Polscy producenci i dystrybutorzy anten i osprzętu antenowego

Anteny są też jedną z naszych krajowych specjalności po stronie produkcji, dlatego po długiej przerwie powracamy do tej tematyki w raporcie, przyglądając się zmianom w zakresie produktów i rynku, jakie zaszły w ciągu ostatnich 7 lat od opublikowania pierwszej edycji naszego opracowania.

Zmiany technologiczne

Jak zgodnie potwierdzili uczestnicy raportu w nadesłanych ankietach, anteny nie są produktem, którego rozwój od strony technologicznej można by określić jako szybki. Niewątpliwie konstrukcja anten od strony gabarytów jest uwarunkowana fizycznie, dlatego miniaturyzacja anten w największym stopniu wynika z tego, że rosną częstotliwości pracy układów radiowych, wiele z nich obejmuje zakres gigahercowy i tym samym maleją rozmiary anten.

Oprócz miniaturyzacji rozumianej ogólnie ważne jest też to, aby anteny dawały się łatwo integrować z obudowami, systemami komunikacyjnymi lub też ich wykonanie mechaniczne pozwalało na wygodny montaż na obiektach. Administracja wielu nowych budynków zabrania instalacji rozbudowanych systemów antenowych, co wywołuje zapotrzebowania na płaskie konstrukcje panelowe. Są one wykonywane na płycie bazowej z laminatu zawierającej wiele połączonych równolegle anten elementarnych.

Od strony konstrukcyjnej anteny zaliczają się do tej części elektroniki, która nie cieszy się wielkim zainteresowaniem inżynierów projektantów i takim produktem, który z pewnością jest niedoceniany. Zagadnienia związane z teorią pola elektromagnetycznego są trudne, najeżone matematyką, przez co liczba inżynierów znających się na tej tematyce nie jest duża. Niestety nie ma prostych reguł projektowania pozwalających na obliczenie kształtu i wymiarów promiennika na podstawie żądanej charakterystyki promieniowania, pasma i częstotliwości pracy.

Projektowanie wymaga wiedzy, doświadczenia i jest często żmudnym procesem iteracyjnym, w którym dokonuje się symulacji działania określonej konstrukcji i poprawia ją tak długo, aż jej parametry spełnią warunki projektu. Dlatego w obszarze anten do zastosowań w sprzęcie powszechnego użytku dominują konstrukcje typowe bazujące na sprawdzonych konstrukcjach. Widać to po tym, że anteny oferowane przez wielu producentów, również zagranicznych, są do siebie podobne, czasem nawet odnosi się wrażenie, że są to takie same anteny, a różnice sprowadzają się do wzornictwa przemysłowego.

W przypadku anten RTV większość konstrukcji bazuje na wbudowanym wzmacniaczu. To dlatego, że osiągane dobre parametry szumowe i wzmocnienie pozwalają ograniczyć koszt anten. Wzmacniacz jest tańszy od elementów metalowych i z tworzyw sztucznych. Mniej elementów metalowych ma także korzystny wpływ na trwałość anteny. Rośnie znaczenie anten do łączności krótkodystansowej, co wynika z gwałtownie rosnącej popularności komunikacji bezprzewodowej i telemetrii.

Elektronika walczy z plątaniną kabli w pomieszczeniach za pomocą transmisji radiowej, co oznacza, że potrzebne są anteny. Mimo rosnącej liczby aplikacji tego typu przełożenie zastosowań na wielkość rynku anten nie jest znaczące, gdyż w takich aplikacjach używane są najczęściej anteny ceramiczne sprawdzające się w zakresie gigahercowym, a dla niższych częstotliwości anteny pętlowe na PCB, które są po prostu fragmentem mozaiki połączeń.

Rozmiar promiennika dla anteny ćwierćfalowej w paśmie 2,4GHz wynosi ok. 3cm, co oznacza, że koszt materiałów potrzebnych do budowy jest niewielki. Od strony ilościowej najwięcej nowinek technicznych i zmian konstrukcyjnych pojawia się w zakresie anten do łączności radioamatorskiej. To dlatego, że rynek krótkofalarski i CB obejmuje wiele produktów o zastosowaniu hobbystycznym, takim, gdzie liczą się osiągi, możliwości, a w mniejszym stopniu cena. Niemniej ten segment rynku jest niewątpliwie ważny, gdyż wiele profesjonalnych systemów łączności profesjonalnej bazuje na podobnym lub takim samym sprzęcie.

Rynek monitoringu

Z upływem lat słabnie koniunktura na anteny będące elementami systemów telewizji przemysłowej i systemów monitoringu. Były one potrzebne w sytuacjach, gdy kontrolowany teren był rozległy lub konieczne było połączenie w całość kilku oddalonych od siebie obiektów. Z upływem lat, a zwłaszcza po upowszechnieniu się sieci komputerowych, także w wersji bezprzewodowej, rola transmisji radiowej w systemach monitoringu przemysłowego i systemach dozoru maleje.

Znakomita większość kamer to urządzenia sieciowe i internetowe, takie, które można obsługiwać za pośrednictwem Internetu. Ponieważ w dzisiejszych czasach trudno wyobrazić sobie duże i nowoczesne przedsiębiorstwo bez sieci komputerowej i Internetu, w naturalny sposób rynek telewizji przemysłowej dostosowuje się do tych zmian i korzysta z oferowanych możliwości transmisji danych.

Komunikacja na bazie protokołów sieciowych jest na tyle uniwersalna, elastyczna i bogata w funkcje użytkowe, iż należy przypuszczać, że w przyszłości w jeszcze silniejszy sposób będzie oddziaływała na rynek. O ile przy dużej skali systemów monitoringu i bezpieczeństwa zainteresowanie transmisją radiową maleje, o tyle w przypadku małych systemów alarmowych szybko rośnie.

Bezprzewodowe sensory pomiarowe i czujki alarmowe cieszą się coraz większym uznaniem na rynku, niemniej od strony anten trend ten należy uznać za neutralny. W tych aplikacjach transmisja dotyczy niewielkich dystansów, co powoduje, że w roli promiennika wykorzystuje się laminat płytki drukowanej lub coraz popularniejsze na rynku anteny ceramiczne.

Coraz większy tłok w widmie

Rys.1. Ocena aktualnej koniunktury na rynku przez uczestników raportu

W rozwiązaniach przemysłowych bazujących na radiowej transmisji sygnału w systemach telewizji przemysłowej, radiomodemach oraz rozproszonych sieciach pomiarowych coraz większym problemem staje się rosnący poziom zaburzeń elektromagnetycznych w eterze.

Wynika to w dużej części z rosnącego znaczenia komunikacji bezprzewodowej, takiej jak telefonia komórkowa, bezprzewodowe sieci komputerowe oraz szybko rosnącej liczby wszelkiego rodzaju nadajników od dużej mocy pracujących w radioemisji, przez systemy łączności profesjonalnej po nadajniki małej mocy pracujące w telemetrii, bezprzewodowych zamkach, pilotach, telefonach bezprzewodowych i wielu innych urządzeniach emitujących sygnały radiowe.

Technologia rozpraszania widma, skomplikowane modulacje stosowane, aby maksymalnie wykorzystać dostępny fragment pasma, powodują w efekcie, że poziom zaburzeń elektromagnetycznych w otoczeniu z upływem lat się zwiększa. Zjawisko to w największym stopniu dotyczy ogólnodostępnych pasm częstotliwości, np. w zakresie 2,4GHz, co powoduje, że organizacja łączności napotyka wiele problemów technicznych.

Za częstotliwości leżące poza pasmami bezpłatnymi trzeba uiszczać opłaty, co przy dużym zainteresowaniu pozyskaniem widma powoduje, że koszt łączności bywa znaczący. Duże zainteresowanie wolnymi częstotliwościami ze strony dużych firm nastawionych na oferowanie usług, takich jak agencje ochrony, korporacje taksówkowe, sieci kurierskie, powoduje, że w zastosowaniach o mniejszej skali bezpośrednią komunikację radiową zastępuje się usługami oferowanymi przez wyspecjalizowane firmy lub sieci GSM.

Trend ten widać nawet w przypadku systemów monitoringu budynku. Jeszcze kilka lat temu podstawą był specjalizowany nadajnik pracujący na dzierżawionej częstotliwości w paśmie VHF, dzisiaj coraz częściej rolę tę pełni modem GSM wbudowany do centralki współpracujący z małą anteną ceramiczną lub helikalną.

Opisane zmiany na rynku anten wynikają również z tego, że uzyskanie toru radiowego o bardzo wysokiej niezawodności transmisji coraz częściej oznacza komplikacje techniczne i tym samym duże koszty. Wieloantenowe systemy transmisji typu MIMO są na tyle drogie, że w wielu zastosowaniach profesjonalnych przez cały czas opłaca się położenie kabla.

Zmiany jakościowe na rynku radioemisji

Rys.2. Wzrost obrotów poszczególnych firm biorących udział w raporcie w podziale na trzy grupy procentowe dla 2006 i 2007 roku

Duże upakowanie nadajników i ograniczona szerokość dostępnego widma częstotliwości jest jedną z ważniejszych przyczyn ograniczonego tempa rozwoju rynku anten radiowo-telewizyjnych. Po kilkuletnim okresie prosperity na początku lat 90. ubiegłego wieku, kiedy na rynku pojawiło się wiele komercyjnych stacji, z czasem zapotrzebowanie na anteny ustabilizowało się, a następnie nawet zaczęło powoli maleć.

Ograniczona pojemność pasma częstotliwości przeznaczonego na broadcasting dla wielu widzów i słuchaczy przełożyła się na niesatysfakcjonującą liczbę programów telewizyjnych, dlatego z czasem rosło zainteresowanie telewizją satelitarną. Oprócz większej liczby programów uwalniała ona od kłopotów z jakością sygnału.

Podobne zjawiska dotyczyły operatorów telewizji kablowej, którzy dodatkowo mogą łączyć emisję RTV z Internetem i telefonią w usługi triple play. Dla wielu klientów oferty telewizji satelitarnej lub kablowej okazują się korzystne, co negatywnie wpływa na rynek anten.Coraz częściej pojawiają się informacje, że w ramach budowy społeczeństwa informacyjnego w przyszłości w miastach będzie można korzystać z bezpłatnego dostępu do Internetu w ramach WiMax. Od niedawna równolegle do emisji analogowej prowadzona jest emisja cyfrowa w standardzie DVB-T.

Obie te zmiany mogą w przyszłości odwrócić trend spadku zainteresowania umieszczaniem anten na dachach budynków, gdyż wyeliminowanych zostanie wiele problemów technicznych związanych ze słabą jakością sygnału. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku nowoczesnych odbiorników LCD, które wymagają sygnału wysokiej jakości, a w niedalekiej przyszłości będą mieć wbudowany tuner DVB-T upraszczający do minimum modyfikacje techniczne. Należy oczekiwać, że kolejne lata mogą dla producentów i dystrybutorów anten okazać się lepsze niż dotychczas.

Osprzęt i akcesoria

Rys. 3. Udział obrotów z anten w biznesie. Dla blisko 40% firm anteny stanowią ponad połowę działalności

Ze sprzedażą anten nieodłącznie powiązane są akcesoria i osprzęt służący do wykonywania instalacji antenowych. Znaczenie produktów takich jak wzmacniacze, zwrotnice, symetryzatory, filtry oraz specjalizowane zasilacze rośnie, gdyż zmienia się też struktura rynku. Coraz więcej domów ma więcej niż jeden telewizor, stał się on także standardowym wyposażeniem hoteli i pensjonatów. W coraz większej liczbie mieszkań jest telewizja satelitarna i kablowa, którą trzeba połączyć z sygnałem naziemnym.

Do tego potrzebny jest spory asortyment osprzętu antenowego pozwalającego na wykonywanie instalacji. Szerokie pasmo częstotliwości, jakie jest transmitowane w instalacjach telewizyjnych, wymusza presję na wysoką jakość tych produktów, dlatego na rynku istnieje kilka firm, które w wyraźny sposób wyspecjalizowały się w produkcji filtrów, rozdzielaczy i podobnych elementów instalacyjnych.

Rynek

Mimo że anteny spajają systemy łączności w jedną całość, rzadko są ich najbardziej dochodową częścią. Dlatego praktycznie zawsze stanowią one produkt uzupełniający inną działalność firm, wiążąc się ze sprzedażą sprzętu radiokomunikacyjnego, radiomodemów, urządzeń komunikacji bezprzewodowej, modułów GSM i podobnych wyrobów. Z samej sprzedaży anten i osprzętu antenowego utrzymują się nieliczne firmy, jak na przykład Dipol czy Kathrein.

Skutkiem tego na rynku jest wiele firm dostarczających anteny i dużo małych producentów wyspecjalizowanych w niewielkiej liczbie produktów. Szereg firm łączy sprzedaż z usługami instalacyjnymi, co jest ważne zwłaszcza w przypadku rozbudowanych instalacji zapewniających dystrybucję sygnału do wielu odbiorników lub też systemów radiokomunikacyjnych wykorzystujących dupleksery i złożone wielopasmowe systemy antenowe.

Zbudowanie instalacji antenowej na potrzeby łączności na wielu pasmach nie jest łatwe i wymaga dużej wiedzy i doświadczenia. Krajowi producenci w większości zajmują się wytwarzaniem anten RTV i TV Sat oraz akcesoriów instalacyjnych sieci kablowych. Pozostałe anteny dedykowane do konkretnych zastosowań, takich jak sieci komórkowe lub bezprzewodowe sieci w paśmie 2,4GHz, oferuje głównie rynek dystrybucji.

Jest to też obszar rynku, gdzie w największym stopniu następuje oddziaływanie producentów chińskich, zawsze zainteresowanych aplikacjami o charakterze masowym. Anteny do tych zastosowań są niewielkie, standardowe i w dużej mierze uniwersalne, przez co są wytwarzane masowo na Dalekim Wschodzie i oferowane po niskich cenach, wykluczających możliwość konkurowania producentów krajowych. W zakresie anten RTV konkurencja ze strony producentów chińskich jest znacznie mniejsza i dotyczy zwykle najtańszych i najprostszych produktów.

Wynika to z kilku czynników – do listy wymienionej w wypowiedzi prezesa Sowaru (patrz ramka) można dołączyć też to, że anteny RTV są zwykle duże, co podraża transport. Producenci chińscy konkurują na rynku ceną i w największym stopniu są zagrożeniem dla małych firm krajowych. Rynek infrastruktury telekomunikacyjnej oraz radioemisja to z kolei domena wielkich firm. Systemy tam pracujące są całością funkcjonalną dostarczaną przez producentów lub też wyspecjalizowane firmy spoza tradycyjnego rynku dystrybucji, jak na przykład Kathrein.

Radiolinie, nadajniki RTV oraz infrastruktura sieci komórkowych to przykłady obszarów zastosowań, których nie obsługuje rynek dystrybucji ani też krajowi producenci. Z pewnością jest to wartościowy sektor rynku po stronie dochodów ze sprzedaży, jednak nie ma danych ani też dostępnych źródeł pozwalających ocenić jego wartość.

Rynek w liczbach

Mimo dużej konkurencji panującej na rynku, wielu problemów wynikających z zachodzących zmian technologicznych, uczestnicy raportu zgodnie oceniają koniunkturę jako dobrą lub bardzo dobrą (rys. 1). Potwierdzają to również dane na temat wzrostu obrotów w ostatnich dwóch latach – przedstawione na rysunku 2 – aż 40% firm biorących udział w raporcie zanotowało wzrost sprzedaży anten i osprzętu antenowego przekraczający 25%.

Warto zwrócić uwagę, że generalnie rok 2007 był znacznie lepszy od 2006, co widać po proporcjach między słupkami w kategoriach "poniżej 10%" i "powyżej 26%". Liczba firm mieszcząca się w tej pierwszej, najsłabszej grupie zmalała prawie dwukrotnie, zasilając szeregi posiadaczy największych wzrostów, co z pewnością należy uznać za dobry znak. Rysunek 3 ilustruje, jaką część biznesu dla firm biorących udział w raporcie stanowią anteny. Dla ponad jednej trzeciej firm są one źródłem ponad połowy dochodów, dla nieco mniejszej grupy anteny stanowią 25–50% sprzedaży, a więc również bardzo dużo.

Rys. 4. Wielkość eksportu w podziale na firmy. Jedna trzecia firm wysyła za granicę powyżej 25% wyrobów

Informacja ta współgra z danymi na temat wzrostu obrotów, potwierdzając, że przy dużej specjalizacji i przy dużej skali prowadzonego biznesu anteny są produktem, na którym można zarobić. Na rysunku 4 pokazano dane na temat skali realizowanego eksportu. Charakterystyczna jest tutaj duża polaryzacja danych, gdyż z jednej strony 40% firm nie sprzedaje anten za granicę, z drugiej jedna trzecia eksportuje wartościowo powyżej 25% produktów. Najważniejsze jest to, że znakomita większość krajowych producentów, w tym wszystkie większe firmy, sprzedają anteny za granicę.

Natomiast większość firm niezajmujących się eksportem obejmuje rynek dystrybucji, który w warunkach krajowych ma charakter importowy. Na ostatnim wykresie pokazane zostały kryteria, jakie zdaniem uczestników raportu są brane pod uwagę przy zakupach anten. Podobnie jak w przypadku wielu innych produktów związanych z elektroniką, na samej górze zestawienia znalazły się jakość, cena oraz parametry techniczne, co jest naturalne w naszej branży. Niemniej warto zauważyć, że na wysokich miejscach znalazły się również „marka producenta” czy „długotrwała współpraca”, które zwykle lokowały się na samym dole.

Dowodzi to dojrzałości rynku antenowego i wysokiej świadomości klientów. Wśród firm, które można określić jako liderów, wymienić należy przedsiębiorstwa takie jak Sowar, Dipol i Telkom-Telmor. Po stronie dystrybucji wyróżnia się firma Kathrein, a w zakresie osprzętu i akcesoriów firma Matt.

Firmy

Rys. 5. Wyniki redakcyjnej ankiety zawierającej zebrane odpowiedzi na pytania o to, jakie cechy ofert dostawców anten są dla klientów ważne (kolor zielony na wykresie), a jakie nie (kolor czerwony)

Przedsiębiorstwa biorące udział w raporcie można podzielić na kilka rozdzielnych grup biznesowych. Pierwszą i najważniejszą grupę z punktu widzenia niniejszego opracowania tworzą krajowi producenci anten radiowo-telewizyjnych oraz często również wersji radiokomunikacyjnych i do systemów łączności.

W gronie tym wymienić należy firmę Sowar – producenta anten telewizyjnych oraz firmę Dipol zajmującą się produkcją anten radiowych i telewizyjnych, a także wytwarzaniem wersji radiokomunikacyjnych i do systemów łączności, takich jak UMTS, WLAN, GSM. Produkcją anten do telewizji naziemnej i sateli tarnej zajmuje się również firma Delta-Opti, wytwarza ona także anteny radiowe, panelowe, kierunkowe i dookólne na pasma 2,4 GHz oraz 5 GHz.

Znanym producentem anten jest także gdańska firma Telkom-Telmor, specjalizująca się w wytwarzaniu anten RTV, urządzeń do odbioru sygnałów RTV i Sat dedykowanych do indywidualnych oraz zbiorowych instalacji antenowych oraz central alarmowych i sygnalizatorów. Producentem anten RTV jest ponadto DPM Solid Polska, a firma Net-Com zajmuje się projektowaniem i produkcją anten i systemów radiokomunikacji na pasma VHF i UHF oraz budową cyfrowych systemów komunikacyjnych wykorzystujących platformy GPS, GSM, GPRS.

Z kolei w firmie Tatarek anteny i akcesoria antenowe uzupełniają główny nurt firmy związany z zasilaczami. Drugą grupę firm w raporcie tworzą producenci specjalizujący się w produkcji osprzętu antenowego i akcesoriów. Taką firmą jest Matt, jeden z najstarszych polskich producentów elementów biernych, akcesoriów i podzespołów sieci kablowych: filtrów, tłumików, gniazd abonenckich, rozgałęźników i zwrotnice, multimedialnych. Firma realizuje również nietypowe, niemal jednostkowe opracowania.

Z kolei Zakład Elektroniki AMS to producent wzmacniaczy szerokopasmowych, pasmowych i wielozakresowych, a także akcesoriów do instalacji antenowych: zwrotnic antenowych, symetryzatorów, korektorów, tłumików, separatorów zasilania, sumatorów, rozgałęźników, odgałęźników oraz filtrów. Producentem zasilaczy do wzmacniaczy antenowych i akcesoriów jest także firma Zolan. Firma Feryster to producent anten i akcesoriów bazujących na elementach magnetycznych, takich jak anteny RFID, ferrytowe do odbiorników radiowych, sumatorów, rozgałęźników, a także podzespołów do wzmacniaczy i anten aktywnych (cewki, symetryzatory).

Przeważająca większość produktów to anteny ferrytowe, znajdujące głównie zastosowanie w górnictwie jako urządzenia stosowane do lokalizacji położenia górników w przypadku zawałów. Trzecią grupę firm w zestawieniu tworzą dystrybutorzy podzespołów elektronicznych, którzy sprzedają urządzenia i moduły do komunikacji bezprzewodowej. W ich przypadku anteny są uzupełnieniem ich ofert i elementem kompleksowej obsługi klienta. Przykładem takiej firmy jest Elhurt, który w zakresie tematyki raportu sprzedaje moduły bezprzewodowe i pasujące do nich anteny.

W ofercie znajduje się duży wybór anten UMTS, GSM, GPS oraz zespolonych GSM/GPS. Firma sprzedaje też anteny na częstotliwości ISM: 433, 868, 916 MHz oraz pracujące w najbardziej popularnym paśmie 2,4 GHz (Bluetooth, WLAN, ZigBee). Podobny profil ma Masters, który dostarcza gotowe anteny, przewody i złącza do aplikacji bezprzewodowych, jak również podejmuje się wykonywania anten na zamówienie. W wymienionej grupie mieści się też firma Soyter, oferująca anteny przeznaczone do współpracy z układami komunikacji bezprzewodowej firm CMLmicro, Chipcon, Nordic, Marvell, Tibbo, SystemBase.

Anteny, złącza i akcesoria tworzą kompletną ofertę firmy w zakresie produktów radiokomunikacyjnych. Moduły do komunikacji bezprzewodowej i anteny wraz ze złączami i akcesoriami oferuje też firma Arrow. Kolejną grupę firm tworzą dystrybutorzy sprzedający radiotelefony i systemy łączności profesjonalnej.

Oferty takich dostawców mają często szeroki profil, obejmujący sprzęt krótkofalarski, dla służb i lotnictwa, CB i podobne. Taką firmą w raporcie jest Altran zajmujący się dystrybucją radiotelefonów oraz wykonywaniem bazujących na nich systemów łączności, a także President Electronics, sprzedający anteny do radiokomunikacji, radiotelefony i sprzęt łączności.

Podobny profil ma firma Avanti, zajmująca się dystrybucją amatorskich i profesjonalnych anten na wszystkie pasma, oraz inRadio – dystrybutor anten nadawczo-odbiorczych i odbiorczych dla radiokomunikacji profesjonalnej, radiokomunikacji amatorskiej, do odbiorników szerokopasmowych. Poza omówionymi firmami ankiety do raportu przysłały firmy takie, jak Azart, która zajmuje się handlem hurtowym i detalicznym oraz usługami w zakresie montażu instalacji antenowych RTV i Sat.

Ciekawą firmą jest również Laminas – krajowy producent czasz dużych anten satelitarnych z kompozytów epoksydowo-szklanych o wymiarach od 1,2m do 2,7m, przeznaczonych głównie dla odbiorców profesjonalnych. Ważną pozycję w ofercie stanowią anteny z systemem podgrzewania. Omówienie firm kończy Kathrein.

Pod tą nazwą kryje się polski oddział niemieckiego producenta specjalizującego się w produkcji wysokiej jakości systemów antenowych do zastosowań profesjonalnych, przeznaczonych do pracy w zakresie częstotliwości 27 MHz–6 GHz. W ofercie znajdują się między innymi systemy antenowe nadawcze radiodyfuzji naziemnej, komunikacji ruchomej, systemy antenowe do komunikacji ze samolotami i wiele innych.

Przegląd ofert w tabelach

Przegląd ofert w zakresie anten, akcesoriów i osprzętu antenowego umieszczony został w tabelach 1 i 2. Zostały one podzielone na cztery poziome sekcje zawierające kolejno przegląd ofert w zakresie anten RTV, do łączności GSM i transmisji danych, anten do systemów łączności profesjonalnej oraz z wyszczególnieniem oferty akcesoriów i osprzętu. Tak zbudowana tabela pozwala na szybkie zorientowanie się w tym, czym zajmują się poszczególne firmy, bez wgłębiania się w szczegóły techniczne.

Robert Magdziak