Od blisko dekady usługi kontraktowe i montaż elementów elektronicznych zaliczają się do szybko rozwijających obszarów rynku w Polsce. Po części wynika to z zacofania technologicznego wielu firm, jest też skutkiem rozdrobnienia rynku składającego się z wielu małych przedsiębiorstw. Jest to także wynik wielu niekorzystnych trendów o charakterze politycznym i ekonomicznym decydujących o rynkowych relacjach w ubiegłym wieku.
Rys. 1. Zestawienie pozytywnych i negatywnych trendów kształtujących rynek urządzeń technologicznych do produkcji elektroniki wraz z wagami procentowymi
Krajowe firmy przez wiele lat musiały z konieczności bazować przede wszystkim na sprzęcie tanim i często kupowanym z drugiej ręki. Maszyny te stały się dzisiaj zbyt przestarzałe i wielu przedsiębiorców szuka czegoś nowego. Współczesna elektronika bazuje dzisiaj bez wyjątku na montażu powierzchniowym.
Ceny podzespołów SMD na tyle korzystnie różnią się od wychodzących z użycia wersji przewlekanych, że montaż SMT pojawia się już nawet w aplikacjach, gdzie być może jeszcze można by się bez niego obyć. Ta zmiana jest ważnym kołem napędowym dla branży, gdyż nie tylko wspiera rozwój usług kontraktowych, ale także pozytywnie oddziałuje na wiele przedsiębiorstw OEM-owych, zmuszając je do rozwoju i wyrywając z biznesowej inercji.
Należy także pamiętać o tym, że wprawdzie wejście w życie dyrektywy RoHS zalicza się już do historii elektroniki, jednak długofalowe zmiany w rynku podzespołów wynikające z wejścia w życie zakazu można uznać za dokonane dopiero niedawno. Dotyczy to przede wszystkim tego, że dostępność elementów w wersji innej niż SMD RoHS drastycznie zmalała. Pozytywnym czynnikiem zmieniającym branżę jest także charakter naszego rynku bazujący na wielu mniejszych firmach, specjalistycznych produktach i rynkowych niszach.
Taki profil wymusza konkurowanie wysoką jakością produktów i usług, elastycznością i indywidualnym podejściem do rynku i potrzeb odbiorcy i szybko zmieniającego się zapotrzebowania, a nawet pracą całkowicie na zlecenie klienta.
Osiągnięcie takich celów dla wielu firm oznacza inwestycje we własny park maszynowy, który staje się elementem budowania kompetencji technicznych i tym samym przewagi nad innymi. Zmienia się także struktura kosztów ponoszonych przez firmy OEM. Praca specjalistów przestaje być bardzo tania, a dodatkowo postępująca miniaturyzacja i silne wymagania jakościowe eliminują możliwość pracy ręcznej.
Rys. 2. Zestawienie wzrostów i spadków obrotów w latach 2007– 2009 dla dostawców sprzętu technologicznego w podziale na pięć przedziałów procentowych
Inwestycje w sprzęt, na przykład testery AOI i sprzęt do inspekcji rentgenowskiej, są więc koniecznością, gdyż inaczej dopływ zleceń szybko by wygasł. Burzliwy rozwój rynku usług kontraktowych w ostatnich latach jest też dowodem, że krajowe przedsiębiorstwa tego typu stały się atrakcyjnym partnerem biznesowym dla firm z Europy Zachodniej i Skandynawii, i obecnie są one ważnym ogniwem pośrednim między Dalekim Wschodem a bogatymi krajami zza zachodniej granicy.
Kooperacja dla naszego rynku daje szansę na szybszy rozwój krajowej elektroniki i pozytywnie wpływa na cały rynek dystrybucji, bo wiadomo, że lista zadań, jakie powierza się partnerom kontraktowym, stale rośnie. Ostatni rok nie był z pewnością tak udany jak lata 2007–2008 i wiele firm kontraktowych zmaga się dzisiaj ze skutkami spowolnienia w gospodarce, niemniej w dalszym horyzoncie ich perspektywy się nie zmieniły.
Trendy pozytywne
Najważniejszym czynnikiem prorozwojowym dla rynku urządzeń technologicznych jest szeroko rozumiany rozwój technologii, czyli stały wzrost zaawansowania technicznego, postępująca miniaturyzacja, nowe, coraz bardziej skomplikowane podzespoły, wymagające coraz bardziej wyrafinowanych rozwiązań technicznych w projektach, produkcji i badaniach.
Zmiany na rynku elektroniki zachodzą dość szybko i tym samym okres, po którym posiadany sprzęt staje się już niewystarczająco wydajny lub przestaje obsługiwać aktualnie funkcjonujące rozwiązania technologiczne, systematycznie się skraca. Rosnąca złożoność elektroniki powoduje też, że w miarę upływu lat proces produkcji wymaga coraz więcej sprzętu. Główna oś aktywności, na którą składają się urządzenia do montażu podzespołów, poszerza się o szereg specjalistycznych urządzeń do przechowywania elementów, nakładania powłok, testowania i podobnych operacji.
Tabela 1. Przegląd ogólny oferty krajowych dostawców urządzeń technologicznych do produkcji elektronicznej
Po części wynika to ze wzrostu wymagań jakościowych, jakie stawia się przed współczesną elektroniką, większą odpornością mechaniczną i środowiskową. Rośnie też penetracja elektroniki w wielu dziedzinach techniki, przez co producenci muszą dopasować się do rosnącej liczby norm branżowych, wymagań prawnych oraz standardów wymuszanych przez rynek. Przykładem może być produkcja dla potrzeb energii alternatywnej (ogniwa fotogalwaniczne, ogniwa paliwowe), nowoczesne systemy oświetlenia bazujące na diodach LED, które są nowymi obszarami zastosowań elektroniki o specyficznych potrzebach, także po stronie urządzeń technologicznych.
Oprócz rozwoju technologii, na rynek oddziałuje też powstawanie nowych firm elektronicznych, które poszerzają strumień sprzedaży oraz stały wzrost zainteresowania usługami kontraktowymi wśród firm krajowych i zagranicznych. Konkurencja na rynku coraz powszechniej sprowadza się do innowacji, stymulują ją też rosnące wymagania klientów. Powszechny dostęp do informacji sprzyja porównaniom i tworzy oczekiwania.
Producenci muszą na te zmiany reagować, bo inaczej ryzykują wypadnięcie z rynku. Rosnąca świadomość klientów w zakresie możliwości technicznych produktów, dostępnych opcji i tego, co oferuje konkurencja, jest dzisiaj normalnością. Nowy sprzęt produkcyjny jest kupowany, gdyż jest to także szansa na poprawę rentowności produkcji. Unowocześnienie parku maszynowego skutkuje poprawą wydajności i niższymi kosztami.
Paweł Szumnywiceprezes zarządu PB Technik
Oczywiście jest to dobra kondycja gospodarcza, ale duże zasługi mają także dotacje unijne lub regionalne. Myślę, że 80% urządzeń kupowanych jest przez klientów właśnie z pomocą unijną lub regionalną. Innym czynnikiem jest wzrost świadomości technicznej firm OEM i zauważanie potrzeby stosowania urządzeń technologicznych nie tylko do montażu płytek, ale również takich jak testery AOI i rentgenowskie, znakowarki laserowe płytek i podobne.
Są dwie grupy klientów: jedna, która patrzy tylko i wyłącznie przez pryzmat ceny, a parametry techniczne, koszty eksploatacji są na drugim miejscu oraz druga grupa, dla której cena jest na drugim miejscu, a liczy się technologia, koszty eksploatacji itp. Zapłacić mało nie zawsze znaczy kupić tanio, gdyż np. koszty eksploatacji, ceny serwisu czy opcji mogą być zdecydowanie większe niż czasami dla droższej maszyny. Ważną cechą jest także dostępność serwisu i jego jakość, czyli obsługa posprzedażna.
Nie zauważam dużej konkurencji ze strony sprzętu używanego. Może dlatego, że zakup z pomocą funduszy unijnych lub regionalnych wyklucza maszyny używane.
Wzrost zainteresowań nowymi technologiami. Stawianie na dobry, markowy produkt i technikę. |
Produkcja elektroniki nigdy nie opierała się na wysokich marżach, dlatego nierzadko niewielkie oszczędności lub dodatkowe koszty mogą przesądzić o opłacalności. Zakupy takie wspiera szereg funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, których celem nadrzędnym jest poprawa konkurencyjności na rynku lub też wzrost potencjału technologicznego firm. Firmy elektroniczne korzystają z nich bardzo chętnie, finansując znaczną część inwestycji, co musi pozytywnie przekładać się na obroty omawianej branży.
Rys. 3. Ocena aktualnej koniunktury w branży
W obecnej chwili coraz więcej firm zaczyna się koncentrować na poprawie jakości produkcji oraz zmniejszeniu strat podczas wytwarzania. Wiąże się to z inwestycjami w sprzęt do testowania pakietów. Dowodzi to, że podstawowe wyposażenie produkcyjne z czasem jest poszerzane o dodatkowe urządzenia, zapewniające większą elastyczność działania i możliwość dostosowania mocy produkcyjnych do różnych zadań, nierzadko sporo odbiegających od głównego profilu produkcji.
Trendy negatywne
Aktualnie najbardziej istotnym zjawiskiem przeszkadzającym w rozwoju rynku jest spowolnienie gospodarcze. Zła sytuacja finansowa wielu kontrahentów przekłada się na słabe wyniki finansowe zakładów produkcyjnych. Dla dostawców sprzętu oznacza to szereg negatywnych zjawisk, z których przesuwanie inwestycji w czasie jest chyba najmniej degradujące w łańcuchu dostaw. Mniej kapitału na inwestycje to niestety też pokusa szukania tańszego sprzętu pochodzącego od dostawców z Chin, którzy są coraz bardziej aktywni w Polsce.
Sprzyja im to, że klienci często nie są świadomi zagrożeń i stosują półśrodki jako rozwiązania. Brakuje im dostatecznej wiedzy na temat technologii oraz nie potrafią ocenić długofalowych skutków takich redukcji wynikających nie tylko z ceny zakupu, ale też wielu kosztów ponoszonych w czasie eksploatacji. Dostawcy zasygnalizowali w ankietach, że konkurencja na rynku nie zawsze gra fair.
Podano, że zamiast promować klientowi swoje produkty bardzo często zaczyna od totalnej krytyki konkurenta, najczęściej nie znając dokładnie jego rozwiązań, co może sugerować, że stosunki pomiędzy dostawcami niekoniecznie przypominają sielankę. Na rysunku 1 pokazane zostało zestawienie najważniejszych trendów dla branży, co podsumowuje powyższe rozważania.
Oczekiwania klientów
Rys. 4. Ocena wyników sprzedaży w pierwszym kwartale 2010 roku
Z otrzymanych przez redakcję ankiet wyłania się dość czytelny obraz potrzeb, jakie mają obecnie firmy zajmujące się produkcją elektroniki. Najważniejszy i najczęściej wymieniany w ankietach był dostęp do nowych technologii. Producenci doskonale wiedzą, że sukces ekonomiczny wynika wprost z przewagi po stronie innowacji.
Co więcej, nowe rozwiązania techniczne często skutkują znaczącą obniżką kosztów wytwarzania, wzrostem produktywności i poziomu technicznego produktów. Tak jest od lat i chyba ta oczywista prawda dotarła już do wszystkich wytwórców, gdyż analizując treści reklam, materiałów informacyjnych, kart katalogowych oraz większość profilów firm, można znaleźć wiele zapewnień na temat wysokiej jakości, co dowodzi, że kryterium to jest dzisiaj najważniejszą siłą sprawczą dla zmian.
Nowe urządzenia technologiczne są też w stanie zapewnić obniżkę kosztów bez degradowania jakości produktu finalnego. Czynnik ten staje się dzisiaj bardzo ważny, gdyż pozwala znaleźć równowagę dwóch silnych i przeciwstawnych trendów rynku, z których jeden dotyczy silnej presji na koszty, co minimalizujące marże handlowe, a drugi dużych oczekiwań i wymagań klientów.
Producenci wybierają elastyczne linie produkcyjne takie, które pozwalają podejmować się innych zadań, wykraczających poza główny profil działalności. Pozwala to być aktywnym w szerszym zakresie lub też szybko zareagować na pojawiające się otwarcia na rynku. Do takich popularnych tematów należą na przykład zagadnienia związane z energią odnawialną, nowoczesnym oświetleniem na diodach LED i podobnymi obszarami.
Nowości technologiczne
Szablony wycinane laserem, szafy do przechowywania wrażliwych na wilgoć podzespołów to nowości ostatnich lat, które dzisiaj stały się już standardem. Obecnie najważniejszym tematem, zgodnie z rozważaniami przekazanymi wcześniej, jest kontrola produkcji. Dlatego wiele nowości wprowadzanych na rynek związanych jest z inspekcją UV i rentgenowską.
Rośnie popyt na małe urządzenia do inspekcji optycznej AOI, gdyż tematyka ta nie jest już domeną tylko wielkich firm kontraktowych, ale dotyczy nawet tych, którzy mają stołowy sprzęt półautomatyczny. Elementy SMD są dzisiaj tak małe i gęsto upakowane na płytkach drukowanych, że kontrola wizualna straciła w zasadzie rację bytu, przekraczając możliwości percepcji oczu.
Nowością są także selektywne maszyny lutownicze pozwalające lutować pojedyncze podzespoły na płytce drukowanej, na przykład złącza, gniazda, co przydaje się przy złożonych układach zawierających obok siebie różne typy podzespołów.
Tabela 2. Przegląd ogólny oferty krajowych dostawców urządzeń technologicznych do produkcji elektronicznej
Rośnie znaczenie sprzętu do montażu struktur krzemowych na płytkach metoda flip-chip poprzez łączenie (bonding) drutem. Poza mniejszymi kosztami taka półhybrydowa technika ma wiele zalet, m.in. większą ochronę własności intelektualnej, wzrost upakowania. Zauważalnie zwiększa się zainteresowanie szablonami elektroformowalnymi z niklu, które w porównaniu do wersji stalowych charakteryzują się lepszą powtarzalnością nakładania pasty lutowniczej.
Podobne znaczenie mają piece kondensacyjne do lutowania płytek w parach cieczy. Urządzenia te zapewniają możliwość pewnego zamontowania ciasno upakowanych podzespołów i są skuteczne w przypadku miejsc o ograniczonym dostępie. Podobna uwaga dotyczy sprzętu do precyzyjnego czyszczenia szablonów, który staje się niezbędny w przypadku najbardziej złożonych projektów. Wymienione przykłady potwierdzają wcześniejsze rozważania, że większość innowacji wiąże się z zapewnieniem wysokiej kultury technicznej w procesie produkcji.
Nie tylko montaż
Mimo że bezsprzecznie najważniejszymi produktami w zakresie wyposażenia produkcji jest sprzęt bezpośrednio związany z montażem podzespołów, a więc automaty do układania elementów, sitodrukarki i piece, nie oznacza to, że zestaw ten wyczerpuje całość zagadnienia związanego z technologią wytwarzania. Istotnym uzupełnieniem jest z pewnością sprzęt do testowania zmontowanych pakietów badający je pod kątem prawidłowości procesu lutowania i układania oraz testery funkcjonalne sprawdzające poprawność działania układu elektronicznego.
Rys. 5. Najbardziej rozpoznawalni dostawcy sprzętu do produkcji elektroniki w Polsce
W pierwszej grupie mieszczą się urządzenia do inspekcji optycznej w świetle widzialnym i rentgenowskie, których głównym celem jest ocena stanu lutów, w tym także w miejscach niedostępnych z zewnątrz. Takich miejsc na płytkach drukowanych jest coraz więcej, nie tylko z uwagi na coraz większe upakowanie komponentów, ale też na coraz większe znaczenie obudów bezwyprowadzeniowych w podzespołach, takich gdzie kontakt realizowany jest poprzez pola lutownicze umieszczone na spodzie obudowy.
O ile jeszcze parę lat temu jakość lutowania dawało się oceniać „poprzez przyjrzenie się”, a proces ołowiowy lutowania wybaczał wiele niedokładności układania elementów, to po wejściu w życie technologii bezołowiowej i nowych subminiaturowych obudów, automatyczna inspekcja i rentgen stały się po prostu koniecznością. Testery funkcjonalne wykorzystujące „łoże fakira” z igłami kontaktowymi projektowane są zazwyczaj indywidualnie dla każdej aplikacji i wykorzystują najczęściej interfejs JTAG.
Na rynku są dostępne specjalistyczne urządzenia ułatwiające rozwiązanie tego niełatwego problemu, wspomagające tworzenie testów. Kilka firm, jak na przykład Semicon, specjalizuje się w dostawach specjalnych sprężynowych igieł do budowy łoża kontaktowego. Kolejną popularną grupę zagadnień tworzą urządzenia do dozowania środków chemicznych (zalewy, kleje), nakładania powłok ochronnych (tzw. rugedyzowanie), również działających selektywnie, a więc na ograniczonych obszarach urządzenia.
Jest to pochodna wzrostu wymagań środowiskowych wynikających z nowych obszarów zastosowań, stale rosnącej wrażliwości układów elektronicznych oraz wymienianej wcześniej nieustannej presji na jakość ze strony klientów. Zabezpieczanie urządzeń elektronicznych poprzez lakierowanie i zalewanie, wykonywanie uszczelek nie jest oczywiście niczym nowym, niemniej dopiero w ostatnich latach można zauważyć szybki rozwój sprzętu automatyzującego te operacje.
Wsparcie dla produkcji tworzą także specjalistyczne urządzenia do obróbki kabli, zaciskania złączy, oznaczania i etykietowania, pakowania i liczenia. Po osiągnięciu pewnej skali działania, określanej nie tylko wielkością zamówienia, ale także zwiększającą się liczbą jednocześnie realizowanych projektów, stają się one po prostu niezbędne do rozwoju. To samo dotyczy automatów do programowania pamięci. W zasadzie prawie każde urządzenie elektroniczne zawiera dzisiaj mikroprocesor lub inny układ programowalny, wiele z nich ma pamięć Flash, niekiedy o znacznej pojemności.
Rys. 6. Najbardziej rozpoznawalne w kraju światowe marki w zakresie urządzeń technologicznych
Elementy te trzeba programować na etapie produkcji, co także przy odpowiedniej skali działania oraz w przypadkach, gdy danych do zapisania jest wiele lub różnią się one w zależności od modelu, wersji lub odbiorcy, wymaga użycia automatu. Klasyczne programatory, nawet w zestawach typu „gang” nie są w stanie zapewnić elastyczności i są źródłem pomyłek. Ostatnim ważnym produktem są stacje serwisowe umożliwiające naprawy pakietów.
Dotyczy to zwłaszcza układów scalonych w obudowach bezkońcówkowych, do wymiany których potrzebny jest nadmuch gorącego powietrza i manipulator do ustalenia pozycji. Niestety im mniejsza obudowa i więcej wyprowadzeń, tym szansa na zły montaż niestety rośnie, a nie zawsze można pozwolić sobie na to, aby taki pakiet wyrzucić, a sprzęt przysłany do naprawy wymieniać na nowy. Koszt złożonych układów programowalnych lub przetworników sięga nierzadko kilkudziesięciu dolarów, dlatego sprzęt do naprawiania pakietów jest również producentom niezbędny
Rynek – koniunktura
Sprzęt do produkcji elektroniki z pewnością nie jest tani, przez co zakupy dla większości firm elektronicznych są poważnym obciążeniem budżetu. Inwestycje zwykle są planowane z wyprzedzeniem potrzebnym na uzyskanie kredytu, załatwieniem wsparcia z funduszy rozwojowych oraz także stanowią pochodną portfela zamówień od klientów.
Tabela 3. Dane teleadresowe do fi rm wymienionych w tabelach 1 i 2
Długi horyzont czasowy powoduje, że obroty dostawców sprzętu technologicznego są słabo skorelowane z aktualną sytuacją na rynku. Nierzadko spowolnienie w gospodarce wręcz zwiększa inwestycje, gdyż ceny są wówczas zauważalnie niższe, a dostawcy chętniej udzielają rabatów. Dla tych, którzy mają wtedy fundusze, może to być niezła okazja.
Zależności takie zawsze było widać w informacjach płynących ze światowej elektroniki, gdzie kryzys okazywał się czasem przejęć i tanich zakupów. W przypadku branży krajowej ocenę kondycji biznesu widać na rysunku 2, gdzie pokazano, jak w ostatnich trzech latach kształtował się wzrost obrotów dla dostawców sprzętu technologicznego.
Nietrudno zauważyć, że dane trudno skorelować ze stanem gospodarki czy też jednoznacznie wskazać, który rok dla omawianego biznesu był dobry, a który nie. Konkretne wyniki zapewne powiązane są z realizacją kolejnych kontraktów, wcześniejszymi zamówieniami lub profilem firmy.
Im bardziej kompleksowa oferta i większe portfolio produktów, tym zwykle podawane w ankietach dane były lepsze, niemniej było też sporo wyjątków. Dla części dostawców udział sprzedaży sprzętu w obrotach jest niewielki, przez co nawet gdy firma raportuje spadki, ogólnie nie musi to wcale oznaczać nic złego.
Jerzy Kustrakierownik działu marketingu w firmie Renex
Wśród dostawców należy wymienić 3–4 liczących się rodzimych graczy. Trzeba mieć świadomość, że każda z tych firm jest obecna na rynku od wielu lat, każda także wyspecjalizowała się w dostarczaniu wybranej grupy asortymentowej lub wydzieliła odpowiednią komórkę do prowadzenia instalacji i serwisowania urządzeń. Dostawcy zwykle zabezpieczają potrzeby grona klientów obsługiwanych od lat i w moim przekonaniu rynek jest dość stabilnie obsługiwany przez liderów rynku. Prawdopodobnie najbliższe lata wpłyną na zaostrzenie rywalizacji, co oceniam korzystnie dla branży, bo polskie firmy produkcyjne potrzebują nowych, kompleksowych rozwiązań. Zagraniczne, duże koncerny zaopatrują się w urządzenia produkcyjne najczęściej w oparciu o wewnętrzne zasoby i korporacyjne porozumienia i są tym samym trochę poza branżą.
Zakup urządzeń produkcyjnych w oczywisty sposób wiąże się ze znacznym wysiłkiem finansowym. Naturalne jest więc, że klienci dokładnie analizują stosunek ceny do jakości, porównując oferty. Jednak zwykle nie decydują się na zakup, skupiając się wyłącznie na cenie. Decyzje w zakresie parku maszynowego są podejmowane z namysłem i po przemyśleniu wielu czynników. Wśród najważniejszych mogę wymienić możliwości techniczne (najczęściej wydajność i precyzję), cenę i awaryjność, bo przestoje produkcji są bardzo kosztowne. Liczy się także marka producenta, bo chińskie „wynalazki” są wybierane niezwykle rzadko, serwis, czyli jego dostępność, fachowość i czas reakcji. No i oczywiście ważne są dotychczasowe relacje z dostawcą. |
Oceny aktualnej sytuacji w branży dostarczają zebrane w ankietach opinie firm na temat aktualnej koniunktury (rys. 3) oraz tego, jaki okazał się pierwszy kwartał 2010 roku (rys. 4). W obu zestawieniach dominują oceny dobre, a nawet bardzo dobre, co pozwala przypuszczać, że przedsiębiorcy oczekują odbicia na rynku w niedługim czasie i już się do niego przygotowują.
Zebrane opinie jednoznacznie mówią, że rynek urządzeń technologicznych do produkcji elektronicznej „rusza” po okresie spowolnienia, niemniej ponieważ jest to prężny sektor z dużym potencjałem kapitałowym, powiązany z wielkim biznesem, nie znaczy to, że okres dekoniunktury był bardzo dotkliwy i dał się we znaki wszystkim.
Sprzęt tańszy i używany
Rys. 7. Zestawienie obrazujące, które czynniki oferty handlowej są w największym stopniu brane pod uwagę przez klientów przy wyborze dostawcy. Zielony kolor to głosy na „tak”, pomarańczowy na „nie”
Dostawcy sygnalizują, że w ostatnim okresie daje się zauważyć wzrost udziałów firm z Dalekiego Wschodu w rynku polskim, które coraz aktywniej szukają klientów. To dlatego, że pomijając najbardziej złożone zastosowania, cała reszta technologii starszych jest w zasięgu tanich dostawców. To samo dotyczy sprzętu używanego, który zawsze leżał w osi zainteresowania mniejszych firm, które niekoniecznie potrzebowały najlepszych możliwości technicznych, ale za to szukały najbardziej ekonomicznych rozwiązań.
Dzisiaj znaczenie sprzętu używanego zmalało z uwagi na to, że fundusze unijne wspierają kupno nowych produktów, ale w ograniczonej przestrzeni jest on nadal obecny i kupowany. Na rynku są też firmy elektroniczne, których aktywność po stronie produkcji nie zawsze jest duża i ogranicza się do niewielkich serii, prototypów, serwisu itp. W tych obszarach aktywność firm dalekowschodnich zaostrza konkurencję.
Ranking dostawców
Na rysunku 5 pokazany został ranking najbardziej znanych krajowych dostawców urządzeń technologicznych do produkcji elektroniki działających na rynku polskim. Zestawienie to jest wynikiem przeprowadzonego głosowania w redakcyjnych ankietach, w których prosiliśmy o wskazanie dostawców o najsilniejszej pozycji na rynku.
Po opracowaniu danych na pozycji lidera znalazła się warszawska firma PB Technik, która zdecydowanie wyprzedziła konkurencję, a nawet była wskazywana częściej niż cała reszta dostawców zwykle grupowana w kategorii „inne”. Niewątpliwie sukces ten jest wynikiem wielu lat obecności tej firmy na rynku, stosunkowo wąskiej specjalizacji oraz żelaznej konsekwencji w drodze rozwojowej, która od początku związana była z dostawami sprzętu do produkcji elektroniki.
PB Technik wydaje się też firmą, która najszerzej promuje się na rynku i tym samym na ten znakomity rezultat po prostu solidnie zapracowała. Na rysunku 6 pokazane zostało podobne zestawienie w odniesieniu do firm zagranicznych. W tej ocenie nie ma już tak wyraźnej dominacji jednej firmy, a udział kategorii „inne” jest już bardzo duży, gdyż sięga aż 40%. Dodatkowo pozycje wypracowane przez krajowych dostawców nie odpowiadają dystrybuowanym przez nich markom zagranicznym. Różnice te dowodzą, że dla klientów ważniejsi są krajowi dostawcy i to ich relacje z rynkiem przesądzają o sukcesie.
Oferta handlowa
Rys. 8. Ocena, w których grupach produktów na rynku panuje największa konkurencja
Na rysunku 7 pokazane zostało zestawienie wartościujące znaczenie poszczególnych cech oferty handlowej dla dostawców sprzętu technologicznego. Z pewnością uzyskane na podstawie ankiet wyniki nie są żadnym zaskoczeniem, gdyż na pierwszych trzech miejscach znalazły się cena, parametry techniczne i jakość produktów.
Zdecydowane wybicie się na szczyt zestawienia ceny to wynik częściowo wynikający z potencjału rynku, a trochę z tego, że są to w większości urządzenia drogie, których kupno zawsze jest bolesną operacją. Jest to też dowód, że dostawcy tańszych produktów chińskich mają spore możliwości rozwoju biznesu.
Dwie dolne pozycje na wykresie, a więc termin dostawy oraz znaczenie kompletnej oferty u sprzedawcy, też można uznać za naturalne, gdyż kupno urządzeń na pewno jest procesem długotrwałym i planowanym, gdzie dłuższy czas oczekiwania jest czymś normalnym. Planowanie zakupów wiąże się zapewne z analizą rynku, w trakcie której można się dokładnie zorientować w ofertach i porównać je, przez co znaczenie kompleksowości ma znacznie słabszy wymiar.
Z ankiety wynika także, że marka producenta urządzeń nie jest aż tak istotna w handlu, jak w przypadku innych produktów. Zapewne jest to pochodna dość silnej pozycji na rynku czołowych firm dystrybucyjnych oraz skutek tego, że to one biorą na siebie całą odpowiedzialność za wybór, dostawę i serwis urządzenia, swoim logo całkowicie firmując sprzedaż. Ostatni rysunek 8 pokazuje, w których grupach sprzętu na rynku panuje największa konkurencja.
Ponad połowa wskazań padła na automaty pick&place i piece rozpływowe, a więc podstawowe dwie części związane z montażem elementów, a następne w kolejności wypadły urządzenia do automatycznej inspekcji optycznej. Także znaczenie innego sprzętu nie wypadło imponująco, dlatego można po raz kolejny potwierdzić wcześniejsze analizy, że osią omawianego rynku jest wysokiej jakości montaż podzespołów.
Przegląd firm
Firmy biorące udział w tym zestawieniu można podzielić na kilka wyraźnie odrębnych grup pod względem profilu rynkowego. Z pewnością pierwszą i najbardziej znaczącą tworzą przedsiębiorstwa posiadające szeroką i kompletną ofertę urządzeń do produkcji, dla której oś działalności stanowi sprzedaż sprzętu do montażu podzespołów. Należą do nich (alfabetycznie) Ambex, który jest dystrybutorem sprzętu do montażu SMD Sony (drukarki, pick&place, AOI, rework, stacje BGA, szafy MSD).
To także Amtest Polska z Gdyni – autoryzowany dystrybutor firm Samsung Techwin, Heller Industries, Asscon i ViTechnology. Specjalnością firmy są właśnie urządzenia do montażu powierzchniowego SMT. CPS-IEP to dystrybutor urządzeń do montażu Fuji, Goepel, Speedline. Encon to z kolei autoryzowany dystrybutor Siemens Siplace i Rehm Group. W grupie tej mieści się także Interflux – autoryzowany dystrybutor Dima, Zipatec, YesTech, Interflux, Kyzen, Totech.
W zestawieniu nie mogło zabraknąć firmy Mechatronika – jedynego krajowego producenta urządzeń takich, jak automaty i półautomaty do montażu SMD, piece do lutowania rozpływowego, dozowników pasty i kleju, drukarek szablonowych (patrz karta produktu na stronie 42). Kolejną firmą o kompleksowej ofercie i szerokim profilu jest wspomniany wcześniej PB Technik – dystrybutor m.in. firm Juki, Asys, Ersa, Ekra oferujący automaty do montażu SMT i THT, sitodrukarki, piece, ręczne urządzenia pick&place i inny sprzęt (szczegóły na stronie 51).
Do opisywanej grupy zaliczają się z pewnością Renex, dostawca kompletnej oferty urządzeń firm takich, jak m.in. APS Novastar, Mirae, VJ Electronix (patrz artykuł na stronie 46) oraz Scanditron – dystrybutor produktów firm DEK, Orprovision, Dage, Mydata i wielu innych (patrz strona 43). Scanditron to także producent szablonów do nakładania pasty na licencji DEK. Druga grupa dostawców łączy firmy dostarczające sprzęt specjalistyczny, z zasady niezwiązany bezpośrednio z montażem podzespołów.
Dystrybucja jest tu najczęściej uzupełnieniem innej działalności, gdyż zapewne obroty ze sprzedaży nie są w warunkach polskich na tyle duże, aby utrzymać firmę. Przykładem jest białostocki Neotech produkujący elementy indukcyjne oraz projektujący i wytwarzający maszyny do produkcji cewek i dławików (nawijarki, urządzenia pakujące, urządzenia cynujące, urządzenia pomiarowo-monitorujące oraz kompletne linie produkcyjne).
Podobny profil ma WG Electronics, który oprócz podstawowej działalności związanej z dystrybucją podzespołów elektronicznych sprzedaje specjalistyczne automaty do produkcyjnego programowania pamięci Flash, mikrokontrolerów i innych elementów, testerów boundary-scan, liczarek i pakowarek podzespołów.
Specjalistyczne urządzenia to także sprzęt do testowania elektroniki, na przykład taki dostarczany przez Itochu Systech – autoryzowanego dystrybutora firm Takaya, Modus, Diagnosys. Z kolei C.H. Erbslöh to dostawca urządzeń do lakierowania, dozowania zalew dwuskładnikowych, lutowania, mycia i testowania. Specjalistyczną ofertę sprzętu do dozowania klejów, zalew, uszczelnień, smarów, zalewania i impregnowania ma AMB Technic z Kutna, a firma APCom jest krajowym producentem dozowników żywic, urządzeń do lakierowania i lutowania selektywnego.
Tabela 4. Plan raportów „Elektronika” na najbliższe miesiące
Do opisywanej części zaliczają się jeszcze dwie firmy, które na rynku obecne są od niedawna. New Comp Polska to przedstawiciel firm Hitachi, Saki, KIC i innych, a Bafka Electronics reprezentuje ABI Electronics, Theromotron, SonicSolder, skupiając się na dostawach urządzeń testowych, sprzętu laboratoryjnego, inspekcyjnego, do czyszczenia i prefabrykacji komponentów. Trzecia grupa firm skupia przedsiębiorstwa mające ofertę uzupełniającą, skierowaną w stronę serwisów, pomiarów, kontroli i testowania.
Dobrym przykładem jest tu firma Biall, sprzedająca aparaturę pomiarową oraz sprzęt serwisowy do napraw pakietów firm Quick i Xytronic. MEF-Tech to natomiast dostawca pinów kontaktowych, sprężynujących trzpieni i adapterów kontrolnych firmy Feinmetall. Sprzęt pomiarowy i testujący sprzedaje również PTH Eurotom (Oxford Instruments, Datapaq, BYKGardner, CI-Systems), a firma Electrons jest dostawcą manipulatorów Sinology. Na koniec warto wymienić firmy, które w zakresie tematyki raportu specjalizują się w dostawach szablonów do nakładania pasty, czyli Semicon i Koma Laser oraz dostawców mebli i wyposażenia produkcji, a więc Treston i Piomar.
Zestawienie w tabelach
Zestawienie przeglądowe ofert poszczególnych firm pokazane zostało w tabelach 1 i 2. Zostały one podzielone na sześć poziomych sekcji związanych z montażem podzespołów, sprzętem pomocniczym do montażu, urządzeniami do inspekcji, wykonywaniem szablonów i zarządzaniem podzespołami, serwisem i wyposażeniem produkcji. Zamieszczony tam przegląd ofert ma jedynie ogólny charakter (jest dana grupa w ofercie lub jej nie ma), gdyż przy obecnym bogactwie asortymentu, na skutek przenikania się funkcjonalności pomiędzy sprzętem z różnych grup, szczegółowe ułożenie tabelaryczne nie byłoby czytelne.
Mamy nadzieję, że taka informacja okaże się wystarczająca do tego, aby mieć ogólne rozeznanie w tym, co jest dostępne na rynku, a więcej informacji o wybranych produktach wartych uwagi zamieszczamy w prezentacjach firmowych, jakie są zamieszczone na kolejnych stronach.
Robert Magdziak
