Kontraktowa produkcja elektroniki i usługi EMS

W Europie działa około 2200 firm EMS, w tym 563 w Niemczech, 419 we Francji i 197 w Wielkiej Brytanii oraz 126 we Włoszech a dalej w kolejności mamy Polskę, gdzie takich firm jest 83. Pod względem liczby takich przedsiębiorstw nasz kraj jest na 5. pozycji, co oznacza, że sfera usług produkcyjnych elektroniki w naszym kraju tworzy liczny i znaczący biznesowo sektor. Nie mamy niestety danych niestety, aby ocenić udział naszych firm na tle reszty kontynentu wartościowo.

Istotne jest ponadto, że takich firm cały czas przybywa, a popyt na usługi się zwiększa tak samo, jak wielkość rynku. Po części odpowiada za to rozwój branży elektroniki, po części coraz większa chęć do lokowania produkcji na rynkach macierzystych. Hasło fiucieczka z Chin” pojawiło się w kilku komentarzach podczas zbierania ankiet, co przekonuje, iż takie zjawisko jest wymierne, natomiast rosnące zapotrzebowanie na elektronikę dotyczy zwłaszcza obszarów takich jak telekomunikacja, Internet Rzeczy (IoT) i elektronika konsumencka. Znaczny wzrost zainteresowania firm przeniesieniem produkcji do Europy z Azji dotyczy, jak sygnalizowano, całej UE, stąd Polska jako region zyskuje po stronie napływających zleceń zagranicznych. Producenci EMS w ciągu ostatnich lat stali się też partnerami technologicznymi dla firm OEM. Zapewniają dostęp do zaawansowanych technologii, gwarantują jakość i elastyczność. Są to dzisiaj bardzo istotne korzyści biznesowe.

Jak można ocenić warunki biznesowe panujące na rynku elektroniki w 2023 roku?

 

W naszych ankietach sygnalizowano nam, że podsumowanie biznesu EMS jest niełatwe, gdyż sytuacja na rynku zmieniała się w czasie. Pierwsze dwa kwartały były podobno rewelacyjne, trzeci dobry, natomiast czwarty kiepski. W końcówce roku koniunktura mocno zwolniła, zabrakło inwestycji i nowych projektów finansowanych z funduszy rozwojowych i KPO. W zależności od skali powiązań firm EMS z zagranicą, a więc udziału zleceń zagranicznych w sprzedaży, wynik w ankietach też potrafił się znacznie różnić. Po uśrednieniu danych, jak widzimy na wykresie, 2023 rok uplasował się w połowie między oceną pozytywną a negatywną. W porównaniu do naszych poprzednich zestawień ocena ta jest wyraźnie słabsza.

Po stronie czynników negatywnie oddziałujących na rynek wymieniany jest brak stabilności na rynku podzespołów elektronicznych, w tym wydłużone czasy dostaw oraz wahania cen. To także krótszy czas życia podzespołów i szybkie wypadanie na margines wielu istniejących wersji. Wymusza planowanie popytu przez klientów w dłuższym okresie, co zawsze było nieprzewidywalne i powoduje potrzebę większego zaangażowania kapitału obrotowego na zapasy, a więc tworzy wyższe koszty działalności. Negatywnym zjawiskiem w branży jest również szybki wzrost wynagrodzeń i ograniczona dostępność pracowników średniego szczebla, co wpływa na konkurencyjność polskich firm EMS względem gospodarek zachodnich.

Konkurencja cenowa w usługach EMS jest określana jako silna, zwłaszcza ze strony producentów z krajów o niższych kosztach pracy, niemniej dawniej też taka była, czyli producenci nauczyli się z nią żyć.

Klienci oczekują, że dostawca zapewni im przede wszystkim:

 

Oczekiwania w stosunku do dostawców usług produkcji elektroniki na zlecenie nie wyróżniają się niczym szczególnym – klienci zawsze są zainteresowani wysoką jakością, niską ceną, krótkim czasem realizacji usług, a w dalszej kolejności kompleksową usługą i dużymi kompetencjami dostawcy i usługodawcy. To naturalna cecha charakterystyczna dla wielu branż, produktów i usług. Najważniejszym zadaniem staje się dobre zbalansowanie tych kryteriów pod kątem własnych potrzeb.

Ogromną przewagą firm EMS jest możliwość wytworzenia całego wyrobu w jednym miejscu i w oparciu o jednego partnera, począwszy od zakupu elementów elektronicznych, płytek i materiałów, jak lakiery, silikony, szablony, na montażu finalnym obudowy, programowaniu, uruchomieniu urządzeń oraz badaniach w komorach temperaturowych oraz EMC kończąc. Zbudowanie kompetencji w firmie w tak szerokim zakresie i utrzymywanie ich jest bardzo kosztowne, stąd zlecenia do kooperantów stają się naturalną konsekwencją tego, aby zapewnić zaawansowanie technologii i utrzymać koszty w ryzach.

W ostatnim kwartale 2023 roku widoczne było osłabienie zamówień z rynku krajowego. Niestety koniunktura mocno zwolniła, co widać we wszystkich wskaźnikach opisujących stan gospodarki. Na szczęście ten dołek jest kompensowany długotrwałymi zamówieniami ze strony klientów zagranicznych.

Znaczenie usług EMS nieustannie się zwiększa

Branża EMS w Polsce cały czas się rozwija, a najważniejsze czynniki sprzyjające rozwojowi krajowego rynku usług to oczywiście niższe koszty pracy, co przekłada się na tańsze usługi w Polsce niż w krajach Europy Zachodniej i Skandynawii. Liczą się też wysokie kompetencje naszej kadry, niezła wiedza na temat technologii produkcji, dobra jakość i rzetelność krajowych firm. Kolejny czynnik to korzystna lokalizacja Polski pomiędzy Europą Zachodnią a Azją. Pozytywnie oddziałuje także wzrost znaczenia kooperacji w produkcji elektroniki na całym świecie, będący wynikiem rosnącego znaczenia specjalizacji, jak i wzrostu stopnia skomplikowania.

Branże o największym potencjale zakupowym

 

Usługi EMS trafiają do różnych branż tworzących współczesną technikę, bo w każdej z nich są urządzenia elektroniczne, ale za najbardziej wartościowe uznano szeroko rozumianą elektronikę profesjonalną (wojskową, medyczną, telekomunikację i podobne) oraz automatykę i przemysł, a więc takie, gdzie kryteria jakości, niezawodności są bardzo istotne. Klienci z wymienionych obszarów wytwarzają produkty w małych seriach, a nawet często są to instalacje tworzone w ramach jednego projektu. Są to jednocześnie aplikacje pracujące w trudnych warunkach środowiskowych, co wymaga spełnienia specyficznych wymagań. Perspektywicznymi klientami są też producenci aplikacji energoelektronicznych oraz firmy z sektora motoryzacyjnego. W tym ostatnim przypadku kołem zamachowym jest e-mobilność.

Polskie firmy zaczynają powoli odnosić korzyści ze zwiększających się kosztów w firmach azjatyckich oraz ryzyka polityczno-gospodarczego związanego z uzależnieniem się od tamtejszych dostawców. Skutkiem są powroty produkcji na rynki macierzyste lub bliskie geograficznie i w tym kontekście jesteśmy tutaj dobrą alternatywą. Te procesy nasiliły się po pandemii i problemach z dostawami podzespołów. One okazały się katalizatorem przyspieszającym te ruchy biznesowe opisywane terminem reshoring.

Pandemia zmieniła też jeden z głównych paradygmatów związanych z produkcją urządzeń elektronicznych, który mówił, że duże serie (wolumenowe) produkujemy tanio w Azji, a na rynku lokalnym prototypy oraz te średnie i krótkie. To już historia.

Najważniejsze zjawiska pozytywne dla rynku EMS

 

Za najważniejszy dla rozwoju rynku EMS czynnik pozytywny wymieniono w ankietach nowe zastosowania elektroniki i aplikacje. Chodzi o to, że coraz więcej firm i branży sięga po rozwiązania elektroniczne, mimo że pierwotna ich działalność nie była związana z elektroniką. Elektronizacja dotyczy bardzo wielu dziedzin techniki, urządzeń i systemów, a rozwiązania mechaniczne są sukcesywnie zastępowane przez te bazujące na prądzie. Elektronika jest też źródłem nowej funkcjonalności i rozwoju, stąd branża EMS upatruje rozwoju w pracy na rzecz firm, których warunki panujące na rynku i dziejące się zmiany zmuszają do sięgnięcia po rozwiązania elektroniczne, nawet jeśli się na tym kompletnie nie znają. W drugiej kolejności rozwojowi sprzyja zainteresowanie utrzymaniem wysokiej jakości. Bardzo wysoko oceniono także znaczenie zleceń płynących z rynku lokalnego.

Drugi czynnik to dostęp do nowoczesnej technologii. Bez względu na wielkość firmy i jej potencjał produkcja wymaga sięgania po nowoczesne rozwiązania w tym najbardziej po te zapewniające miniaturyzację lub takie, które sprawdzą się w trudnych warunkach środowiskowych. Wytwarzanie wymaga użycia drogich maszyn, które w wielu przypadkach są poza zasięgiem producentów, zwłaszcza tych mniejszych, nie mówiąc o start- -upach. Inwestycja we własny park maszynowy i budowanie organizacji produkcyjnej nie tylko wymaga kapitału, ale również kompetencji i wiedzy organizacyjnej, planistycznej oraz inżynieryjnej. Bardzo często takie firmy nie będą w stanie wykorzystać w pełni mocy produkcyjnej, a koszty inwestycji, budynku oraz zatrudnienia trzeba pokryć, nawet jeśli zamówień nie ma.

Liczy się też elastyczność, którą zapewniają firmy EMS, a więc możliwość wytwarzania krótkich serii w różnych technologiach, wariantach, a więc bez ograniczeń wynikających z własnego parku maszynowego. Elastyczność techniczna i terminowa jest jednym z ważniejszych powodów, dla których z producentami EMS współpracują też firmy posiadające własne linie produkcyjne, bo dzięki kooperacji likwidują zatory terminowe i mają dostęp do innych technologii.

Najważniejsze cechy oferty brane pod uwagę przy wyborze firmy EMS

 

Patrząc na usługi EMS przez pryzmat biznesu, widać, że najważniejsza jest cena wykonania usługi, niemniej jakość i niezawodność są praktycznie tak samo istotne, bo różnica procentowa jest minimalna. Kolejne dwie pozycje to termin wykonania oraz możliwość oddania do firmy EMS możliwie największej części pracy związanej z produkcją elektroniki. Dalej jest możliwość dopasowania się do wymagań zlecającego, dobre możliwości techniczne oraz długotrwała współpraca. Na przełomie ostatnich lat kolejność pól na wykresie się praktycznie nie zmienia, co przekonuje, że rynek EMS jest dojrzały, a relacje na nim panujące są stabilne.

Usługi EMS pozwalają skupić się firmie na rozwoju produktu, a więc głównej wartości firmy. Przy dzisiejszym poziomie innowacyjności i rozwoju technologicznym cały wysiłek powinien być poświęcony na produkt, bez tracenia energii i kosztów na zarządzanie produkcją.

Zlecenia zagraniczne łagodzą wahania koniunktury

Po zlecenia zagraniczne sięga coraz więcej firm, często jest to dla nich kolejny krok w rozwoju, gdy rosnący potencjał, większe doświadczenie, park maszynowy pozwalają sprostać wymaganiom tamtejszych klientów. Pomaga w tym procesie to, że producenci z Europy Zachodniej i Skandynawii szukają partnerów na naszym rynku i są zainteresowani współpracą. Europa Środkowo-Wschodnia stała się dla nich atrakcyjnym regionem do transferu produkcji: kompetentnym, tańszym i bliskim, a także stabilnym i przewidywalnym, jeśli chodzi o biznes. Udział zleceń eksportowych waha się w bardzo szerokich granicach, od pojedynczych projektów po znaczącą większość. Dla wybranych firm EMS praca na rzecz klientów z zagranicy stała się w biznesie specjalizacją tak dużą, że niekiedy firmy te nie przejawiają nawet widocznej aktywności na rynku polskim. Cały czas trwa konkurencyjna walka na ceny, zwłaszcza wśród tych przedsiębiorstw, które koncentrują się na rynku krajowym, stąd często wyjście poza granice uwalnia od tego ciągłego problemu.

Jaka jest aktualna koniunktura na rynku?

 

Aktualna koniunktura na rynku usług EMS lokuje się centralnie pomiędzy dobrą a złą, gdyż uśrednione głosy z ankiet rozłożyły się praktycznie równo po połowie na wskazania o wydźwięku pozytywnym i negatywnym. Jednostkowy wynik zależy zapewne od stopnia zaangażowania firm w realizację zleceń zagranicznych, specjalizacji i powiązania z branżą oraz klientem. Wiele naszych firm nastawionych jest na współpracę z zagranicą, co uwalnia je od wielu problemów charakterystycznych dla naszego kraju. Inne preferują długofalową współpracę z kilkoma strategicznymi odbiorcami i w ich przypadku bieżące trudności nie muszą się przekładać na działalność. Są też takie firmy, które nie mają takich dobrych warunków do działania i ich odpowiedzi są zawarte w czerwonym polu.

Braki kadrowe nie przemijają

Szybki rozwój elektroniki, w tym branży EMS, powoduje, że coraz trudniej o specjalistów niezbędnych do obsługi skomplikowanych urządzeń. Braki w personelu średniego szczebla są bolesne, bo krajowe szkolnictwo nie kształci uczniów o takiej specjalności i w praktyce wiedzę i doświadczenie zdobywa się podczas pracy zawodowej. Brakuje specjalistów średniego szczebla, którzy potrafią nie tylko obsługiwać maszyny, ale rozumieją dziejące się procesy i ich znaczenie dla jakości. Oznacza to, że kształcenie jest procesem w dużej mierze opartym o zasoby wewnętrzne firm produkcyjnych i tym samym staje się procesem długotrwałym. Seminaria branżowe oraz szkolenia pod auspicjami IPC mają znaczenie uzupełniające i nie zmieniają ogólnej wymowy, że kompetentną kadrę trzeba sobie wypracować. Produkcja elektroniki i procesy związane z montażem podzespołów nie są proste. O jakości, którą wszyscy są zainteresowani, decyduje wiele szczegółów, stąd trzeba znać się na technologii i na elektronice. Specjalistów takich nie ma wielu i problem z dostępnością kadr z powiek zarządów. Jest to także temat poruszany w komentarzach towarzyszących naszym ankietom. Tak było też i tym razem.

Jakie znaczenie dla biznesu firmy mają usługi EMS?

 

Usługi EMS łączą niczym wspólny mianownik wiele firm, dla których taka działalność jest rdzeniem biznesu lub też dodatkiem do innej działalności np. dystrybucyjnej lub produkcji własnej jako sprzedaż nadwyżek mocy produkcyjnych. Wykres ocenia, jakie są udziały w rynku takich grup. Największa część, blisko połowa, to firmy specjalizowane, a więc takie, które koncentrują się na usługach kontraktowych i jest to dla nich podstawa działalności. Mniej więcej jedna trzecia to przedsiębiorstwa, dla których EMS nie jest jedyną formą zarabiania, ale cały czas bardzo istotną. Co piąta firma traktuje je jako niewielki dodatek – zapewne tyle jest firm, które próbują wykorzystać posiadany do własnych celów park maszynowy do tego, aby realizować zlecenia spoza firmy. Co istotne, udziały procentowe w ostatnich latach nie zmieniają się. W naszej poprzedniej edycji raportu zanotowaliśmy praktycznie takie same wskaźniki, a różnice nie przekraczają 3%.

Kompleksowość była i jest pożądana

Kompleksowość w produkcji EMS to pełny wachlarz usług produkcyjnych, a więc poza montażem, także operacje takie jak pokrywanie lakierem, obudowa i montaż mechaniczny, pakowanie i wysyłka, przygotowanie okablowania oraz montaż serii prototypowej. Niemniej wychodząc poza ten obszar, jest to z pewnością także dostawa płytek drukowanych, pomoc w projektowaniu lub wręcz zaprojektowanie urządzenia, wykonanie niezbędnych badań pod kątem bezpieczeństwa użytkowania i kompatybilności elektromagnetycznej. Na koniec trzeba powiedzieć też o dostawie kompletu podzespołów, gdyż akurat ta część staje się ostatnio bardzo ważna i stanowi nierzadko o przewadze konkurencyjnej jednej firmy nad drugą. Podzespoły stanowią dość dużą część kosztów produkcji urządzenia elektronicznego. Dokładny udział zależy od stopnia skomplikowania i zaawansowania technologicznego, ale można szacować, że jest to od 50 do 75%. To bardzo dużo, przez co nawet małe oszczędności w tym obszarze są w stanie przynieść więcej efektu niż gdzie indziej. Z drugiej strony koszt zaopatrzenia w podzespoły jest spory, bo wymaga zaangażowania pracy działu zaopatrzenia, opłacenia kosztów wysyłki i wielu podobnych aspektów. Stąd przerzucenie tego zadania na kooperanta, nawet jeśli nie obniży kosztu BOM, to zdejmie sporo pracy.

Najważniejsze czynniki o charakterze negatywnym dla rynku EMS

 

Zestawienie najważniejszych czynników przeszkadzających w rozwoju rynku otwierają rosnące koszty działalności, w tym drożejące materiały do produkcji i koszty pracy. Na drugim miejscu uplasowały się problemy kadrowe – coraz większa liczba firm tego typu tworzy lukę w dostępności specjalistów średniego szczebla. Przeszkadza silna konkurencja na rynku, niemniej jest to czynnik wyłącznie występujący w sferze werbalnej – nie widać go w wynikach, tempie rozwoju branży. Termin „silna konkurencja” dotyczy praktycznie wszystkich branż i jest to zapewne obecnie cecha biznesu w ogólności. Długie czasy dostaw komponentów, które ostatnio dawały się bardzo we znaki i były na pierwszym miejscu, teraz spadły na pozycję piątą.

Jakość jest niezmiennie istotna w EMS

Najważniejszym wymogiem stawianym przed firmą usługową z obszaru EMS przez cały czas jest wysoka jakość. Kontrola jakości musi być potwierdzona poprzez AOI, X-Ray i odpowiednie testowanie. Klienci zwracają ponadto uwagę na przestrzeganie zasad ochrony ESD oraz utrzymanie standardów jakości gwarantowanych przez ISO/IPC.

Elementem walki o jakość jest też zwiększająca się popularność lakierowania i zalewania płytek. Klienci zwracają ponadto uwagę na przestrzeganie norm i stosowanie się do standardów IPC. To wszystko są atrybuty zaawansowania technologicznego i wysokiej jakości w produkcji, na które się zwraca uwagę. W przypadku montażu kontraktowego zawsze będzie ona wiodącym tematem w branży.

Poszukiwane przez klientów usługi

 

Poszukiwane nowości w usługach EMS to głównie operacje związane z zapewnieniem jakości, czyli kontrola pakietów na urządzeniu AOI, lakierowanie i zalewanie płytek. To także lutowanie kondensacyjne w oparach galdenu i analiza rentgenowska poprawności montażu. Ale poza pierwszą pozycją i ostatnią pozycją na wykresie reszta ma zbliżony udział procentowy, czyli innymi słowy, najważniejsze są testy AOI, a cała reszta ma podobne znaczenie.

Popularnym tematem związanym z jakością jest dzisiaj traceability. Terminem tym określa się możliwość prześledzenia drogi produktu, od momentu jego powstania z surowców, do momentu, gdy trafion do ostatniego klienta w łańcuchu dostaw. Znając historię danego towaru, jesteśmy w stanie odszukać dostawcę komponentów lub surowców, które mają wpływ na np. obniżenie jakości naszego produktu, wezwać do serwisu innych właścicieli urządzenia wykonanego z tych samych komponentów itd. Obowiązek śledzenia historii produktów spoczywa m.in. na producentach z branży farmaceutycznej i motoryzacyjnej. Okazuje się jednak, że wiele firm, które nie mają takiego obowiązku, same dla swojego bezpieczeństwa decydują się na wdrożenie systemu traceability, w tym wiele firm elektronicznych.

Główne problemy rynku

 

Zestawienie kryteriów, gdzie kryją się główne problemy branży EMS, pokazuje, że ich źródła należy szukać w kiepskiej kondycji gospodarki europejskiej. Z punktu widzenia magazynu „Elektronik” nie ma potrzeby opisywania tego, co dzieje się na całym rynku, gdyż media poświęcają wiele uwagi koniunkturze, wskaźnikom makroekonomicznym itp. Wiemy doskonale, jak jest. Z wykresu wynika ponadto, że problemy z komponentami wcale się nie skończyły. Z pewnością dostępność się poprawiła, ale nie na tyle, aby był jakościowy przełom. O takim można by mówić, gdyby w dostawach zapanowała stabilność (przewidywalność).

Ankiety i tabele z przeglądem ofert

Przegląd ofert dostawców związanych z usługami EMS zawarty został w tabeli 1. Informacje tam podane przybliżają podstawowe informacje o ofertach. W tabeli 2 zamieszczamy dane kontaktowe.

Źródłem wszystkich danych przedstawionych w tabelach oraz na wykresach są wyniki uzyskane w badaniu ankietowym przeprowadzonym przez redakcję wśród krajowych dostawców usług kontraktowego montażu elektroniki na zlecenie.