynek obudów
Najważniejsze trendy zmieniające rynek obudów to usługi obróbki mechanicznej i indywidualizacji poprzez modyfikacje mechaniczne, lakierowanie, wykonywanie frontów (paneli), tak aby w efekcie otrzymać kompletny i gotowy produkt, do którego wystarczy zamontować płytkę i akcesoria. Wysoka jakość i dokładność wykonania zawsze mają znaczenie, gdyż jest to uniwersalne i ponadczasowe kryterium dla całej współczesnej techniki. Warto dostrzec, że za istotne czynniki uznano też to, aby obudowa miała charakter uniwersalny, a więc dała się przynajmniej częściowo wykorzystać do kolejnych wersji jako rozwiązanie skalowalne. W ten sposób można mieć mniejsze koszty oraz spójną koncepcję wzorniczą dla całej serii.
Jakość przede wszystkim
W perspektywie ostatniej dekady na rynku wyraźnie widoczny jest trend szybkiej ewolucji technicznej obudów, nieustannie kierującej rynek w stronę wysokiej jakości, zaawansowania technicznego (precyzji) oraz nowoczesnego wzornictwa i lepszych materiałów. Producenci zainwestowali w rozwój parku maszynowego, a więc w nowoczesne obrabiarki, wtryskarki, wykrawarki, centra CNC, drukarki 3D, a także w narzędziownie oraz rozszerzyły potencjał informatyczny w zakresie projektowania i zarządzania produkcją. Efekty tych działań są widoczne gołym okiem i podczas dotykania. Coraz mniej mamy też prostoty kształtów przejawiającej się w prostopadłościennej konstrukcji. Jeśli chodzi o wzornictwo, to także producenci nie mają się czego wstydzić.
Producenci i dystrybutorzy utrzymują też stany magazynowe pozwalające im dostarczać większość produktów praktycznie od ręki. Poszerzyli też znacznie sieć sprzedaży o dystrybutorów, nierzadko sieć dystrybucji jest bardzo rozległa. Zmiana ta może nie wydawać się aż tak istotna, ale dla firm niewielkich i tych skupionych na rynkowych niszach nierzadko oczekiwanie na dostawę było sporym ograniczeniem, głównie tych skupionych na projektach szytych na miarę, które realizuje się pod zamówienie w krótkim czasie.
Szafy przemysłowe – oddzielna kategoria produktowa
Duże szafy przemysłowe stanowią odrębną i wartościową grupę produktową, która jest wykorzystywana do montażu urządzeń do rozdziału energii, sterowników i napędów przemysłowych oraz oczywiście systemów teleinformatycznych. Produkty takie, choć często znajdziemy w ofercie dostawców sprzedających również mniejsze gabarytowo obudowy, konstrukcyjnie różnią się znacząco od tych ostatnich.
Szafy są zwykle wypakowane sprzętem, a ich typowe zastosowanie to "centrum informatyczne" firmy, zawierające serwer, sprzęt sieciowy, centralę telefoniczną, system zasilania gwarantowanego, system alarmowy, rejestrator wideo z kamer monitoringu, system archiwizacji danych i podobne urządzenia. Z punktu widzenia biznesu sprzęt taki stanowi rdzeń infrastruktury technicznej firmy, stąd obudowa, która je mieści, musi być nie tylko wysokiej jakości, ale zawierać szereg przemyślanych rozwiązań umożliwiających rozbudowę wraz z przedsiębiorstwem, wydajne chłodzenie, serwis i obsługę techniczną urządzeń i podobne czynniki. Taką obudowę kupuje się na lata, stąd szafy można traktować jako niszową na rynku obudów kategorię, ale wartościową. Widać to też po stronie producentów i dostawców. O ile małe obudowy sprzedaje i produkuje wiele firm, o tyle dostawców szaf, zwłaszcza tych najlepszych, jest znacznie mniej. Taki sprzęt bazuje na profilach metalowych tworzących szkielet, do których dołączane są ściany, podłoga, sufit – w różnych wykonaniach, aczkolwiek zazwyczaj standaryzowanych pod względem wymiarów. Pozwala to na ich modułowe zestawianie, łatwe prowadzenie ciągów elektrycznych, rozbudowę o klimatyzatory itd. Szafy wykonywane są zazwyczaj z blachy stalowej, często fosforanowanej i malowanej, dla zapewnienia lepszej odporności.
Szafy najczęściej nie mają z góry zdefiniowanej konstrukcji, a większość producentów pozwala na ich kompozycję z elementów składowych. Użytkownik może dobierać nie tylko wielkość, ale też sposób łączenia, materiał drzwi itd., a do tego często różne urządzenia dodatkowe (wentylatory, klimatyzatory, systemy rozdziału energii, panele oświetleniowe) oraz osprzęt (np. mocowania, haki, nogi, itd.).
Na które typy obudów jest największy zbyt na rynku krajowym?
Najbardziej poszukiwane są obudowy małe plastikowe, w tym wersje na szynę DIN oraz małe metalowe. Mają one największą uniwersalność, pokrywają ogromną liczbę zastosowań oraz są dostępne w najszerszym zakresie spektrum typów i wersji. Obudowy na szynę DIN są bardzo popularne w systemach przemysłowych i układach automatyki budynkowej. Zapewniają one wygodę i prostotę montażu oraz są standardową konstrukcją z możliwością łączenia produktów różnych producentów. Reszta ma zdaniem ankietowanych specjalistów znacznie słabsze znaczenie rynkowe, co wynika z ich innego obszaru aplikacyjnego.
Miniaturyzacja i sprzęt mobilny sprzyjają plastikowi
W branży elektroniki miniaturyzacja i wiążące się z nią coraz większe znaczenie urządzeń mobilnych są czynnikami potęgującym zapotrzebowanie na obudowy z tworzyw sztucznych. Wersje metalowe, w tym małe obudowy metalowe, trafiają w rynkowe nisze i w zastosowania specjalne, takie, gdzie wymagana jest bardzo duża odporność środowiskowa i mechaniczna, gdzie liczy się możliwość ekranowania elektromagnetycznego oraz niewrażliwość na promieniowanie UV i długowieczność. W zasadzie wszystkie pozostałe czynniki techniczne i użytkowe przemawiają za obudowami z tworzywa sztucznego.
Obudowy metalowe sprawdzają się w urządzeniach telekomunikacyjnych pracujących na zewnątrz, w transporcie kolejowym i morskim, rozległych instalacjach przemysłowych, urządzeniach radiowych, bo tam wymagana jest najwyższa trwałość. Ale w porównaniu do całego rynku takich aplikacji nie ma tak wiele i nie są one też masowe.
Mamy w ofertach coraz więcej wersji z plastiku także dlatego, że są one coraz lepsze. Poliwęglan i inne tworzywa w wersji wzmacnianej (np. dodatkiem włókna szklanego), razem z wylewanymi uszczelkami, dają w efekcie produkt niewiele odstający funkcjonalnie od wersji metalowych. Hermetyczne obudowy plastikowe z poprawioną wytrzymałością mechaniczną są dostępne w coraz szerszym asortymencie, co dodatkowo świadczy o tym, że rynek ewoluuje w kierunku plastiku.
Producenci obudów
Producenci obudów zwykle specjalizują się w określonym typie (np. metalowe lub plastikowe), obszarze rynku, a nawet konkretnych aplikacjach i często wytwarzają produkty niszowe. Produkcja obudów to stanowczo zbyt szeroka branża, aby możliwe było jej zdominowanie przez kilka dużych firm, stąd na rynku jest wielu producentów. Równocześnie produkcja obudów to obszar kapitałochłonny od strony przygotowania produkcji, maszyn, oprzyrządowania, form wtryskowych i tym samym producenci nie są w stanie szybko poszerzać asortymentu. W branży dominuje ewolucyjne podejście do biznesu, co ogranicza konkurencję z innymi firmami i zapewnia dużą różnorodność.
Krajowi producenci obudów to m.in. Armel, Jakubowski, Kommet, Radiolex, Elmag, Kradex, Maszczyk. Poza Kradeksem i Maszczykiem polskie firmy produkcyjne w większości zajmują się wytwarzaniem obudów metalowych, które przeznaczone są do zastosowań w telekomunikacji, sterowniach, systemach zasilania, systemach komputerowych i podobnych zastosowaniach przemysłowych, takich, gdzie zamówienia dotyczą niewielkich serii produktów, ale za to na przykład wymagających zapewnienia dużej odporności na czynniki środowiskowe, o indywidualnych cechach.
Do kluczowych na rynku producentów zagranicznych należą przedsiębiorstwa będące oddziałami producentów zagranicznych – są nimi m.in. Phoenix Contact, Rittal, Italtronic.
Dystrybutorzy obecni na rynku krajowym
Dla producentów obudowy z reguły są główną działalnością, dla dystrybutorów są fragmentem większej oferty. To ostatnie wynika z faktu, że wielu producentów ma nieraz wąską specjalizację i dystrybutor, chcąc zapewnić szeroki asortyment dla różnych odbiorców, musi pozyskiwać je z wielu źródeł. Przykładem firm dystrybucyjnych, dla których obudowy to ważna część biznesu, mogą być Apar, Dacpol, Eltron.
Drugą grupę dystrybutorów tworzą dostawcy związani z jedną lub maksymalnie dwoma producentami. Obudowy w tym przypadku są uzupełnieniem i dopełnieniem innej części biznesu i pozwalają im zwiększyć wartość dodaną. Przykładem mogą być firmy Semicon, LaFot, Eltronika, Microdis, Soyter Components lub OEM Automatic.
Obudowy sprzedają też wszyscy dystrybutorzy katalogowi. Firmy te mają szerokie spektrum produktów, co do zasady im większe, tym lepsze, najlepiej liczone w milionach.
Dobre dopasowanie obudowy do aplikacji, wybór odpowiedniego rozwiązania spośród dostępnych opcji lub z elementów systemu modułowego, weryfikacja pomysłów konstruktorów, a także przedstawienie możliwości kompozycji obudowy jako całości dla aplikacji klienta to zadanie dla producenta lub dystrybutora. Zadaniem dostawcy jest też często weryfikacja pomysłów konstruktorów, a więc ocena i wyjaśnianie sensowności przyjętych założeń, wykrywanie słabych punktów, wskazywanie pomyłek lub elementów wymagających przemyślenia. Im dziedzina jest bardziej odległa od projektowania elektroniki, tym niestety pracy w takich obszarach jest więcej.
