Laboratoria badania urządzeń elektronicznych

Cały czas rośnie świadomość wśród producentów wyrobów elektronicznych i elektrycznych w zakresie konieczności przeprowadzenia badań bezpieczeństwa i badań kompatybilności elektromagnetycznej. Konieczność ta jest uwarunkowana w głównej mierze uregulowaniami prawnymi i aspektami konkurencji rynkowej. Jest to widoczne zwłaszcza na etapie prototypu, gdyż wówczas jest możliwość wprowadzenia korekt konstrukcyjnych bez ponoszenia dużych kosztów. W ostatnich miesiącach rosnące koszty materiałów i długie czasy dostaw sprawiają, że produkcja i testy prototypów stają się coraz droższe, co zmusza do wielu kompromisów. Bez względu na to, badania i kontrole podczas projektowania zyskują na znaczeniu, gdyż tworzenie produktów nie może być oderwane od weryfikacji prototypów. Inaczej osiągnięcie zgodności staje się trudne, kosztowne lub nawet niemożliwe, dlatego wiele większych firm rozbudowuje swój potencjał aparaturowy pod kątem samodzielnego prowadzenia badań kontrolnych, a na pozostałe czeka oferta placówek badawczych. Praktycznie wszystkie z nich umożliwiają prowadzenie badań cząstkowych (inżynierskich, pre-compliance) po to, aby tworzone urządzenie na koniec przeszło przez weryfikację formalną i uzyskało dokumenty w placówce akredytowanej.

Jaka jest aktualna koniunktura na rynku? #1

Aktualna koniunktura na rynku (lipiec 2022 r.) jest oceniana jako dobra lub zadowalająca, czyli identycznie jak ocena całego półrocza. Ale faktem jest, że ponad dwukrotnie przybyło ocen wskazujących, że na rynku jest kiepsko. Być może jest to efekt wakacji i zastoju w biznesie, być może kumulacja wielu problemów po pandemii, wojny i niedostępności podzespołów. Trudno to ocenić i zapewne dopiero drugie półrocze przyniesie bardziej jednoznaczną odpowiedź.

Długie czasy dostaw i wojna a zapotrzebowanie na usługi badawcze #2

Dwie trzecie pytanych przedstawicieli placówek badawczych w Polsce jest zdania, że pandemia i problemy z dostępnością podzespołów elektronicznych, które ona wywołała oraz wojna w Ukrainie, nie zmieniły ich sytuacji w zakresie liczby zleceń. Dla co trzeciego pytanego zleceń jest mniej, a co dziesiąta placówka ma ich wyraźnie widoczny spadek. Przyporządkowanie do konkretnego pola zależy zapewne od profilu laboratorium, zakresu wykonywanych badań, potencjału placówki i innych czynników, ale w kontekście obecnej sytuacji zestawienie na wykresie nie wygląda źle.

Znaczenie badań inżynierskich zwiększało się wyraźnie w ostatnich latach i dzisiaj osiągnęliśmy stan, w którym taka usługa jest oczywistością. Wiadomo, że badania przed formalną oceną nie są domeną wyspecjalizowanych placówek badawczych ani też nie są przypisane do tych jednostek, które mogą się wylegitymować akredytacją. Wiele dużych firm ma dzisiaj bardzo często własne laboratoria i proponuje takie usługi. Małe i średnie firmy ze względu na koszt aparatury są zmuszone do korzystania z usług wyspecjalizowanych jednostek przynajmniej w części zagadnień wymagających kontroli.

Krzysztof Krawczyk

Radiotechnika Marketing

Przez lata wiele firm elektronicznych lekceważyło konieczność przeprowadzania badań – czy coś się zmienia w tym temacie?

Znaczenie kompatybilności elektromagnetycznej z roku na rok nieustannie rośnie wraz z postępem technologicznym. Biorąc pod uwagę zarówno rynek cywilny jak i militarny bardzo ważnym aspektem w całym procesie rozwoju jest ocena zgodności projektowanych wyrobów w zakresie emisji jak i odporności na zaburzenia elektromagnetyczne. W związku z tym, można zauważyć coraz większy odsetek klientów, planujących badania EMC na wczesnych etapach projektowania. Pozwala to na zdobycie wiedzy na temat produktów własnych oraz uniknięcie kosztownych zmian po nieudanych badaniach końcowych. Dodatkowo badania wstępne dają możliwość wprowadzania modyfikacji oraz doboru środków zaradczych w pełni dopasowanych do problemu nie powodując przewymiarowania rozwiązań wynikających z ograniczeń pojawiających się na ostatnim etapie rozwoju. Dostrzegają to szczególnie inżynierowie oraz kierownicy projektów, którzy najlepiej są w stanie ocenić konsekwencje braku planowania badań EMC na przebieg całego procesu. Oczywiście sposób podejścia do badań zależy od doświadczenia konkretnej firmy, ale przypadki, iż badania końcowe są pierwszą stycznością z EMC stają się rzadkością. Tak jak zostało to wspomniane wcześniej, badania służą nie tylko potwierdzeniu osiągnięcia zgodności z wymaganiami formalnoprawnymi, ale zrozumieniu możliwych interakcji urządzenia w wybranym środowisku pracy, co również przekłada się na jakość i niezawodność produktu końcowego.

Liczba wymaganych badań stale się zwiększa

Z roku na roku przybywa badań składających się na ocenę wyrobu. Jest to efekt wielu procesów, takich jak coraz większa penetracja elektroniki we wszystkich dziedzinach naszego życia, coraz bardziej odpowiedzialne zadania, jakie pełni taki sprzęt, a nawet to, że urządzeń jest coraz więcej, stąd ryzyko pojawienia się zakłóceń się zwiększa. Rośnie skomplikowanie urządzeń elektronicznych, komunikacja bezprzewodowa staje się standardem, maleje pobierana moc, dlatego trzeba kontrolować coraz więcej zagadnień i sprawdzać zgodność z coraz to bardziej restrykcyjnymi regulacjami prawnymi. Liczba obszarów wymagających kontroli rośnie także dlatego, że pewne zagadnienia są wymuszane w ramach polityki organizacji branżowych, krajów lub wspólnot. Przykładem mogą być normy bezpieczeństwa dla sprzętu medycznego lub też wymagania w zakresie sprawności dla zasilaczy, a także konieczność znakowania produktów specjalnymi etykietami, jak na przykład w oświetleniu ledowym.

Jak można ocenić zapotrzebowanie rynku na usługi badawcze w 2022 roku? #3

Zapotrzebowanie rynku na usługi badawcze urządzeń elektronicznych przez prawie połowę ankietowanych zostało ocenione jako dobre, a co trzeci pytany uważał je tylko za zadowalające. Poza tymi dwoma grupami są jeszcze odpowiedzi skrajne, które razem zajęły 20%. Taki wynik w czasach, gdy rynek elektroniki przeżywa trudności podażowe, należy postrzegać jako dobry rezultat, który sugeruje, że dodatkowe prace projektowe związane z użyciem w sprzęcie innych podzespołów elektronicznych, spoza głównej listy zakupowej, są kontrolowane w badaniach. Zmiana projektu płytki drukowanej, użycie innego modułu radiowego wymaga kontroli, potwierdzenia zgodności z normami i z pewnością takie działania mają odbicie w zapotrzebowaniu na usługi.

Jakie znaczenie dla placówki mają usługi badań? #4

Trzy czwarte placówek badawczych w kraju jest biznesowo dołączonych do mniejszej lub większej reszty, a więc wchodzi w skład uczelni, instytutu, firmy produkcyjnej. Takie umocowanie wynika z tego, że usługi badawcze świadczone dla firm zewnętrznych są tylko częścią pracy dla zasadniczych zadań związanych z pracami badawczo- rozwojowymi, działalnością edukacyjną i naukową. Z uwagi na wysoki koszt aparatury badawczej i jej utrzymania w stanie przydatności metrologicznej, a także utrzymania zespołu specjalistów, inny model działalności jest niestety wyjątkiem w regule.

Badania są także metodą ograniczania ryzyka biznesowego, bo sprzęt niespełniający wymogów wymaga wycofania z rynku i zapłacenia kary. Nawet jeśli to ryzyko jest niewielkie, wiele firm nie lekceważy go, bo konsekwencje drobnej z punktu widzenia firmy oszczędności może po długim czasie przynieść ogromne straty wizerunkowe i finansowe.

Krzysztof Sieczkarek

Łukasiewicz – Poznański Instytut Technologiczny

Czy dyrektywa EMC 2014/30/UE dotyczy także urządzeń radiowych?

Na tak postawione pytanie należy opowiedzieć "nie". Może to się wydawać zaskakujące, dlatego nie pozostawię tej odpowiedzi bez krótkiego komentarza. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/30/UE, tak zwana dyrektywa EMC dotycząca kompatybilności elektromagnetycznej, podobnie jak dyrektywa RED 2014/53/UE dotycząca urządzeń radiowych, należą do grupy aktów Unii Europejskiej, tworzących Nowe Ramy Prawne (NLF – New Legislative Framework), które są związane z systemem oceny zgodności wyrobów i nadzorem rynku. A więc wszystkie produkty, do których odnosi się dana dyrektywa, muszą spełniać określone w niej wymagania zasadnicze. Co to znaczy dla urządzeń radiowych? Że nie podlegają one dyrektywie EMC, co jednak nie oznacza, że nie muszą spełniać wymagań kompatybilności elektromagnetycznej, gdyż jest to jedno z wymagań zasadniczych dyrektywy RED, oprócz wymagań bezpieczeństwa i efektywnego wykorzystania widma radiowego. Szczegółowe wymagania techniczne określone są w normach zharmonizowanych z dyrektywą i to właśnie je należy podawać w deklaracji zgodności przy oznakowywaniu CE urządzenia. Dość częstym błędem jest jednoczesne powoływanie się na dyrektywy EMC, LVD i RED w deklaracji zgodności urządzenia radiowego. Można stosować tylko tę ostatnią. Należy podkreślić, że urządzanie radiowe podlegające pod dyrektywę RED to nie tylko klasyczne radionadajniki komunikacyjne, odbiorniki radiowe czy telewizyjne.

Wystarczy, że sprzęt AGD czy inne urządzenia powszechnego użytku będą mieć wbudowany moduł Wi-fi czy Bluetooth, by stały się urządzeniem radiowym w myśl dyrektywy 2014/53/UE.

Mariusz Piękoś

Arizo

Przez lata wiele firm elektronicznych lekceważyło konieczność przeprowadzania badań – czy coś się zmienia w tym temacie?

Myślę, że w obecnej rzeczywistości producenci nie mogą pozwolić sobie na takie podejście. Badania urządzeń elektronicznych pod kątem spełnienia nie tylko norm kompatybilności elektromagnetycznej (EMC), ale też wpływu środowiska klimatycznego czy odporności mechanicznej są obecnie integralną częścią zapewnienia wysokiej jakości produktu oraz bardzo ważnym elementem podczas etapu projektowania. Badania w laboratoriach spełniają się w roli weryfikatora zastosowanych rozwiązań oraz jakości użytych komponentów. Poza tym, współpraca na arenie międzynarodowej niejako wymusza na krajowych producentach urządzeń i systemów przeprowadzanie badań w niezależnych, akredytowanych jednostkach. Kolejnym aspektem jest proaktywność.

Wprowadzanie prac korekcyjnych w produkcie, który jest aktualnie w produkcji, jest bardzo kosztowne, nie wspominając o sytuacjach, gdzie koniecznie jest wycofanie produktu z rynku, co wiąże się dodatkowo z utratą reputacji firmy.

Obecnie liczni producenci idą krok dalej w kierunku poprawy jakości, instalując własne laboratoria badawcze. Jeżeli firma produkcyjna ma takie laboratorium, jest to narzędzie, które bierze udział w procesie projektowania i wdrażania nowych produktów. Jest to dla firmy niewątpliwie duży atut. Niemniej, współpraca z wyspecjalizowanych laboratorium, zwłaszcza w zakresie EMC, ma wiele zalet. Jedną z nich jest doradztwo techniczne i wparcie merytoryczne. W Polsce znajdziemy szereg placówek badawczych, które mogą przeprowadzić wiarygodną ocenę zgodności urządzenia pod kątem EMC. Jednakże tylko nieliczne z nich mają wieloletnie doświadczenie w praktycznym rozwiązywaniu problemów związanych z brakiem kompatybilności elektromagnetycznej. Poradzenie sobie z takimi kłopotami jest często dla wielu producentów wyzwaniem, a współpraca z odpowiednią instytucją badawczą pozwala na skorzystanie z jej wieloletniego doświadczenia i wiedzy. Firma ARIZO od lat współpracuje z instytucjami badawczymi oraz ich klientami w zakresie dostaw materiałów ekranujących.

Potrzeba specjalizacji

Tak samo jak nie da się znać na wszystkim w pracy zawodowej i trzeba się specjalizować w jakiejś dziedzinie, tak samo w zakresie badań trudno zapewnić pełną kompleksowość. Konieczna jest specjalizacja, a więc ukierunkowanie oferty na pewien zakres zagadnień metrologicznych.

Daniel Sterniczuk

kierownik Laboratorium Elektroniki i Akustyki w Łukasiewicz - Przemysłowym Instytucie Motoryzacji

Jakie są główne czynniki przeszkadzające w rozwoju rynku badań?

Na rynku jest wiele urządzeń o niesprawdzonej jakości. Ich niższa cena może wynikać z tego, że producenci pominęli bądź ograniczyli do minimum etap badawczy. Odbiorca końcowy, w większości przypadków, nie zdaje sobie sprawy z zagrożeń płynących ze stosowania niesprawdzonych urządzeń. Takie produkty mogą przestać poprawnie funkcjonować, a co więcej, mogą wpływać bezpośrednio na funkcjonowanie innych urządzeń w obrębie jednego systemu (np. w pojeździe). Zatem producenci, którzy dewaluują znaczenie badań w procesie wdrażania swoich urządzeń oraz odbiorcy końcowi, którzy przez brak świadomości akceputują to, mają duży wpływ na spowalnianie rozwoju rynku. Na ten moment trudno określić, czy producenci pomijają proces badawczy z braku świadomości czy z konieczności szukania oszczędności – należałoby zatem położyć większy nacisk na uświadamianie producentów urządzeń elektronicznych o dużym znaczeniu badań na każdym etapie życia produktu.

Jakie są oczekiwania klientów w stosunku do laboratoriów badawczych?

Klienci laboratoriów badawczych w głównej mierze oczekują kompleksowości wykonywanych usług. Urządzenia elektroniczne powinny spełniać wymagania w zakresie badań mechanicznych, środowiskowych, materiałowych, EMC i elektrycznych. Dopiero wówczas można potwierdzić ich jakość, bezpieczeństwo użytkowania i niezawodność. Możliwość realizacji pełnego zakresu badań w jednej jednostce jest bardzo istotna. Jest to duże wyzwanie dla instytutów badawczych, które muszą posiadać wyspecjalizowaną aparaturę oraz zatrudniać wykwalifikowany personel badawczy w szerokim spektrum dyscyplin naukowo-technicznych. Dodatkowo poza kompleksowością pełnionych usług klienci oczekują również wysokiej jakości realizowanych badań, potwierdzonych stosowną akredytacją. Certyfikat akredytacji daje zapewnienie co do wiarygodności otrzymanych wyników badań, ponadto ma bezpośredni wpływ na współpracę z rynkiem międzynarodowym. Zatem stanowi nie tylko wartość czysto techniczną, ale również marketingową.

Pogłębiająca się specjalizacja to także splot wielu procesów. Pierwszy i chyba najważniejszy to duży koszt niezbędnej aparatury pomiarowej do prowadzenia badań. Im większa złożoność elektroniki, im wyższe częstotliwości pracy, bardziej złożone modulacje itd., tym aparatura musi być lepsza.

Czynniki sprzyjające zlecaniu badań do laboratoriów #5

Na liście czynników, które w największym stopniu sprzyjają zlecaniu badań w placówkach badawczych, wyróżniają się dwie pozycje: wymagania prawne oraz złożoność zagadnień technicznych. Dalsze dwie pozycje to, że placówki te zatrudniają kompetentnych specjalistów i efekt coraz większej specjalizacji. Konieczna jest wiedza na temat tego, co badać i w jakim zakresie, w jaki sposób mierzyć i jeśli wyniki są złe, to jak można poprawić projekt. To ostatnie zagadnienie staje się coraz istotniejsze, bo elektronika jest coraz bardziej złożona, wymagań prawnych stale przybywa, przepisy nieustannie się zmieniają, a czasu na zgłębianie takich zagadnień jest coraz mniej.

Aby kontrolować jakiś parametr, posiadany przyrząd musi mieć odpowiednią klasę dokładności, np. o rząd wielkości lepszą rozdzielczość, stabilność długo- i krótkoterminową i podobne własności. To w praktyce oznacza koszty, bo aparatura "z górnej półki", a na dodatek produkowana w relatywnie małych seriach, jest bardzo droga. Taką aparaturę trzeba utrzymywać w jakości metrologicznej, czyli kalibrować i wzorcować, co w praktyce wymaga kupienia usługi, opłacenia transportu. Im więcej aparatury, tym większe koszty, stąd w praktyce trzeba znaleźć jakiś kompromis między szerokością oferty a ceną usług.

Przemysław Stencel

OBR CTM S.A.

Czego poszukują klienci laboratoriów?

Klienci laboratoriów poszukują kompleksowej obsługi w zakresie wymaganych badań. Gdy podczas badań pojawiają się problemy ze spełnieniem wymagań, oczekują wsparcia ze strony personelu laboratorium umożliwiającego rozwiązanie pojawiających się problemów. Dlatego ważne jest to, aby laboratoria badawcze miały doświadczoną kadrę oraz aby ten personel brał udział w jak największej liczbie warsztatów oraz szkoleń w zakresie kompatybilności elektromagnetycznej. Dla większości klientów istotne jest, aby laboratoria badawcze miały akredytację w zakresie prowadzonych badań.

Jakie są oczekiwania w stosunku do laboratoriów badawczych?

Nowi klienci laboratoriów badawczych najczęściej oczekują wsparcia w zakresie określenia wymagań dla danego urządzenia. Laboratoria Badawcze OBR CTM S.A. gwarantują realizację takiej potrzeby. Stali klienci oczekują elastycznej możliwości rezerwowania badań pre-compliance oraz krótkiej realizacji testów finalnych wraz z wydaniem pełnego raportu z badań, w którym znajdą wszystkie istotne informacje na temat przeprowadzonych badań. Dlatego też specjaliści naszych laboratoriów z największą starannością dopracowują raporty z badań oznakowanych logo akredytacji.

Jakie wymagania wobec usług mają klienci?

Firmy zlecające badania coraz częściej pytają o możliwość uczestniczenia swoich inżynierów podczas badań. Podczas obserwowania badań nasi klienci poznają zjawiska związane z kompatybilnością elektromagnetyczną i samą metodykę wykonywania badań. Takie podejście pozytywnie wpływa na projektowanie nowych urządzeń i wdrażanie rozwiązań poznanych podczas wizyt w laboratorium. Z myślą o klientach nasze laboratoria, budując nowy budynek laboratoryjny, stworzyły strefę dla klientów, aby taka wspólna praca była wygodniejsza.

Poza kosztem kupna i utrzymania w ruchu aparatury pomiarowej, który w przypadku wielu badań związanych z np. radiokomunikacją już i tak bywa ogromny, laboratorium musi jeszcze znaleźć środki na opłacenie pracy kompetentnego personelu. Same przyrządy nie tworzą wartości metrologicznej, bo trzeba wiedzieć, co mierzyć, jak mierzyć i jak interpretować wyniki oraz umieć odnieść rezultaty do wymagań normatywnych. Do kosztów pracy należy dopisać jeszcze opłaty za pogłębianie wiedzy, gdyż co chwila wychodzą jakieś nowe normy lub pojawiają się rewizje starszych regulacji i trzeba się w tym wszystkim orientować, tak samo jak w nowościach technicznych pojawiających się na rynku. Bo jeśli na rynek wchodzi nowy standard komunikacji bezprzewodowej, to zespół musi mieć rozeznanie, jak badać takie produkty.

Główne czynniki oddziałujące pozytywnie na rozwój rynku usług badawczych #6

Główne pozytywne czynniki sprzyjające rozwojowi rynku usług badawczych w zakresie urządzeń elektronicznych od wielu lat są w zasadzie tylko trzy: większa świadomość rynku co do konieczności badań urządzeń, rosnące wymagania klientów oraz coraz więcej wymagań prawnych wynikających z pojawiających się nowych norm. Podobnie jak w poprzednich naszych badaniach zagrożenie karą i koniecznością wycofania produktu z rynku została oceniona najsłabiej, a więc jako najmniej istotna.

Które branże/grupy firm najczęściej zlecają badania do placówek? #7

Zestawienie głównych branż i sektorów rynku otwiera jak zwykle sektor automatyki przemysłowej, a więc najbardziej wartościowy w skali kraju obszar rynku, gdzie jednocześnie liczy się jakość, pewność i możliwość bezproblemowego działania urządzeń w trudnych warunkach środowiskowych i obok innego sprzętu. Drugi obszar tworzy aparatura pomiarowa, która często wymaga okresowej kalibracji i sprawdzenia i tym samym przejścia przez ścieżkę oceny w laboratorium. Trzecia pozycja objęła wojsko, lotnictwo i branże profesjonalne, a więc takie obszary, w których nakładane są dodatkowe wymagania branżowe lub specjalne rygory, które trzeba spełnić.

Ostatnią kwestią w tym temacie jest akredytacja laboratorium. Uzyskanie takiego statusu potwierdzającego kompetencje aparaturowe i merytoryczne nie jest ani proste, ani darmowe. Poza tym akredytacja nie dotyczy całej oferty laboratorium, tylko jakiegoś zakresu badań i nie jest dana na zawsze. Wymaga uaktualniania, a więc przechodzenia przez audyty weryfikujące jakość usług, parametry mierników itp. W jakimś sensie akredytacja staje się więc tożsama ze specjalizacją.

Dr inż. Krzysztof Małeck

właściciel firmy KONTECH

Własne laboratorium badawcze – czy nasze firmy elektroniczne na to stać?

Proces produkcji urządzeń elektronicznych, z roku na rok, staje się coraz bardziej zaawansowany i złożony nie tylko pod względem aparaturowym i technologicznym, ale również wymagającym w stosunku do kompetencji kadry inżynieryjno-technologicznej. Składa się na to nie tylko postępująca miniaturyzacja urządzeń elektronicznych, ale także wzrost ich niezawodności oraz presja na obniżanie kosztów wytworzenia produktu. Nie do pominięcia są również coraz to większe ograniczenia i restrykcje środowiskowe, w wyniku których systemowo wyklucza się materiały szkodliwe dla środowiska, a wprowadza nowe, często niedopracowane i niejednokrotnie droższe materiały proekologiczne czy techniki sprzyjające naturze.

Utrzymanie procesu produkcyjnego na możliwie najwyższym poziomie (minimum błędów produkcyjnych i reklamacji) wymaga stałej kontroli wielu parametrów technologicznych poprzez rutynowe sprawdzenia maszyn i testy materiałów używanych w produkcji.

Duża ilość wykonywanych pomiarów sprawia, że w przedsiębiorstwie produkcyjnym niezbędnym staje się powołanie do życia zespołu (minilaboratorium), który w sposób adekwatny czuwać będzie nad kontrolą i utrzymaniem właściwych parametrów produkcyjnych.

Istnieje jednak spora liczba owych parametrów, których ustalenie wiąże się z użyciem kosztownej aparatury pomiarowej lub warunków laboratoryjnych, a co za tym idzie wykwalifikowanej kardy do obsługi i realizacji tych zadań. Decyzja o budowie własnego laboratorium staje się wówczas silnie uzależniona od możliwości inwestycyjnych przedsiębiorstwa oraz możliwości utrzymania stałych kosztów aparatury i wysoko wykwalifikowanej i doświadczonej kadry laboratoryjnej. Jak można zaobserwować, przypadki takich decyzji są wciąż sporadyczne.

W odróżnieniu od kontroli funkcjonowania wyrobów elektronicznych, w szczególności konstrukcji prototypowych, kontrolę technologii produkcji sprowadzić można do niezbędnego minimum, tj. bieżącej kontroli maszyn i materiałów produkcyjnych oraz statystycznego sterowania procesami produkcyjnymi. Natomiast okresowe sprawdzenia, testy i bardziej zaawansowane badania z powodzeniem mogą być wykonywane w laboratorium zewnętrznym. W ten sposób obsłużone mogą być również wszelkiego rodzaju poważniejsze problemy technologiczne oraz reklamacje klienckie. Atutem dodatkowym, oprócz braku kosztów stałych, jest przy tym bezstronność wyników jednostki zewnętrznej. Outsourcing badań laboratoryjnych i usług konsultingowych jest z powodzeniem podejmowany przez wiele firm EMS, które potwierdzają nie tylko ich merytoryczną skuteczność, ale i uzasadnienie ekonomiczne takich decyzji. Stała współpraca ze specjalistycznym laboratorium przynosi z czasem dodatkowe atuty, takie jak obsługa "online", ekspresowa pomoc w przypadkach awaryjnych, elastyczność we współpracy itp.

Nowości w badaniach

W ankietach, które wysyłaliśmy do placówek badawczych, pojawiały się komentarze, że na rynku widać wzrost zainteresowania badaniami urządzeń stosowanych w górnictwie węgla kamiennego. Jednocześnie sygnalizowano, że zmiany te mają charakter powolny, co zapewne oznacza, że nie jest to wzrost dynamiczny. Inni specjaliści podkreślali pozytywne znaczenie bezwzględnego wymogu prowadzenia badań wyrobów dla potrzeb sił zbrojnych. Z uwagi na to, że urządzenia elektroniczne coraz częściej mają wbudowane moduły komunikacji radiowej, wzrasta potrzeba i zainteresowanie badaniami efektywnego wykorzystania widma radiowego, wynikające z dyrektywy RED. O ten zakres usług badawczych rozszerzył się niedawno zakres akredytacji Poznańskiego Instytutu Technologicznego (dawniej Instytut Logistyki i Magazynowania, ILiM).

Rafał Pawlak

Instytut Łączności – PIB

Jakiego zakresu usług poszukują klienci laboratoriów?

Klienci poszukują realizacji usługi kompleksowej, od wyjaśnienia podstaw oceny zgodności i obowiązków wynikających z zapisów mających zastosowanie dyrektyw, poprzez analizę dokumentacji technicznej, dobór norm, aż po wsparcie w opracowaniu programu badań, wyjaśnieniu kryteriów oceny i sposobów wykonywania badań. Zazwyczaj są zainteresowani (bardziej lub mniej świadomie) badaniami akredytowanymi. W przypadku negatywnych wyników badań klienci oczekują wsparcia w zdiagnozowaniu przyczyn zaistniałych problemów. Często są to oczekiwania niezgodne z postanowieniami normy akredytacyjnej (laboratorium, które bada produkt, nie może jednocześnie prowadzić konsultacji w tym obszarze), co spotyka się z brakiem zrozumienia ze strony klientów i wymaga odpowiedniego wyjaśnienia. Wydaje się, że ta oczekiwana kompleksowość usługi najchętniej postrzegana byłaby w taki sposób, że do laboratorium dostarczana jest próbka, po czym laboratorium w nieodległym czasie rewanżuje się sprawozdaniem z badań – oczywiście z wynikami pozytywnymi. Rzeczywistość brutalnie weryfikuje takie podejście.

Jakie zmiany w usługach badawczych wywołała pandemia?

Przede wszystkim należy zauważyć brak dostępności części elektronicznych, który zdecydowanie przemodelował zasady i możliwość projektowania urządzeń. Wydaje się, że model działania konstruktorów polegający na szybkiej i sprawnej modyfikacji konstrukcji urządzeń w przypadku niesatysfakcjonujących wyników badań na dobre odszedł w zapomnienie. Teraz na dostawę części czekamy nie 2 dni, jak było wcześniej, ale zwykle dłużej niż 3 miesiące. To z kolei bezpośrednio przekłada się na model pracy laboratorium i konieczność elastycznego dostosowania do panującej sytuacji. Laboratoria musiały praktycznie z dnia na dzień zmienić zasady przydzielania terminów badań, a co za tym często idzie – także sposób i formę rozliczeń z klientami za zdecydowanie rozciągniętą w czasie współpracę.

Placówki badawcze

Placówki badawcze zaliczają się w większości do jednej z trzech grup profilowych. Pierwszą tworzą jednostki przynależne do uczelni lub instytutu badawczego. Laboratoria takie są znakomicie wyposażone w aparaturę, mają kompetentną kadrę techniczną i w coraz większym stopniu otwierają się na współpracę z przemysłem.

Typ przedsiębiorstw najczęściej zlecających badania #8

Głównym klientem dla placówek badawczych w Polsce są średnie przedsiębiorstwa krajowe, a w dalszej kolejności firmy duże. Działają one w takiej skali biznesu, że muszą dbać o długofalowe relacje z rynkiem i klientami oraz o rozwój produktowy. Często takie firmy są powiązane z branżami profesjonalnymi (jak przemysł) i zagadnienia jakościowe są dla nich bardzo istotne

Najważniejsze cechy, jakie biorą pod uwagę firmy zlecające badania swoich wyrobów #9

Cztery najważniejsze czynniki, które firmy biorą pod uwagę, zlecając do laboratoriów badania swoich wyrobów, to, aby placówka była akredytowana i mogła zaoferować pełny zakres badań, a zaraz potem to, aby badania były zrobione szybko i tanio. Ponieważ posiadanie akredytacji jest postrzegane przez pryzmat kompetencji, a ponadto wiele pozostałych kryteriów na wykresie też jest powiązanych merytorycznie z wiedzą inżynierską, można powiedzieć, że klienci oczekują, aby było dobrze, szybko i tanio, "zapominając", że z tego zestawu mogą dostać tylko dwie pozycje.

Uczelnie i instytuty naukowe aparaturę do badań sprzętu elektronicznego kupują jako narzędzia do prowadzenia prac naukowych oraz do kształcenia studentów w ramach grantów badawczych lub też korzystają z programów akademickich producentów aparatury i oprogramowania. Pozwalają one zgromadzić niezłe zaplecze pomiarowe, a dodatkowo kadra naukowa jest w stanie zapewnić wysoki poziom kompetencji badawczych. Takich placówek jest najwięcej, bo poza kilkoma politechnikami (Wrocławska, Łódzka, Gdańska, Rzeszowska, WAT) mamy jeszcze instytuty wchodzące w skład sieci Łukasiewicz oraz ośrodki badawczorozwojowe. W sumie takich placówek jest w naszym zestawieniu 17. a w rzeczywistości jeszcze więcej, gdyż doliczyć trzeba placówki przypisane do urzędów, np. UKE. Specjalizacja w dużych placówkach badawczych wynika najczęściej z profilu jednostki macierzystej, np. w pomiarach urządzeń radiokomunikacyjnych specjalizuje się m.in laboratorium Instytutu Łączności, badaniami sprzętu medycznego, górniczego i systemów wojskowych powiązane tematycznie instytuty, jak ITAM, WZŁ, WITU, Emag, Komag itp.

Podejście do badań krajowych firm #10

Mimo upływu lat ocena podejścia krajowych firm do badań i obowiązków z nimi się wiążących cały czas nie wygląda najlepiej. Owszem, w stosunku do poprzednich naszych badań widoczny jest mały postęp lub przetasowanie na liście pokazanej na wykresie, ale jakościowego przełomu nie ma. Pole, że firmy podchodzą do badań rzetelnie i kompleksowo, miało 3 lata temu 23%, teraz ma 21% itd. 58% pytanych w ankiecie specjalistów było zdania, że firmy badają swoje produkty tylko w ograniczonym zakresie. Spore wskazania dotyczą też tego, że urządzenia nie są badane (42%). Taki rezultat to zapewne wynik tego, że do jednego worka wrzucamy zarówno te "porządnych" dostawców, jak i wiele firm importujących z Dalekiego Wschodu, które zwykle ślepo ufają w to, co napisał im chiński chiński kontrahent.

Główne czynniki oddziałujące negatywnie na rozwój rynku usług badawczych #11

Od lat na liście najważniejszych czynników negatywnie oddziałujących na rozwój rynku usług badawczych na górnej pozycji znajduje się wysoki koszt aparatury pomiarowej. Zaawansowane i dokładne przyrządy pomiarowe są kosztowne, to samo dotyczy pokrewnego sprzętu, takiego jak komory, anteny, gdyż są to urządzenia specjalistyczne, precyzyjne i wytwarzane przez nielicznych producentów. Co więcej, aparatura musi być okresowo kontrolowana i kalibrowana, a wyniki badań są porównywane z innymi placówkami, co też wymaga pieniędzy.

Prowadzenie badań zaawansowanego sprzętu wymaga posiadania urządzeń z górnej półki zaawansowania, co naturalnie też widać na rachunku. Na dodatek sprzętu pomiarowego trzeba mieć dużo, bo klienci chcą kompleksowości w badaniach, a jest ich wiele. Stąd na pełne wyposażenie stać głównie bogate placówki naukowe i rządowe.

Drugą grupę tworzą działy badawcze istniejące przy producentach elektroniki, których laboratoria są częścią działalności badawczo-rozwojowej, zapewnienia jakości i kontroli produkcji. Takich działów w kraju mamy wiele, ale tylko część firm jest otwarta na klientów z zewnątrz. Ich oferta badań zwykle jest pochodną działalności produkcyjnej i dotyczy badań bezpieczeństwa, klimatycznych, wzorcowania i kalibracji aparatury pomiarowej i podobnych. Taki profil ma placówka firmy Sonel.

Ocena wiedzy firm na temat badań, norm i wymagań #12

Ocena wiedzy firm na tematy związane z badaniami urządzeń elektronicznych przedstawiona na wykresie wskazuje, że z jednej strony nie jest z tym najlepiej, ale z drugiej strony tematyka i zapotrzebowanie na wiedzę jest coraz większe. Tylko co dziesiąte wskazanie padło na to, że firmy dobrze znają zagadnienia badawcze oraz że nie są zainteresowane takimi informacjami. Te dwie skrajne oceny nie zmieniają wymowy całości skazującej na to, że wiedza na temat badań, wymagań, norm, i wynikających z nich obowiązków jest dla firm wartością poszukiwaną. Ponieważ wykres wykonany przez nas 3 lata temu przy poprzedniej edycji raportu miał podobne proporcje i wydźwięk, można przypuszczać, że ta edukacja rynku zajmie jeszcze dużo czasu, bo zmiany są niewielkie.

Trzecią grupę tworzą dostawcy produktów związanych z kompatybilnością EMC, dystrybutorzy, którzy mają kompetencje, kontakty oraz wiedzę w tym zakresie oraz będące w zdecydowanej mniejszości laboratoria niezależne. Z reguły są to placówki bez akredytacji, skupiające się na wsparciu dla projektantów.

Dorota Kołakowska

Menedżer Rozwoju Procesu w firmie Sonel S.A.

Jakie wymagania wobec usług mają klienci?

Podstawowym oczekiwaniem klienta jest jakość oraz profesjonalizm wykonanych usług laboratoryjnych. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom i wymaganiom klientów, nasze laboratorium wdrożyło normę ISO/IEC 17025 "Ogólne wymagania dotyczące laboratoriów badawczych i wzorcujących". Ma również akredytację PCA, przez którą rozumie się formalne potwierdzenie przez niezależną stronę trzecią – w Polsce jest to Polskie Centrum Akredytacji (PCA). Głównymi korzyściami wynikającymi z akredytacji jest wzrost zaufania do wyników oraz zniesienie barier międzynarodowych. Inne oczekiwanie to pomoc w interpretacji wyników wzorcowania. Tu istotnym argumentem jest kompetentny personel, który dzięki wiedzy i wieloletniemu doświadczeniu potrafipomóc w ocenie zgodności wyników.

Przez lata wiele firm elektronicznych lekceważyło konieczność przeprowadzania badań – czy coś się zmienia w tym temacie?

Nie ma obligatoryjnych wymagań co do okresu ważności wzorcowania. Decyduje o nim wyłącznie użytkownik przyrządów pomiarowych, który ponosi pełną odpowiedzialność za sprawność wykorzystywanych przyrządów. Aby zachować tę pewność przyrząd powinien zostać wywzorcowany w laboratorium. Brak prawnie ustalonych okresów pomiędzy kontrolami metrologicznymi nie zwalnia jednak właściciela przyrządu z prowadzenia nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym. Z informacji rynkowych i rozmów z klientami wiemy, że coraz więcej inspektorów budowlanych wymaga, aby miernik miał nie tylko aktualne świadectwo wzorcowania, ale również, aby było ono wystawione z akredytacją PCA. Świadomość znaczenia akredytacji jest coraz większa.

Porównanie ofert w tabelach

Zestawienie ofert badań krajowych laboratoriów badawczych zostało przedstawione w tabeli 1. W kolejnych wierszach przedstawiony został profil placówki, a następnie ogólna oferta realizowanych badań w czterech kategoriach tematycznych. Zestawienie uzupełnia tabela 2, w której podano dane kontaktowe.

Źródłem wszystkich danych przedstawionych w tabelach oraz na wykresach są wyniki uzyskane w badaniu ankietowym przeprowadzonym przez redakcję wśród krajowych placówek zajmujących się badaniami urządzeń elektronicznych.

Powiązane treści