Przekaźniki elektromagnetyczne

Największym problemem rynku przekaźników jest obecnie nie najlepsza koniunktura w gospodarce, która determinuje rynkowy popyt w Polsce i krajach sąsiednich w wielu sektorach. Kolejnym problemem na rynku są nadal dość długie czasy dostaw omawianych komponentów do produkcji. Wynika to trochę z zawirowań związanych z niedostępnością – firmy nagromadziły zapasy, a sprzedaż spadła, więc póki zapasy nie zejdą z półek, o nowe zamówienia będzie trudniej. Ale ta sytuacja nie zmienia ogólnie dobrych perspektyw biznesowych rynku przemysłowego w Polsce, który jest głównym odbiorcą tych elementów.

Zjawiska charakterystyczne dla przekaźników elektromagnetycznych

Od wielu lat jednym z najważniejszych trendów rozwojowych rynku przekaźników elektromagnetycznych jest miniaturyzacja. Nowe wykonania wchodzące na rynek nie tylko mają mniejsze wymiary, ale także nierzadko jednocześnie zwiększoną obciążalność styków, przez co moc łączeniowa przypadająca na jednostkę objętości (gęstość mocy) tego elementu z każdą generacją się zwiększa.

Miniaturyzacja w przekaźnikach wiąże się ponadto z pogłębiającą się specjalizacją tych elementów. Im mniejszy komponent, tym parametry maksymalne są ściślej określone. Miejsce wersji zdolnych do przełączania zarówno napięć stałych, jak i przemiennych, niskich i wysokich wartości jednocześnie zajmują konstrukcje specjalizowane, ukierunkowane np. na małe napięcia, sterowanie obciążeniem indukcyjnym o dużej zdolności do chwilowego przeciążania i podobne. To samo dotyczy liczby styków, które coraz rzadziej występują w dwóch parach przełączających – nierzadko jest to tylko jeden styk zwierny. Wersje specjalizowane są przeznaczone do odpowiednich zastosowań: instalacji fotowoltaicznych, załączania silników, gdzie prąd rozruchowy ma dużą wartość, są wersje bistabilne, bezpieczeństwa i podobne.

Najważniejsze czynniki negatywne dla rynku

 

Listę problemów dla omawianej branży otwierają przede wszystkim czynniki ekonomiczne: oszczędności i cięcia kosztów u klientów, rosnące koszty działalności (materiały, praca) oraz czynnik związany z dużą konkurencją na rynku wynikającą z wielu firm aktywnych w tej branży oraz dużej popularności takich produktów. Na czwartej pozycji są długie czasy dostaw, co pokazuje, że problemy z zaopatrzeniem jeszcze się nie skończyły.

Wysokiej jakości materiały, duża dokładność wykonania odpowiadająca możliwościom mechaniki precyzyjnej niczym z zegarków i pełna automatyzacja produkcji eliminująca wiele błędów produkcyjnych pozwalają sprowadzić przekaźnik do wielkości, w której nie dominuje on w systemie nad innymi komponentami, a więc nie jest problemem integracyjnym. Nowe wykonania mechaniczne to także wersje w obudowach do montażu SMT, które są dostępne nawet wówczas, gdy moc komutowana jest duża. To także konstrukcje ciche, takie, które nie zwracają uwagi użytkownika głośnym stukaniem.

Najważniejsze czynniki negatywne dla rynku

 

Listę problemów dla omawianej branży otwierają przede wszystkim czynniki ekonomiczne: oszczędności i cięcia kosztów u klientów, rosnące koszty działalności (materiały, praca) oraz czynnik związany z dużą konkurencją na rynku wynikającą z wielu firm aktywnych w tej branży oraz dużej popularności takich produktów. Na czwartej pozycji są długie czasy dostaw, co pokazuje, że problemy z zaopatrzeniem jeszcze się nie skończyły.

Współczesny przekaźnik elektromagnetyczny jest też konstrukcją znacznie bardziej odporną na wpływ środowiska i warunki występujące podczas produkcji (takie jak automatyczny montaż, mycie płytek i zalewanie obudowy), a także na narażenia mechaniczne. Przekaźniki dostępne w handlu występują obecnie praktycznie wyłącznie w wersji obudowanej, standardem staje się też dodatkowa hermetyzacja krawędzi obudów za pomocą żywicy. Poprawia to z pewnością trwałość i jakość tych elementów i eliminuje całkowicie dawne problemy, takie jak pokrywanie się styków tlenkami od znajdujących się w powietrzu atmosferycznym związków (siarka, kwasy).

Ocena aktualnej koniunktury na rynku przekaźników

 

Aktualna koniunktura na rynku elementów elektromechanicznych jest oceniana jako zadowalająca lub dobra. 14% odpowiedzi padło na wskazanie, że jest ona kiepska, a nikt nie zaznaczył pola "bardzo dobra". Taki wynik jest wyraźnie słabszy w porównaniu do naszych poprzednich opracowań i podobnych analiz z ubiegłego roku. Przekaźniki są produktem uniwersalnym i duża część z nich trafia do aplikacji przemysłowych. A w tym obszarze nie jest aktualnie najlepiej, zarówno w Polsce, jak i w Niemczech, czyli naszego największego partnera eksportowego w kontekście przemysłowym.

Efektem ubocznym tych procesów jest to, że oferta rynku w zakresie typów i wykonań jest imponująca, a portfolio produktów czołowych producentów liczy mnóstwo pozycji, co nie tylko utrudnia inżynierom selekcję produktu, a działom marketingu promocję konkretnych pozycji, ale także negatywnie wpływa na czasy dostaw. Wersje mało popularne nie są magazynowane przez dystrybutorów, co powoduje, że czasy dostaw potrafią się znacznie wydłużać.

Moc cewki, czyli nagrzewanie

Poza zmianami w konstrukcji mechanicznej producenci kładą dzisiaj nacisk na obniżenie poboru mocy przez elektromagnes. Dla typowych wersji o obciążalności styków na poziomie 8 A waha się ono w zależności od liczby styków od 200 do 400 mW. Jest to spora redukcja ważna nie tylko w elektronice, bo wiele układów sterujących nierzadko pobiera mniej mocy niż ten jeden element, ale także w aplikacjach przemysłowych. Tam, gdzie przekaźników pracuje dużo, wydzielające się z cewek ciepło negatywnie wpływa na trwałość a pozytywnie na możliwość pracy w szerszym zakresie temperatur. Nie jest to może tak bardzo istotne w przypadku przekaźników umieszczonych w dużych obudowach, a więc takich, które mają możliwość rozproszenia ciepła, niemniej wersje miniaturowe zyskują wiele na jakości właśnie dzięki obniżaniu mocy pobieranej przez cewkę. Dwie dekady temu przekaźnik z cewką zasilaną z sieci 230 VAC pobierał 1–1,5 wata, dzisiaj jest to ok. 0,5 W, czyli znacznie mniej. Wystarczy dotknąć ręką obu tych wersji podczas pracy, aby przekonać się, jak dużą różnicę w temperaturze obudowy zapewnia ta zmiana.

Jak można ocenić warunki biznesowe panujące na rynku przekaźników w 2023 roku?

 

Warunki panujące w sektorze przekaźników i zapewne także w całym obszarze elementów elektromechanicznych dla pierwszych trzech kwartałów 2023 roku dla przekaźników były zadowalające lub dobre, a co dziesiąty pytany uważa je za kiepskie. Jest to słabsza ocena w porównaniu do tych, które otrzymywaliśmy w 2022 roku, wskazująca na pogorszenie koniunktury. Potwierdza to też drugi wykres, na którym prezentujemy ocenę aktualnych warunków, tj. na koniec sierpnia.

Wymagania jakościowe

Od przeszło dekady na rynku przekaźników widoczny jest zwrot zainteresowania klientów w stronę produktów wysokiej jakości i tych produkowanych przez renomowanych producentów. Proces ten dzieje się, mimo że cały czas są dostępne przekaźniki klasyfikowane jako tanie marki, a silna konkurencja zapewnia wiele rozwiązań o zbliżonych parametrach.

Przyczyn tego zjawiska jest wiele, w tym rosnące koszty działalności firm i tym samym drożejący serwis oraz obsługa techniczna urządzeń. To także coraz większy eksport krajowych przedsiębiorstw, coraz więcej urządzeń i aparatury w fabrykach oraz większe skomplikowanie techniczne nowych instalacji. W Polsce szybko rozwijają się rynki związane z produkcją maszyn, sektorem budowlanym i postępuje automatyzacja wielu dziedzin gospodarki. Rozwój produkcji jest też źródłem popytu na systemy kontroli i sterowania, co zawsze stymuluje zapotrzebowanie na przekaźniki. Wiele krajowych firm produkuje i eksportuje urządzenia dla przemysłu, takie jak sterowniki, regulatory, urządzenia pomiarowe, styczniki, systemy nadzoru. W ramach inwestycji kupowane są nowe maszyny i budowane do nich instalacje oraz systemy. Strumień sprzedaży dla przemysłu tworzy też elektronika profesjonalna, energoelektronika, elektromobilność i sektor energii odnawialnej.

Przekaźniki – czasy dostaw wczoraj i dziś

 

Zestawienie ocen zebranych wśród dostawców przekaźników półprzewodnikowych na temat aktualnych czasów dostaw tych elementów. Jak widzimy na wykresie, połowa pytanych uważa, że czasy dostaw są już takie same jak 3 lata temu, a więc że sytuacja wróciła do normy. Druga połowa pytanych twierdzi, że realizacja zamówień trwa dłużej lub cały czas jest bardzo długa i kłopoty się nie skończyły. Zapewne zależy to od grupy produktowej, pozycji dostawcy w łańcuchu dostaw i typu oraz wielkości obsługiwanych klientów. Liczy się też obszar aktywności dostawcy, a więc powiązanie z branżami.

Zainteresowanie jakością w branży bierze się też z tego, że krajowych przedsiębiorców obecnie stać na lepsze produkty, bo sytuacja w gospodarce ogólnie jest dobra. Inwestycje producentów w automatyzację produkcji spowodowały, że wytwarzanie przekaźników wymaga minimalnych nakładów pracy ręcznej, więc jakość jest lepsza przy jednocześnie mniejszych kosztach. Ceny przekaźników markowych nie są już dzisiaj w dużej dysproporcji w stosunku do tych tańszych i nierzadko różnica pomiędzy wersjami markowymi i resztą staje się niewarta starań. Co więcej, w ostatniej dekadzie w technologii przekaźników zaszło sporo korzystnych zmian poprawiających jakość i trwałość tych elementów, przez co działy utrzymania ruchu w przemyśle kupują obecnie relatywnie mniej tych elementów niż kiedyś. To też ogranicza zapędy do oszczędności. Paradoksalnie rynek dzisiaj ma znacznie większą świadomość w zakresie podejścia do jakości właśnie dzięki temu, że kiedyś była ona mniej istotna, a liczyła się cena. Nic tak nie edukuje klientów i nie zmienia kierunku myślenia firm, jak pojawiające się problemy z urządzeniami w okresie gwarancyjnym i ponoszone koszty serwisu z powodu elementu, na którym oszczędzono złotówkę.

Przekaźniki – typy najbardziej dochodowe i konkurencyjne

 

Najbardziej dochodowe dla dostawców są przekaźniki przemysłowe, a największa konkurencja jest w przekaźnikach subminiaturowych do PCB. Od wersji przemysłowych wymaga się najwięcej, tam najbardziej liczy się jakość, funkcjonalność oraz niezawodność potwierdzona wieloma certyfikatami i uznaniami. Konkurencja w wersjach subminiaturowych do PCB wynika z tego, że są to standardowe rozwiązania w zakresie wielkości i obciążalności. Elementy te są produkowane na liniach automatycznych na Dalekim Wschodzie, a wielu innych producentów jedynie sygnuje je własnym logo. Takie przekaźniki konkurują głównie ceną, bo cała reszta jest identyczna.

Przekaźniki z wbudowaną elektroniką

Szybki rozwój automatyki budynkowej oraz aplikacji przemysłowych w zakresie tzw. małej automatyki tworzy zapotrzebowanie na przekaźniki z wbudowaną elektroniką, np. czasowe, programowalne. Są to takie ministerowniki do oświetlenia w garażu, sterowania wentylacją w hali, załączania oświetlenia przeszkodowego i podobnych zadań. Takie aplikacje wymagają czegoś więcej niż zwykły przekaźnik, ale jeszcze nie jest to sterownik PLC. Wbudowana elektronika realizuje sterowanie czasowe, współpracuje z czujnikami itp. Elementy takie są zazwyczaj umieszczane w obudowie do montażu na szynie DIN i pracują w skrzynkach elektroinstalacyjnych. Z roku na rok jest takich wersji więcej.

Branże o największym potencjale zakupowym w zakresie przekaźników

 

Tradycyjnie dla polskiego rynku, obszar przemysłowy został uznany za najbardziej wartościowy dla przekaźników – w ankiecie padło na niego aż 90% wskazań. Na kolejnych pozycjach mamy energetykę odnawialną, sektor elektroniki profesjonalnej i energoelektronikę, czyli dalej branże klasyfikowane jako profesjonalne. Branża AGD, telekomunikacja, motoryzacja i elektronika konsumencka to sektory, w których przekaźników elektromagnetycznych jest coraz mniej, gdyż komutacją sygnałów zajmują się przełączniki elektroniczne (SSR i IPS).

Najważniejsze cechy przekaźników brane pod uwagę przy kupnie przez klientów

 

Trzy kryteria wyraźnie wybijają się ponad resztę w zestawieniu najważniejszych cech ofert handlowych w zakresie przekaźników elektromagnetycznych: jakość i niezawodność, cena oraz krótki termin dostawy. Oczywiście jakość i cena zawsze lokują się na górnych pozycjach tego typu zestawień, stąd też w zestawieniu nie ma żadnego zaskoczenia. Zainteresowanie jakością to efekt zmian w całej technice w ostatnich latach i wysokie notowania są normalne dla większości komponentów. Z kolei krótki termin dostawy to znak obecnych czasów i kłopotów z zaopatrzeniem. Co więcej, różnice procentowe w trzech najwyższych słupkach na wykresie są pomijalne. Liczy się również marka i historia firmy. Jeśli dany producent istnieje na rynku od wielu lat, jest doświadczony, jego marka jest znana i ma pewną renomę na rynku, wówczas klienci chętniej kupują jego produkty.

Wersje specjalizowane

Nietrudno zauważyć, że rośnie liczba przekaźników specjalizowanych, takich, których parametry i funkcjonalność zostały ściśle dopasowane do wymagań aplikacyjnych: do załączania obciążeń indukcyjnych i oświetlenia żarowego, aplikacji fotowoltaicznych, wersji bistabilnych, bezpieczeństwa itp. Do niedawna przekaźnik był postrzegany jako coś bardzo uniwersalnego, którego można było używać w zasadzie dowolnie, obecnie okazuje się, że czasem warto sięgnąć po rozwiązanie aplikacyjne. Tego typu przekaźniki coraz liczniej pojawiają się w ofertach dostawców i ich potencjał rynkowy się zwiększa razem z potencjałem sektorów, do których trafiają.

Dostawcy przekaźników

Grono dostawców przekaźników elektromagnetycznych ukształtowało się w kraju wiele lat temu i w zasadzie się nie zmienia. Na rynku polskim bez wątpienia cały czas duży udział w sprzedaży notuje firma Relpol – nasz krajowy producent przekaźników, który zapewnia klientom szybkie dostawy i bardzo dobre produkty. Silne pozycje mają także firmy Hongfa i Finder. Wśród producentów zagranicznych, obecnych na rynku krajowym, w czołówce znajdują się ponadto takie firmy jak Omron, Phoenix Contact, Weidmüller, Tyco Electronics i Zettler. Przekaźniki sprzedają praktycznie wszyscy dystrybutorzy o szerokiej ofercie produktowej. Często oferują równolegle produkty kilku producentów, aby mieć i te lepsze, i te tańsze. Przekaźniki mają też dystrybutorzy specjalizowani, mniejsi w porównaniu do katalogowych gigantów, gdyż oni często mają jakiegoś producenta w reprezentacji. Przykład to Masters i Gamma oraz wiele firm znanych na rynku elektroniki i automatyki: Compart, Weidmuller, Omron i inne.

Ocena stopnia specjalizacji dostawców w zakresie przekaźników #8

 

Dla prawie dwóch trzecich dostawców przekaźniki elektromagnetyczne są jedną z wielu grup produktów będących w ofercie. Dla jednej trzeciej, mają one większe znaczenie, są istotne z punktu widzenia biznesowego i często tworzą wydzielony pion, determinując specjalizację rynkową. Tylko dla 5% dostawców są to podzespoły najważniejsze. Pole to zawiera wyłącznie producentów tych elementów, firmę Relpol oraz biura przedstawicielskie producentów zagranicznych (np. Finder, Zettler). Stopień specjalizacji na rynku można ocenić jako duży w odniesieniu do samego produktu, który jest masowy i o ogólnym przeznaczeniu.

Najważniejsze zjawiska pozytywne dla rynku #9

 

Listę najważniejszych czynników pozytywnie wspierających rynek otwierają rosnące wymagania klientów, na które wskazało 67% specjalistów. Kolejne miejsca to coraz większe znaczenie jakości, pojawiające się nowe sektory rynku, takie jak elektromobilność oraz szeroki asortyment dostępnych produktów, pozwalający dobrać element przełączający bez konieczności kompromisu. Wysokiej jakości produkty zapewniają trwałość projektów oraz ich bezusterkowość, a co za tym idzie, reklamacje oraz ewentualne zwroty lub koszty serwisu są sprowadzone do minimum, co pokazuje, że wiele kryteriów można sprowadzić do wspólnego mianownika o nazwie "małe koszty".

Tabela z przeglądem ofert

Przegląd ofert dostawców związanych z przekaźnikami elektromagnetycznymi zawarty został w tabeli 1. Informacje tam podane przybliżają podstawowe informacje o firmach, takie jak wielkość firmy oraz stopień zaangażowania w omawianej tematyce, a dalej listę dostępnych typów oraz funkcjonalności, które można uznać za specyficzne dla popularnych aplikacji. W tabeli 2 zamieszczamy dane kontaktowe.

Źródłem wszystkich danych przedstawionych w tabelach oraz na wykresach są wyniki uzyskane w badaniu ankietowym przeprowadzonym wśród producentów, dystrybutorów i innych firm działających w branży przekaźników elektromagnetycznych w Polsce.