Rynek obwodów drukowanych ma szansę na rozwój w eksporcie i kompleksowych usługach produkcyjnych

Firmy zajmujące się PCB inwestują także w rozwój technologii i wydajności, korzystając z wielu dostępnych form wsparcia dla biznesu. Dzięki temu, wraz z rosnącymi kosztami pracy w Azji, branża ma dużą szansę na nowe otwarcie dla biznesu i wyjście poza utarte przez lata szlaki na rynku krajowym.

Czynniki sprzyjające rozwojowi rynku PCB

Rys. 1. Płytki drukowane importowane z Dalekiego Wschodu - ich znaczenie na rynku obecnie jest jeszcze większe niż 3 lata temu

Rynkowi obwodów drukowanych w Polsce sprzyja ogólny rozwój branży elektronicznej, a zwłaszcza powstawanie małych i średnich firm produkujących specjalistyczne urządzenia przemysłowe i użytkowe. Firmy takie często są też beneficjentami środków z wielu funduszy i programów rozwojowych dostępnych w UE, które pozwalają na sfinansowanie wydatków na innowacje.

Małe i średnie serie nierzadko lokują się poza zainteresowaniem dostawców z Chin i tym samym dają szansę na zbalansowanie trudnych relacji pomiędzy krajowymi producentami a importerami. Takie specjalistyczne urządzenia wymagają często modyfikacji i modernizacji konstrukcji, konieczności szybkiego przygotowania prototypu lub wersji indywidualnie dopasowanej do wymagań odbiorcy. W takich przypadkach korzystniej kontaktować się z lokalnym producentem niż czekać na dostawę z Dalekiego Wschodu.

Na rynek krajowy trafiają też zlecenia produkcyjne od firm zagranicznych. Firmy EMS muszą gdzieś zamówić do nich płytki, nierzadko u lokalnych wytwórców, którzy mają produkcję certyfikowaną pod względem jakości i są w stanie w krótkim czasie dostarczyć obwody drukowane.

Przy widocznych obecnie trendach do maksymalnego skracania czasu wprowadzania produktu na rynek, w praktyce zawsze na montaż zostawia się ninimum czasu, dlatego wiele krajowych firm EMS, chcąc sprostać różnym wymaganiom klienta, współpracuje z kilkoma producentami krajowymi i importerami PCB, elastycznie korzystając z ich możliwości.

Korzystny dla branży jest też wzrost kosztów produkcji w Azji, który hamuje trend przenoszenia produkcji elektroniki w tamte rejony oraz daje szansę krajowym producentom PCB na zlecenia. Niemniej procesy te nie są dynamiczne i dodatkowo zaburzone przez ciągle obecny kryzys w gospodarce europejskiej.

Problem jest jeden, ale za to dotkliwy

Rys. 2. Zestawienie najbardziej pożądanych przez klientów usług i nowych produktów związanych z płytkami

Bez cienia wątpliwości największym problemem krajowego rynku obwodów są płytki drukowane z Dalekiego Wschodu. Nie jest to temat dla rynku nowy, który pojawił się w ostatnich kilku latach, ale o ile jeszcze 5 lat temu można było dyskutować na temat siły oddziaływania tego zjawiska na rynek i wskazywać, że w zasadzie dotyczy on wąskiego obszaru zastosowań i kilku firm zajmujących się importem płytek do Polski, to obecnie widać, iż import doszedł do takiej skali, że wielu krajowych producentów postawił przed ścianą.

Jeszcze pięć lat temu płytki importowane trafiały do specjalistycznych aplikacji, tam gdzie potrzeba było zapewnić wiele warstw ścieżek, wysoką gęstość upakowania ścieżek, ślepe przelotki i podobne nowinki. Takich płytek w kraju się nie wytwarzało z uwagi na ogromne koszty technologiczne lub potencjał produkcyjny był niewystarczający pod względem wydajności, terminu wykonania i jakości.

Dzisiaj importuje się także płytki o mniejszej skali złożoności, w tym te najpopularniejsze obwody 4- i 2-warstwowe, a linia podziału między rynek zajmowany przez producentów krajowych i importerów przebiega przez wielkość zamówienia, cenę i termin wykonania. O ile te złożone płytki były w sumie korzystne dla rynku, o tyle proste obwody wyróżniają się wyłącznie ceną, a to już dla każdej branży nie jest zjawisko pozytywne.

Płytki z Chin są konkurencyjne w wielu obszarach rynku z uwagi na trudności w dotrzymaniu tempa rozwoju ze strony firm o mniejszej wielkości. Produkcja PCB jest bardzo kapitałochłonna, a wprowadzanie nowych rozwiązań i technologii wymaga niestety dużych inwestycji, na które stać tylko największych graczy.

Tabela 1. Przegląd ofert dostawców obwodów drukowanych

Nowe urządzenia, zapewniające odpowiednią wydajność, powtarzalność parametrów i dobry uzysk, a także pozwalające na miniaturyzację elektroniki przekładającą się na coraz większe upakowanie elementów ścieżek i otworów są po prostu bardzo drogie. Ich kupno i eksploatacja ma sens, gdy firma może koszt rozłożyć na wiele metrów kwadratowych płytek, a niestety ostatnie pięć lat w gospodarce to okres, kiedy relacje są naznaczone kryzysem i spadkami sprzedaży.

Nacisk na obniżanie ceny, spadek zamówień nie sprzyjają możliwości amortyzacji drogich inwestycji, tym samym presja konkurencyjna ze strony importerów obwodów azjatyckich się nasila.

Liczba opinii zebranych w ankietach od specjalistów na temat konkurencji ze strony obwodów importowanych była tym razem wyjątkowo duża, a narzekań na wysokie koszty produkcji, brak ceł zaporowych dla taniej produkcji chińskiej, jakie wywalczyła sobie branża fotowoltaiczna, politykę fiskalną państwa, biurokrację, koszty materiałów, nie było końca.

Rys. 3. Udział sprzedaży na eksport w całych obrotach dla krajowych producentów PCB

Powszechna jest opinia, że ceny dostawców chińskich są dumpingowe, a rząd nie robi nic, aby chronić lokalnych przedsiębiorców. Opinie te są oznaką zmęczenia i pośrednio wskazują na brak pomysłów na to, jak w tej nowej rzeczywistości się znaleźć, zwłaszcza gdy dolar jest stosunkowo tani i produkty importowane rozliczane w tej walucie mocno konkurencyjne.

Efekt jest taki, że pomijając wyjątki, produkcja w kraju ogranicza się dzisiaj do małych i średnich serii. Duże zamówienia wykonywane są w Chinach. Wzrosła też liczba firm zajmujących się importem płytek, duża aktywność tamtejszych agentów i pośredników, którzy nieustannie spamują skrzynki e-mailowe ofertami, powoduje, że płytki importują także bezpośrednio producenci elektroniki.

Import z Chin stopniowo (krok po kroku) wypełnia poszczególne obszary zapotrzebowania polskiego rynku, bo na razie nie widać wyraźnych zjawisk, które mogłyby zmienić ten trend. Owszem koszty pracy na Dalekim Wschodzie szybko rosną, ale w Europie też nie stoją w miejscu, tak samo jak inne opłaty, np. za media i podatki lokalne. Duże potrzeby pożyczkowe rządu USA i Eurolandu nie dają też szans na to, aby kursy dolara i euro do złotówki istotnie wzrosły i patrząc na wykresy z ostatnich pięciu lat, widzimy, że pomijając zmiany krótkookresowe, kursy walut prawie się nie zmieniają. A tani dolar oznacza też tanie chińskie płytki.

Coraz większą aktywność na rynku przejawiają pośrednicy, którzy biorą na siebie cały ciężar kontaktów z azjatyckimi producentami i ryzyko handlowe. Ich lokalne biura aktywnie szukają klientów, konkurują z producentami i między sobą. Nie zmieniają one układu sił na rynku, jeśli chodzi o oferty handlowe, ale z pewnością przyczyniają się do poszerzenia dostępności i zmniejszenia ryzyka handlowego.

Komu najbardziej dokuczają płytki importowane?

Rys. 4. Główne kierunki eksportu obwodów drukowanych z Polski

Wydaje się, że najwięksi krajowi wytwórcy umiejętnie i skutecznie bronią się przed opisanymi negatywnymi zjawiskami. Widać to po tym, że inwestują w nowe maszyny i rozwijają technologię produkcji w kierunku większej wydajności. Swoją aktywność kierują w stronę rynku krajowego i Europy Zachodniej, proponując przede wszystkim dużą szybkość realizacji usług, wysoką jakość, elastyczne podejście do wymagań klienta, błyskawiczne prototypowanie i podobne usługi wykorzystujące bliskość geograficzną.

Kilka firm równolegle do produkcji płytek oferuje też usługi montażu kontraktowego (np. Techno-Service, Kompania, Printor). To z pewnością jest dobra metoda na poprawę rentowności w zakresie produkcji PCB i szansa na dotarcie do innej grupy klientów za pomocą kompleksowej usługi produkcyjnej.

Gorzej z producentami średniej wielkości, którzy bazowali przez lata na rynku krajowym i wytwarzali obwody 1- i 2-warstwowe. Dla nich cenowa konkurencja dalekowschodnia jest bardzo dokuczliwa, bo zmusza do konkurowania wyłącznie niską ceną, a jednocześnie minimalne marże odbierają większość szans na rozwój i skazują na stagnację w biznesie.

Opisane zjawiska potwierdzają się w wynikach badania ankietowego przeprowadzonego w trakcie zbierania materiałów do niniejszego opracowania. Zgodnie z rysunkiem 1 aż 90% ankietowanych specjalistów jest zdania, że płytki importowane z Chin mają duży potencjał i wiele znaczą na rynku krajowym. Takiej jednomyślności w raportach publikowanych w "Elektroniku" jeszcze nie było.

Co dalej na rynku PCB?

Rys. 5. Zestawienie wzrostów i spadków obrotów zanotowanych w latach 2010-2012 dla krajowych producentów obwodów drukowanych

Niewątpliwie aktualna sytuacja na krajowym rynku PCB jest daleka od sielanki i warto się zastanowić nad tym, co będzie się działo w najbliższej przyszłości. Wydaje się, że penetracja i siła oddziaływania konkurencyjnego ze strony firm chińskich sięga już maksimum i dalej się nie powinna posunąć. Wskazuje na to kierunek zmian w kosztach produkcji po tamtej stronie oraz to, że coraz liczniej importowane są płytki słabe.

Azja nie zawsze oznacza dobrą jakość i w pogoni za niską ceną ta ostatnia coraz częściej spada poniżej akceptowalnego poziomu i na rynku jest wiele firm, które oferują marne importowane obwody drukowane. Jest to typowy trend biznesowy - importerzy, którzy wyczuli wcześnie ten trend i nawiązali kontakty z dobrymi producentami w Azji po to, aby zaoferować niedrogie produkty zaawansowane technicznie, nie mają problemów z jakością. Takie firmy z reguły nie zajmują się płytkami 1- i 2-warstwowymi. Ale w ślad za nimi poszło wielu naśladowców, których nie fascynuje technologia, ale duża marża handlowa, która często jest najważniejsza.

Szansą dla firm krajowych jest właśnie dobre zbalansowanie współczynnika ceny do jakości, postawienie na szybką obsługę, także w zakresie błyskawicznego prototypowania i nieustanne zdobywanie nowych klientów. Elektronika jest sektorem nieustannie rozwijającym się, a krajowa branża PCB ma dobre opinie na temat kwalifikacji technologiczno-technicznych.

Wydaje się, że sensowne jest poszerzanie usług o montaż, jeśli nie samodzielnie, to poprzez bliskie kontakty i ścisłą współpracę z firmami kontraktowymi, a także rozszerzenie biznesu o usługi inżynierskie związane z płytkami, na przykład projektowanie obwodów, przeprojektowanie i modernizacje starszych projektów lub weryfikację technologiczną.

Produkcja obwodów drukowanych to bardzo trudny sektor do konkurowania, ale gdy kryzys w gospodarce odpuści, branża powinna złapać oddech. Nadzieję można też pokładać w nowych, szybko rozwijających się sektorach, jak na przykład oświetlenie LED. Większość firm dostarcza płytki drukowane na laminatach z rdzeniem aluminiowym, które stanowią bazę dla modułów oświetleniowych, ale gorzej wygląda oferta z szybkim prototypowaniem.

Nowości

Rys. 6. Zestawienie identyczne jak na rysunku 5, ale dla importerów płytek

Nowości wymuszają klienci zamawiający obwody drukowane, którzy wyrażając swoje opinie, kształtują kierunek zmian i można do nich zaliczyć obwody elastyczne, nowe podłoża do układów w.cz. i oczywiście bardzo popularne płytki z radiatorem aluminiowym lub konstrukcje związane z zarządzaniem ciepłem w obwodach drukowanych.

Płytki z rdzeniem metalowym pojawiają się w ofertach większości firm produkujących obwody drukowane, a ich względnie duża dostępność powoduje, że coraz chętniej są aplikowane także w innych aplikacjach profesjonalnych. Wykonywane są też konstrukcje specjalne, ale wymagają one dużego doświadczenia i wiedzy w zakresie obróbki niestandardowych materiałów.

Oferta technologiczna producentów płytek zawsze odzwierciedla faktyczne zapotrzebowanie rynku i pomijając badania naukowe, nie zdarza się, aby producent inwestował w urządzenia i technologię, w przypadku braku portfela zamówień. Ale z kolei potrzeby klientów biorą się z tego, co dzieje się w podzespołach, a dokładniej w malejących rozmiarach obudów.

Co jest potrzebne krajowym firmom w zakresie obwodów drukowanych oraz jakie usługi spośród nowości są bardziej popularne, prezentujemy na rysunku 2. Zgodnie z wynikami ankiety klienci oczekują głównie szybkiego prototypowania płytek, pełnego testowania i wysokiej powtarzalności, a więc innymi słowy zapewnienia jakości. Na bardzo wysokiej czwartej pozycji są obwody na laminatach z rdzeniem metalowym, co przekonuje po raz kolejny, że sektor oświetlenia LED jest oczkiem w głowie wielu krajowych producentów.

Zlecenia eksportowe

Rys. 7. Ocena, jakie okazały się dla biznesu PCB pierwsze trzy kwartały 2013 roku

Skoro w Polsce udało się zrealizować koncepcję bycia zapleczem produkcyjnym dla Europy Zachodniej w zakresie usług produkcyjnych, to można by snuć nadzieję, żeby nasz kraj stał się także zapleczem dla obwodów drukowanych, dzięki którym ich producenci mogliby korzystać z atutów bliskości, jakości i elastyczności operacyjnej do rynków sąsiednich. Potwierdza to, że wielu producentów pokłada nadzieje w eksporcie i stara się wykorzystać możliwości i szanse, jakie daje wspólny europejski rynek.

O ile chęci zawsze były, o tyle z praktycznymi działaniami przez wiele lat był już problem. W ankietach przeprowadzanych przy okazji opracowywania kolejnych edycji raportu poświęconego PCB zawsze udział eksportu w całkowitej sprzedaży krajowych producentów wypadał bardzo słabo i dla większości firm nie przekraczał zwykle 5%.

Wyjątki, dla których eksport płytek za granicę nie był dziełem przypadku, można było policzyć na palcach jednej ręki. Przyczyną tego rozdźwięku było to, że eksport w praktyce w większości opierał się na transakcjach okazyjnych, bo rynek krajowy dla wielu naszych firm był wystarczająco chłonny, a na dodatek wyjście z produktem poza granicę Polski wymaga niestety zapewniania porządnej jakości, często popartej certyfikatami oraz raczej dotyczy tych bardziej skomplikowanych płytek.

Stąd firmy średnie eksportowały, gdy trafiła się okazja, a mali producenci nie zajmowali się zagranicą wcale. Zgodnie z tym, co ilustruje rysunek 3 przedstawiający, jaką część sprzedaży krajowi producenci uzyskują z zagranicy, w ostatnich trzech latach, sprzedaż ta nieco wzrosła. Nie jest to jakiś wielki i przełomowy skok, ale widać wyraźnie, że zmalała liczba firm, które nie eksportowały płytek wcale lub bardzo mało, a wzrosła grupa tych, którzy z eksportu mieli ok. 25% sprzedaży.

Tabela 2. Dane kontaktowe do firm

Dane te mogą sugerować, że firmy przyciśnięte konkurencją ze strony importerów PCB zostały zmuszone do takich działań. Jeśli chodzi o kierunki ekspansji zagranicznej krajowych producentów obwodów drukowanych, to tradycyjnie dominuje w nich Europa Zachodnia i Skandynawia, obejmujące aż 71% naszego eksportu (rys. 3). Warto zauważyć, że istotną pozycją są także zlecenia płynące z Europy Wschodniej. Trzy lata temu było ich znacznie mniej, co może sugerować, że ten wzrost eksportu, o którym mowa była powyżej, dokonał się właśnie w tym kierunku.

Jaka jest koniunktura w biznesie?

Rys. 8. Ocena aktualnej koniunktury na rynku - zdaniem 52% ankietowanych poprawia się

Ciężka sytuacja na rynku ma swoje przełożenie w wynikach sprzedaży. Na rysunkach 5 i 6 pokazujemy zestawienie zanotowanych wzrostów i spadków sprzedaży dla płytek drukowanych odpowiednio dla producentów i importerów. Rozdzielenie ma sens, bo to jednak zupełnie inne rodzaje biznesu. Nietrudno zauważyć, że we wskazanych na wykresie ostatnich trzech latach wyniki sprzedaży importerów są zauważalnie lepsze niż producentów, ale jednocześnie nie dla się powiedzieć, że są one niezależne od tego, co dzieje się w gospodarce.

Jeśli chodzi o wyniki producentów (rys. 5), to każdy kolejny rok po 2010 był niestety coraz gorszy. W 2011 roku co szósta firma zanotowała spadek sprzedaży, a w 2012 roku już co trzecia. W tym samym tempie kurczyła się grupa firm, które miały wzrost sprzedaży, a zwłaszcza nieco większy niż 10% w skali roku. Jest to zapewne złożenie dwóch czynników - pogłębiającej się konkurencji ze strony płytek importowanych oraz cały czas kiepskiej sytuacji w gospodarce.

Spadki sprzedaży u importerów pojawiły się dopiero w 2012 roku, z pewnością na skutek kryzysu, ale pewien udział w tym może mieć to, że aktywnych importerów płytek jest coraz więcej. To już nie jest pusty rynek i za kilkoma pierwszymi dostawcami poszło wielu naśladowców. Także niektórzy producenci i firmy EMS zajmują się obecnie importem obwodów samodzielnie, omijając pośredników, co też ma wpływ na kształt wykresu na rysunku 6.

Rys. 9. Konkurencja na rynku PCB - połowa ankietowanych oceniała ją jako silną, 37% nawet jako bardzo silną

Jeśli chodzi o 2013 rok, a więc aktualny okres, to zdania specjalistów są podzielone i nie ma w nich dominującej odpowiedzi (rys. 7). Co trzecia firma uważa, że obecnie warunki biznesowe za dobre, co piąta postrzega je jako nie najlepsze. Linia podziału między odpowiedziami o brzmieniu pozytywnym i negatywnym przebiega mniej więcej przez połowę, czyli na rynku jest raz lepiej, raz gorzej i nie przekłada się to na wyraźny trend. Nieco lepszy obraz daje wykres z rysunku 8, gdzie wprost pytaliśmy o obserwowane zmiany w koniunkturze na rynku obwodów drukowanych w Polsce w ostatnich miesiącach; 52% ankietowanych jest zdania, że sytuacja się poprawia, 21% że słabnie.

Bardziej zdecydowane oceny dotyczą konkurencji panującej na rynku PCB (rys. 9). Połowa pytanych stwierdziła, że jest ona silna, a kolejne 37%, że jest nawet bardzo silna. To także można traktować jako pewnego rodzaju rekord wśród innych branż omawianych w raportach "Elektronika". Tak wyraźnie zarysowanych wskazań i tak zdecydowanej przewagi dla silnej konkurencji w ostatnich trzech latach nie było. Rynek obwodów drukowanych można niestety traktować jako unikalny w skali kraju pod względem trudności biznesu.

Obroty i struktura sprzedaży

Rys. 10. Struktura obrotów dostawców PCB - najwięcej firm ma sprzedaż zawierającą się między 1 a 5 mln zł rocznie

Uśredniona roczna sprzedaż dostawców obwodów drukowanych pokazana została na rysunku 10. Blisko połowa firm (producentów i importerów) ma obroty zawierające się w przedziale 1-5 mln zł. Można te przedsiębiorstwa traktować jako firmy średniej wielkości. Co czwarta firma ma obroty większe, przekraczające 5 mln zł rocznie, ale odsetek tych największych, które sprzedają płytki za sumę przekraczającą 10-15 mln, to 3%, a powyżej 15 mln zł rocznie kolejne 3%.

Innymi słowy, dużych firm mogących wykazać się sprzedażą ponad 10 mln zł mamy w kraju mniej więcej dwie lub trzy. Dostawcy obwodów drukowanych w kraju to przede wszystkim firmy specjalizujące się w tej tematyce. 48% przedsiębiorstw osiąga z omawianych produktów ponad trzy czwarte swoich obrotów.

Inaczej mówiąc, co drugi podmiot na rynku oferujący płytki ma oprócz nich coś jeszcze: usługi produkcyjne, sprzedaż komponentów, własną produkcję elektroniki, usługi inżynierskie (rys. 11). W porównaniu z innymi sektorami elektroniki, w omawianym przypadku udział tych, dla których płytki drukowane to mały dodatek, zajmujący do 10% sprzedaży, jest wyraźnie mniejszy. Czyli specjalizacja w branży PCB jest wyższa, nawet jeśli weźmie się pod uwagę, że część firm, które nadesłały wypełnione ankiety, to importerzy, którzy po pominięciu jednego wyjątku nie zajmują się tylko PCB.

Wykres pokazany na rysunku 12 to standardowa ocena czynników składających się na ofertę handlową wraz ze skalą ich ważności. Najważniejsza jest oczywiście cena i termin wykonania. Taką opinię wyrazili dokładnie wszyscy ankietowani i trzeba przyznać, że takiej jednomyślności jeszcze nigdy na łamach "Elektronika" nie było. Kolejny istotny czynnik to jakość, ale znaczące wskazania dostały też kryteria związane z możliwościami technicznymi, długotrwałą współpracą z producentem a także kompleksową usługą produkcyjną.

Znaczenie tego ostatniego kryterium w kolejnych latach może jeszcze wzrosnąć, bo stale rozwijający się sektor EMS w cięższych czasach będzie wchłaniał więcej zleceń produkcyjnych, z kraju i zagranicy. Producenci PCB mogą więc dostarczać im obwody do produkcji lub inwestować w potencjał produkcyjno-projektowy u siebie.

Rys. 11. Udział procentowy płytek drukowanych w całych obrotach firm - dla połowy firm PCB to najważniejszy biznes

Na koniec warto zerknąć na rysunek 13, na którym uwidoczniono strukturę krajowego rynku PCB, czyli ilustrację, jaką część wolumenu produkcji lub sprzedaży zajmują poszczególne typy obwodów. Wykres obrazuje, ile firm zadeklarowało określony udział procentowy produkcji dla płytek 1-stronnych, 2-stronnych i 4-warstwowych i zawierających jeszcze więcej warstw. Widać, że płytki zawierające minimum 6 warstw dla ogromnej większości dostawców przynoszą co najwyżej 15% sprzedaży, a nikt nie ma z tego typu większości obrotów.

W przypadku płytek 4-warstwowych dla połowy dostawców są one źródłem do 15% sprzedaży, druga połowa ma z nich większe przychody. Najwięcej wytwarzanych płytek w kraju to obwody dwustronne, niemniej także proste płytki 1-stronne mają spore udziały. Są na rynku takie firmy, które z takich obwodów mają większość swoich obrotów. Komentarz do wykresu może być taki, że struktura polskiego rynku PCB jest zdominowana cały czas przez płytki dwustronne, z nadal silnym udziałem obwodów 1-stronnych.

Wyjście poza ten obszar wydaje się prawdopodobnie kluczem do ekspansji zagranicznej, ale mimo upływu lat niestety zmiany są niewielkie. Co więcej, można przypuszczać, że wzrosty w zakresie płytek wielowarstwowych w części zaspokajane są przez importerów, więc gdyby wykonać podobną analizę ograniczoną do producentów, wyniki mogłyby być jeszcze bardziej przesunięte w stronę płytek 1- i 2-stronnych.

Importerzy płytek

Rys. 12. Czynniki techniczno-handlowe o największym znaczeniu przy wybieraniu dostawcy płytek. Na pierwszym miejscu ex aequo, cena i termin

Krajobraz firm na rynku obwodów drukowanych zmienia się rzadko, a większość firm produkcyjnych wymienionych w tabeli 2 jest obecna w branży od dawna lub nawet od bardzo dawna. Zmiany w ostatnim okresie to raczej ruchy na plus, bowiem przybyło importerów, a producenci utrzymali swoją liczebność i potencjał.

Jeśli chodzi o importerów płytek, to są nimi dystrybutorzy podzespołów tacy jak Elhurt, Masters i Andpol. Firmy te w ostatnich latach rozszerzyły swoją działalność o usługi montażu i dzisiaj proponują swoim klientom kompleksowe usługi produkcyjne obejmujące komponenty, płytki i układanie podzespołów, a niekiedy także projektowanie i przeprojektowanie płytek. Dla wielu klientów możliwość przekazania starego urządzenia elektronicznego do modernizacji, np. w celu zmiany technologii na SMT, jest cenną możliwością. Na rynku jest coraz więcej firm słabo związanych z elektroniką, a mimo to zmuszonych do elektronizacji swoich wyrobów. Dla nich kompleksowe usługi wydają się modelowo skrojone pod potrzeby.

Płytki drukowane z importu oferuje również firma SoftCom. Specjalizuje się w dostawach wielowarstwowych obwodów drukowanych dla zaawansowanej elektroniki profesjonalnej oraz szybkim wykonywaniu projektów prototypowych. Od niedawna SoftCom również oferuje klientom usługę produkcyjną, nastawiając się na krótkie serie.

Osobną kategorią firmy importowej jest NCAB, który jest pośrednikiem pomiędzy wieloma fabrykami PCB na Dalekim Wschodzie a klientami w Europie. Niemniej duża skala działania firmy daje jej możliwość współpracy z producentami pracującymi na wyłączność NCAB, co sprzyja szybkiej obsłudze, dobrej ofercie i pozwala zachować nadzór nad jakością. Sieć lokalnych biur zapewnia obsługę klienta i rozliczenia. W ostatnich kilku latach grono importerów poszerzyło się o firmy takie jak Profill, Solitech i Technosystem i 3E (firmy kontraktowe), Sidus i Propox (producenci).

Płytki drukowane oferują też dostawcy katalogowi jak RS Components i Farnell element 14. Oferta bazuje na współpracy z zewnętrznymi partnerami (dla Farnella to Eurocircuits) i pozwala np. zamówić płytkę bezpośrednio z programu Eagle.

Producenci krajowi

Rys. 13. Zestawienie obrazujące strukturę produkcji płytek drukowanych w Polsce w podziale na 4 typy PCB i ich udział procentowy w obrotach. Obwody powyżej 4 warstw przynoszą 80% dostawców nie więcej niż 15% sprzedaży

Największe firmy krajowe dysponują dużym potencjałem produkcyjnym, wykonują samodzielnie płytki wielowarstwowe, a sporą część produkcji wysyłają na eksport. Wszystkie firmy z tej grupy to przedsiębiorstwa obecne na rynku od kilkudziesięciu lat. Takie firmy to m.in. Techno-Service, Eldos, Hatron i Kono. W dalszej kolejności można wymienić Eltar, Faldruk, Norel, Unidruk, a także mniejsze firmy jak Elpin, Elmax, Ur-Tex i inne.

Wśród producentów płytek drukowanych znajdują się firmy, które uzupełniają produkcję PCB montażem kontraktowym. Są to Kompania Elektroniczna i Printor. W raporcie uczestniczy także Instytut Tele- i Radiotechniczny wytwarzający prototypy, krótkie i średnie serie płytek i pakietów elektronicznych o wysokim stopniu precyzji. Działalność ta jest pochodną prac naukowych Instytutu, który zajmuje się tematyką obwodów drukowanych.

Chmurka czołowych firm

Rys. 14. Chmurka najbardziej rozpoznawalnych na rynku dostawców obwodów drukowanych w Polsce

Ostatnie pytanie w ankietach dotyczyło oceny, którzy producenci obwodów drukowanych mają na rynku najsilniejszą pozycję i mogą być uznawani za liderów. Zestawienie zebranych opinii pokazane zostało na rysunku 14. Pytani specjaliści nie mieli wątpliwości, że marką numer jeden w Polsce w zakresie PCB jest firma Techno-Service, a kolejne to Eldos i Hatron.

O ile w ubiegłym zestawieniu czołowe pozycje różniły się minimalnie między sobą, o tyle obecnie gdański Techno-Service zdominował to zestawienie. Nowością tej edycji są też wyraźnie zarysowane i już wcale niemałe wskazania na importerów takich, jak NCAB i Soft com. To znak, że firmy te wypracowały sobie trwałe miejsce na rynku i są dostrzegane w branży jako znaczący gracze.

Zestawienie w tabelach

Tabela 3. Plan raportów "Elektronika" na najbliższe miesiące

Uzupełnieniem analizy rynku jest zestawienie w tabelach 1 i 2, zawierające przegląd ofert i możliwości poszczególnych producentów i dane kontaktowe. Podobnie jak we wcześniejszych naszych opracowaniach przegląd zaczyna się od scharakteryzowania potencjału firmy oraz stopnia jej zaangażowania w produkcję lub sprzedaż obwodów drukowanych, a następnie skupia się na skrótowym przeglądzie oferty, traktując w mniejszym stopniu szczegóły techniczne związane z płytkami. Naszym celem jest szybka orientacja w tym, co oferuje rynek, kto na nim jest obecny i jakie ma możliwości, więc szczegóły techniczne pozostawiamy już do samodzielnej analizy.

Nasze zestawienie obejmuje 33 firmy, co pozwala uznać je za reprezentatywne i aktualne oraz obejmujące znakomitą większość firm z tej branży. W poprzednich dwóch edycjach wzięło udział odpowiednio 30, 26 i 20 firm, co też można traktować jako znak, że tytułową tematyką zajmuje się coraz więcej przedsiębiorstw.

Robert Magdziak

Źródłem wszystkich danych przedstawionych w tabelach oraz na wykresach są wyniki uzyskane w badaniu ankietowym przeprowadzonym przez redakcję wśród krajowych dostawców obwodów drukowanych.