Materiały i podzespoły do ochrony ESD i EMI w elektronice

Układy półprzewodnikowe pracują obecnie przy niskich napięciach znamionowych, pobierają znacznie mniejszą moc niż kiedyś i są wielokrotnie bardziej złożone. Skutkiem tych procesów jest ich znacznie większa podatność na wyładowania, wymuszająca skuteczniejszą ochronę.

Ponadto warto zauważyć, że mówiąc o ochronie elementów, najczęściej myśli się o półprzewodnikach, bo są one najdelikatniejsze, ale wraz z malejącymi rozmiarami obudów, ochrona antystatyczna dotyczy teraz również podzespołów pasywnych. One nie mają już tak dużej objętości, aby ich zdolność do pochłaniania energii wyładowania była taka, jak dawniej - dla relatywnie dużych elementów THT.

Układy scalone od zawsze były zabezpieczane przed wyładowaniami, bo integralną częścią ich struktury były i są obwody ochronne. Niemniej tu także wraz z kolejnymi generacjami procesów technologicznych, wzrostem upakowania, zdolność absorpcji energii wyładowań staje się proporcjonalnie mniejsza.

Dla wytwórców komponentów obwody ochronne są nadmiarowością, czasem też problemem układowym, a producenci nierzadko nie mogą zapewnić ich wysokiej skuteczności. Przykładem mogą być szybkie interfejsy cyfrowe, którym obwody zabezpieczające po prostu przeszkadzają, bo wprowadzają nieliniowości i pasożytnicze reaktancje, zaburzając integralność transmitowanego sygnału.

Wczesne planowanie ochrony

Należy podkreślić, że po stronie układowej jedynym sensownym rozwiązaniem jest wbudowanie zabezpieczeń EMI/RFI/ESD na etapie projektu, bo potem to już jest kosztowna walka o ratunek z kłopotów, aby przejść przez badania. Na rynku jest wiele produktów takich jak filtry sieciowe, tłumiki ferrytowe, pianki i uszczelki elektromagnetyczne, które mogą być dodane do gotowego urządzenia, niemniej są to rozwiązania w ostatecznym rozrachunku droższe od rozwiązań implementowanych od wczesnej fazy projektowej.

Trzeba też pamiętać, że każde zabezpieczenie wymaga umiaru i gdzieś musi być postawiona granica między ceną rozwiązania i skutecznością. Asortyment środków ochronnych dostępnych na rynku jest bardzo szeroki, zatem można sobie wyobrazić, że użycie wielu różnych z nich da dobry wynik. Tak będzie, ale koszt takiego rozwiązania może stać się nieakceptowalny.

Zestawienie najważniejszych czynników pozytywnie kształtujących rozwój rynku

Za najważniejszy czynnik pozytywnie kształtujący rozwój rynku ankietowani specjaliści uznali wzrost świadomości firm w zakresie zagrożeń, a więc ich wiedzę i doświadczenie pozwalające nie tylko wybierać produkty jakościowo dobre, ale dostrzegać potrzebę ochrony. Z pewnością świadomy użytkownik jest w stanie nie tylko dać odpór wszechobecnej tandecie, ale także umiejętnie stosować środki ochronne w różnych miejscach, nie tylko tych oczywistych i ta właściwość wydaje się podwójnie cenna z punktu rozwoju rynku. Na kolejnych miejscach znalazły się wymagania prawne i normy, które wymuszają stosowanie ochrony, wzrost presji na jakość i powiększająca się kooperacja z zagranicą, wymuszająca dopasowanie się do tamtejszych standardów i wymagań. Wśród czynników o charakterze technicznym na wykresie dość mocno zarysowane jest to, że z każdą kolejną generacją elektronika staje się coraz bardziej wrażliwa i podatna na uszkodzenia, a więc wymaga lepszej ochrony.

Z tych przyczyn najbardziej optymalne podejście oznacza implementację ochrony na etapie układowym i uwzględnianie jej już w fazie koncepcji. Znalezienie kompromisu między liczbą elementów ochronnych a skutecznością ochrony to niełatwe zadanie, nierzadko wymagające finezyjnego indywidualnego podejścia, podpartego pomiarami lub lepiej badaniami pre-compliance, zamiast stosowania "na ślepo" filtrów.

Koszty serwisu wymuszają nacisk na skuteczną ochronę

Odzież antystatyczna Reeco

Uszkodzenia oraz zakłócenia pracy wywołane zaburzeniami elektromagnetycznymi i na skutek wyładowań elektrostatycznych są szczególnie dokuczliwe, gdyż często dają niejasne odczyty stanu, nie zawsze uwidaczniają się w momencie oddziaływania, ale dopiero w czasie eksploatacji, a także są trudne do rozpoznania przez użytkowników i osoby niebędące fachowcami w tej dziedzinie.

Koszty obsługi posprzedażnej i serwisu stale rosną, ceny produktów i usług są silnie hamowane przez silną konkurencję, dlatego nacisk na jakość w produkcji i tym samym ochronę staje się w takiej sytuacji jedynym sensownym wyjściem pozwalającym spiąć całość projektu.

Oczywiście oczekiwania klientów oraz to, że jesteśmy coraz bardziej otwarci na współpracę z zagranicą, też ma tutaj znaczenie, niemniej faktem jest, że zapewnienie jakości staje się dzisiaj bardzo ważne w całej krajowej branży elektroniki.

Najbardziej istotne czynniki o charakterze negatywnym

Główne czynniki o charakterze regresywnym dla rozwoju rynku obejmują przede wszystkim oszczędności i cięcia kosztów u klientów, a więc to, że próbują oni na ochronie ESD/EMI zaoszczędzić. Te oszczędności to kupowanie od tańszych dostawców, ograniczanie ochrony jedynie do niezbędnych miejsc, przedłużanie czasu eksploatacji i użytkowania materiałów (np. odzieży), niedostateczna kontrola jakości zabezpieczeń, zła organizacja w zakładzie pracy lub też bagatelizowanie problemów i skutków. Wszystkie takie działania wiążą się z brakiem dostatecznej wiedzy u firm elektronicznych, która wydaje się kluczem do wszelkich zmian.

Coraz więcej firm produkujących urządzenia elektroniczne zwraca uwagę na normy kompatybilności elektromagnetycznej, co powoduje zwiększenie zainteresowania komponentami do ochrony ww. urządzeń. Tyczy się to już nie tylko aplikacji wojskowych, przemysłowych, ale również komercyjnych.

Pozytywne wsparcie dla rynku dają z pewnością regulacje prawne, np. dyrektywy europejskie lub natowskie - urządzenia bez ochrony przed EMI/ESD nie są w stanie spełnić odpowiednich norm, ulegają uszkodzeniu podczas badań lub po prostu nie działają. Stąd wymogu ochrony nie daje się też tak prosto lekceważyć lub pomijać, nawet gdy świadomości nie ma. Nawet jeśli producent kontraktowy lekceważy zalecenia w tytułowym obszarze, dzisiaj nierzadko ma ją klient, który zanim podpisze kontrakt, chce obejrzeć halę produkcyjną.

Jakość, czyli temat rzeka

Meble narożne ESD Reeco Premium

Jakość materiałów antystatycznych jest niełatwa do zweryfikowania, zwłaszcza w aspekcie długoterminowym, czyli nie w momencie wyjęcia produktu z opakowania, ale po pewnym czasie eksploatacji. Pomiar parametrów wymaga posiadania specjalistycznych i drogich mierników oraz często zaplecza badawczego, co przy niewielkiej skali działalności wielu firm nie jest opłacalne. Stąd w typowym przypadku dokonuje się prostych kontroli skuteczności ochrony za pomocą testerów, a drobiazgowe badania zostawia producentom.

Używanie pewnych jakościowo materiałów i przestrzeganie zaleceń w zakresie czasu używania, harmonogramu wymian, a w przypadku odzieży stosowanie się do zaleceń w zakresie jej konserwacji jest słusznym kompromisem między zachowaniem skuteczności ochrony a ponoszonymi wydatkami. Jest to z pewnością kompromis opierający się na zaufaniu między producentem, dystrybutorem i klientem, co niestety prowadzi do kłopotów w przypadku nieuczciwości którejkolwiek ze stron takiego porozumienia.

Specjaliści branżowi sygnalizowali nam w ankietach, że krajowy rynek jest zalewany azjatycką produkcją o miernych parametrach, zarówno jeśli chodzi o materiały ochronne, jak i aparaturę kontrolną. Deklarowane parametry często przez tamtejsze firmy są naciągane, bez pokrycia w rzeczywistości albo ich własności ochronne się szybko degradują.

Ocena, jaką część biznesu tworzą produkty ochronne dla dystrybutorów

Dwie trzecie dostawców zajmujących się materiałami i podzespołami do ochrony antystatycznej i elektromagnetycznej to firmy sprzedające te produkty przy okazji, razem z innymi produktami zaopatrzenia produkcji lub podzespołami elektronicznymi bez większego zaangażowania w tej tematyce lub specjalizacji. Niestety w obszarze antystatyki funkcjonuje na rynku wielu dostawców, w tym azjatyckich, którzy konkurują ceną, to samo dotyczy podzespołów ochronnych EMI/ESD, przez co marże handlowe są z reguły niewielkie. Porównanie z analogicznym zestawieniem z 2014 roku wykonanym przy okazji poprzedniej edycji naszego raportu sugeruje, że przedziały procentowe są mniej więcej takie same i to rozproszenie rynku między wielu dostawców nie jest niestabilnością, ale trwałą cechą charakterystyczną. Wysoki stopień specjalizacji wymaga zajęcia się produkcją (jak np. firma Renex) lub powiązania ze znaną i renomowaną marką (np. LaFot), a to nie jest proste.

Na dodatek łańcuch dostaw jest w tym przypadku dość skomplikowany, bo jak wiadomo, rzeczywisty producent w Azji jest nierzadko ukryty w sieci powiązań kooperantów i agencji handlowych. To samo dotyczy marek produktów, które często firmują różne towary, a powiązanie między marką i producentem bywa całkiem nieokreślone. Na dodatek materiały ochronne nierzadko nie są znakowane, przez co całe powiązanie konkretnego towaru z marką i producentem staje się wręcz iluzoryczne.

Tanie azjatyckie źródła zaopatrzenia najczęściej opierają się na sieci pośredników i agencji handlowych o szerokim spektrum aktywności i każdy z tych elementów łańcucha dostaw sprzedaje praktycznie wszystko. Skutkiem takich zależności jest to, że jakość dostaw może się znacznie wahać. Pierwsze zamówienia, niejako na zachętę, z reguły są dobre i sugerują, że dostawca jest pewny a produkty bez zarzutu, potem jakość potrafi się pogorszyć lub wręcz to, co dostajemy, staje się dziełem przypadku.

Struktura przychodów osiąganych przez krajowych dostawców w zakresie materiałów i podzespołów ESD i EMI

Materiały i podzespoły związane z ochroną antystatyczną i elektromagnetyczną dla większości firm z tego zestawienia uzupełniają oferty handlowe jako użyteczny dodatek, na którym się zarabia niewiele, ale jest on niemal obowiązkowym elementem zapewnienia kompleksowości. Widać to po stronie obrotów, jakie osiągają dostawcy ze sprzedaży, bo dla aż dla dwóch trzecich firm nie wykraczają one poza próg 500 tys. zł rocznie, co należy uznać za niewielkie zaangażowanie. Patrząc na przeciwległy biegun, widzi się jednocześnie, że tylko co 6. firma ma sprzedaż powyżej 5 mln zł. To dlatego, że dochody firm z tej działalności zależą od stopnia specjalizacji, a ta jest niewielka. W praktyce specjalizowanych dostawców mamy w kraju nie więcej niż trzech-czterech, dlatego obroty rynku są rozproszone. Ubocznym efektem tego, że na rynku jest wielu dostawców i brakuje lidera, który skupiałby w sobie większą część udziałów, a niestety takie rozbicie rynku na wiele firm sprzyja tarciom i przepychankom cenowym.

W przypadku trudnych do oceny jakościowej materiałów takich jak antystatyka te uwarunkowania w jeszcze większym stopniu determinują to, co dzieje się na rynku, niż dla innych grup produktowych. W pewnym stopniu przenoszą się też na rynek dystrybucji w kraju, gdyż internetowe platformy handlowe dają łatwy dostęp do azjatyckich źródeł zaopatrzenia wszystkim chętnym.

Efekt jest taki, że elementy i materiały ochronne często są sprzedawane przez firmy bez kompetencji z tego obszaru techniki, bo coraz częściej widać, że pomysł na biznes bazuje na tym, aby za pomocą źródeł takich jak Aliexpress lub Alibaba kupić popularne produkty, jak żarówki LED, komponenty oraz materiały, po atrakcyjnych cenach upchnąć je na naszym rynku i zniknąć, zanim pojawią się kłopoty.

Nic tak nie edukuje klienta jak wpadka

Negatywne doświadczenia, a więc doświadczenie problemu polegającego na konieczności poniesienia wydatków na naprawy lub wymianę produktów uszkodzonych na skutek wyładowań elektrostatycznych lub porażka prototypu w badaniach kompatybilności elektromagnetycznej, jak również zwroty popsutych (niedostatecznie zabezpieczonych) wyrobów są z reguły najlepszą rekomendacją dla dostawców produktów markowych.

Niestety firmy elektroniczne często bagatelizują zabezpieczenia ESD i stan taki trwa do momentu, gdy nie odniosą strat z tym związanych. Wówczas dopiero okazuje się, że zalecenia i procedury związane z ochroną produkcji mają sens i nie są tylko niepotrzebną uciążliwością.

Dostawcy renomowanych produktów podkreślają, że nic tak nie działa na ich korzyść, jak zmiana dostawcy na taniego i późniejsze problemy z jakością, bo wówczas te oczywiste zależności, o których powtarzają klientom do znudzenia i często bez wzbudzania uwagi, zyskują namacane potwierdzenie finansowe i stają się wiarygodne. Trochę szkoda, że edukacja rynku odbywa się tak brutalnymi metodami, ale lata lecą a problemy wciąż niestety mamy te same.

Jedna osoba odpowiedzialna równa się brak rozmycia odpowiedzialności

Sporo problemów z zabezpieczeniem antystatycznym produkcji bierze się z rozmycia odpowiedzialności za bezpieczeństwo. Dział zakupów jest zainteresowany, aby niezbędne materiały zostały kupione sprawnie i niedrogo, nadzór produkcji chciałby zwykle mieć towar najlepszy i wyłącznie markowy, a zarząd często stara się te dwa skrajne stanowiska pogodzić jakimś kompromisem. Każdy pion biznesowy w firmie w jakiś stopniu wpływa na decyzje zakupowe, rodzaj i ilość stosowanych środków ochronnych i miejsc, gdzie są one używane.

Niestety wiele decyzji w takiej rzeczywistości nie ma podbudowy merytorycznej i jest funkcją innych celów, np. oszczędności, wygody, chęci wykonania planu i podobnych. Efekt jest taki, że nikt osobiście nie odpowiada za ochronę i jeśli się pojawi problem to nie da się wskazać osoby odpowiedzialnej. W praktyce za dobór zabezpieczeń odpowiada nierzadko zakupowiec, który ma niską świadomość zagrożeń i zbyt łatwo ulega pokusie kupna tańszych zamienników podzespołów, o innych parametrach w stosunku do założeń projektowych.

Znaczenie poszczególnych kryteriów oferty handlowej

W zestawieniu najważniejszych czynników składających się na ofertę za najbardziej istotny parametr uznano oczywiście cenę. W realiach naszego kraju jest ona głównym selektorem ofert dla wielu grup produktowych i zaskoczeniem jest, gdy w tego typu zestawieniach nie wypadnie ona na szczycie. Niemniej poza nią bardzo istotne są też parametry techniczne, jakość wykonania oraz termin i logistyka dostawy. Słabe wskazania na markę i renomę producenta oraz pomijalnie małe znaczenie długotrwałej współpracy klienta z dostawcą potwierdzają tylko to, że to silne wskazanie na cenę wcale nie było przypadkowe. Firmy elektroniczne nie postrzegają produktów ochronnych jako wyrobów o zaawansowanej technologii, kosztownych w produkcji i takich, gdzie warto zapłacić więcej za coś porządnego. Raczej dominuje odwrotne podejście, że jest to właśnie ten obszar rynku, gdzie chętnie robi się oszczędności. Niestety jak widać budowanie świadomości klientów poprzez edukację na temat zagrożeń to proces, który się nigdy nie zakończy.

Z powyższych przyczyn poważne podejście do zagadnienia wymaga powołania koordynatora ESD, a więc osoby podejmującej decyzje i dysponującej wiedzą na temat zjawisk i zabezpieczeń. Właściwa ochrona przed elektrycznością statyczną obejmuje również szereg działań o charakterze organizacyjnym i szkoleniowym dla personelu.

Pracownicy firmy muszą zdawać sobie sprawę z tego, co robią i w jaki sposób problematyka ochrony przed ESD dotyczy ich pracy i wykonywanych czynności. Bez takiej świadomości inwestowanie nawet w najbardziej wyrafinowane środki ochronne nie ma większego sensu, gdyż jak w wielu innych dziedzinach najsłabszym elementem całego połączonego ze sobą łańcucha zależności okazuje się zazwyczaj człowiek.

Aktualna koniunktura na rynku zabezpieczeń antystatycznych i elektromagnetycznych

Pierwsza połowa 2017 roku dla omawianej branży okazała się okresem bez większych zmian. Przeważająca grupa specjalistów uznała, że był to czas, w którym nie zaszły zmiany ani na plus, ani na minus, ale też blisko 40% postrzega go jako lepszy z punktu widzenia ich działalności. Sprzedaż materiałów i komponentów ochronnych jest powiązana z tym, co dzieje się w całej reszcie branży, a więc liczbą realizowanych inwestycji oraz otwieranych nowych projektów. Dobry klimat w tych obszarach przenosi się na zamówienia, stąd dane na powyższym wykresie można traktować jako pewnego rodzaju barometr ogólnej koniunktury w branży elektroniki. Przy takim podejściu można podsumować, że sytuacja znakomitej większości przedsiębiorców jest niezła i jeśli są zmiany, to na korzyść.

Dla wielu osób wiążące się z tym wymagania, procedury i postępowanie mogą wydawać się niekiedy przesadzone lub też zbyt rygorystyczne. Takie odczucie wynika z dużej liczby koniecznych środków ochrony, ich skomplikowania oraz, co jest chyba najważniejsze, z chęci zapewnienia skuteczności ich działania.

Postawa taka prowadzi do omijania wymogów i lekceważenia kodeksu postępowań, przez co wyraźnie widać, że jest wielka potrzeba posiadania wśród kadry osoby odpowiedzialnej za zabezpieczenie antystatyczne i pilnującej innych, o czym wielu specjalistów mówi od lat. Koordynator jest już stanowiskiem, które pojawia się w większych firmach EMS lub zakładach produkcyjnych, niemniej niestety nie zawsze. Można jednak postrzegać obecność koordynatora jako swoistego miernika wtajemniczenia firmy w zagadnienia ochronne.

Szeroki asortyment produktów ochronnych

Tabela 1. Przegląd ofert dostawców materiałów i komponentów do ochrony EMI i ESD

Cechą charakterystyczną rynku produktów ochronnych ESD i EMI jest dość szeroka oferta od strony asortymentu, zarówno w zakresie materiałów, jak i podzespołów. Pewne przybliżenie daje legenda umieszczona w pierwszej kolumnie tabeli 1 z przeglądem ofert, gdzie zebrane zostały prawie wszystkie typowe produkty z omawianego obszaru, ale należy mieć świadomość, że za każdą podaną tam pozycją kryją się całe rodziny elementów.

Rynek produktów ochrony antystatycznej obejmuje głównie materiały i sprzęt do produkcji elektronicznej, przeznaczony do pracy w hali produkcyjnej, w magazynach i serwisie. Do tej grupy zalicza się odzież, obuwie, opaski na nadgarstki, podkładki na stoły. Jest to także sprzęt do tworzenia stanowisk pracy, taki jak wykładziny podłogowe, maty, pojemniki, krzesła, meble, regały oraz cała szeroka gama materiałów eksploatacyjnych: od torebek, przez ściereczki po produkty chemiczne do utrzymania czystości.

Drugą część tego sektora rynku tworzą podzespoły ochronne, a więc diody, warystory i elementy wyładowcze. Ich rynkowe znaczenie jest porównywalnie znacznie mniejsze, gdyż większość wrażliwych elementów elektronicznych, w tym praktycznie wszystkie układy scalone, ma obecnie wbudowane zabezpieczenia antystatyczne. W typowym przypadku elementy te chronią linie interfejsów komunikacyjnych i zasilania.

Ocena, jaki był 2016 rok dla dostawców produktów do ochrony przed ESD i EMI

Prawie 60% pytanych w ankietach specjalistów uznało miniony 2016 rok za dobry z punktu widzenia prowadzonego biznesu, a 18% nawet za bardzo dobry. Biorąc pod uwagę, że był to okres, w którym pojawiły się problemy z dostępnością funduszy unijnych i czas, kiedy przejściowo wyhamowały inwestycje, takie oceny mogą tylko cieszyć. Po raz kolejny okazuje się, że sektor elektroniki jest bardzo odporny na zawirowania w gospodarce i że bieżące wydarzenia słabo na niego oddziałują. Jak wiadomo, procesy inwestycyjne, tworzenie nowych produktów oraz zmiany organizacyjne to zadania, które realizowane są w naszej branży nie w perspektywie miesięcy, ale zwykle 2-3 lat, co całość na tyle rozciąga w czasie, że wielu problemów nie da się dostrzec. Dodatkowo materiały i podzespoły ochronne trafiają do bardzo wielu branż, grup odbiorców. Zależność ta wynika z szerokiego frontu aplikacyjnego i ogólnego przeznaczenia omawianych wyrobów oraz charakteru rynku, na którym nie ma wyjątkowych okazji i wielu szans na spore wzrosty, ale z drugiej strony w ciężkich czasach spadki też nie są bardzo dotkliwe. W niewielkiej części z produktów antystatycznych korzystają też producenci spoza elektroniki. To zjawisko również jest korzystne, bo ogranicza chwilowe wahania koniunktury.

Podobny podział widoczny jest w przypadku produktów przeznaczonych do zapewnienia kompatybilności elektromagnetycznej, gdzie oferta materiałów towarzyszy podzespołom dyskretnym. Niemniej ponieważ ochrona elektromagnetyczna opiera się na elementach indukcyjnych, ferrytach, metalowych ekranach, filtrach sieciowych z obwodami LC, które nie dają się zintegrować wewnątrz krzemu i zwykle mają spore wymiary, w tym przypadku oba nurty są bardziej proporcjonalnie wyrównane. Ponadto podzespoły związane z ochroną przed EMI zajmują wiele miejsca w ofertach dystrybucji, bo i sama tematyka jest dzisiaj na czasie.

Zmiany to przede wszystkim ewolucja

W opiniach pojawiających się w ankietach widoczne były sygnały, że zmniejsza się zapotrzebowanie na uszczelnienia EM, a rośnie na elementy ferrytowe i indukcyjne związane z ochroną przed EMI. Takie same wskazania dotyczyły rosnącego znaczenia rynkowego filtrów sieciowych, w tym wersji o indywidualnie dobieranych parametrach, o wysokim stopniu tłumienia zaburzeń i zdolne do pracy z impulsami o wysokiej energii. Takie sygnały wskazują, że ochronę urządzeń coraz powszechniej planuje się precyzyjnie w trakcie projektowania i że liczba problemów konstrukcyjnych, które trzeba w ostatniej chwili naprawiać drogimi materiałami tłumiącymi, się zmniejsza.

Branże i główni odbiorcy materiałów i podzespołów ochrony antystatycznej i elektromagnetycznej

Listę najważniejszych odbiorców materiałów i podzespołów ochronnych tworzą firmy z obszaru automatyki i elektronik przemysłowej, urządzeń AGD i elektroniki konsumenckiej, a także oświetlenia. W ich przypadku wskazania w ankietach były na tyle podobne, że można uznać je za równoważne. Niemniej patrząc na wykres z perspektywy, można powiedzieć, że powyższe zestawienie z grubsza odpowiada potencjałowi poszczególnych sektorów rynku w Polsce, bo produkty ochronne trafi ają wszędzie, a strumień sprzedaży waha się w zależności od wielkości danego sektora.

Niemniej widać, że zmiany po stronie produktów w omawianym obszarze mają charaktery ściśle ewolucyjny, bo w branży antystatycznej nie ma raczej szans na rewolucję i sensacyjne odkrycia - wielu dostawców ma wręcz podobne do siebie oferty. W tym obszarze rozwój bazuje na pragmatyzmie - nowości muszą być lepsze od strony użytkowej: trwalsze, ergonomiczniejsze, skuteczniejsze, a już niekoniecznie bazujące na supertechnologiach.

Rośnie zainteresowanie aparaturą pomiarową

Kontrola skuteczności ochrony jest niełatwa, niemniej w ankietach sygnalizowano nam, że klienci coraz częściej poszukują aparatury kontrolnej pozwalającej na weryfikacją skuteczności stosowanych zabezpieczeń. Jest to znak, że z jednej strony rośnie świadomość firm i znajomość skomplikowanej rzeczywistości, w jakiej się poruszają. Inwestycja w aparaturę może być uważana za sposób obejścia problemów, a więc utrzymania tańszych źródeł zaopatrzenia przy jednoczesnej ich stałej weryfikacji.

Potencjał rynkowy poszczególnych grup materiałów i podzespołów ochronnych

Patrząc na obszar materiałów i podzespołów ochronnych i analizując ich potencjał rynkowy widzi się, że produkty antystatyczne (dla pracowników i wyposażenie stanowisk pracy w produkcji elektroniki) przewyższają te związane z kompatybilnością elektromagnetyczną, w tym również filtry sieciowe. Składa się na to kilka czynników. Pierwszy to taki, że materiały antystatyczne mają znacznie szersze zastosowanie: w produkcji, magazynowaniu, transporcie, a dodatkowo są to elementy zużywające się, a więc wymagające okresowej wymiany. Drugi, że podzespoły ochronne EMI/RFI są relatywnie tanie, stąd od strony biznesowej ich znaczenie musi być słabsze handlowo. Trzeba też przypomnieć o tym, że ochrona elektromagnetyczna coraz częściej jest realizowana przez poprawny projekt i dobór elementów, a w mniejszym stopniu przez środki ochronne, takie jak uszczelki, pianki. W takiej rzeczywistości kolejność kategorii na wykresie wydaje się wręcz modelowa.

Zdaniem pytanych specjalistów, choć aspekt ceny jest w naszym kraju wciąż bardzo istotny, można wyraźnie zobaczyć, że klienci sięgają częściej po produkty droższe i zarazem lepsze jakościowo, zapewniające trwałe i skuteczne zabezpieczenie ESD. Nawet jeśli takich decyzji i działań nie ma wiele, to jednak można traktować je jako znak, że sytuacja zmienia się dynamicznie i na rynku nie ma trwałej równowagi.

Przegląd dostawców produktów antystatycznych

Tabela 2. Dane kontaktowe do dostawców materiałów i komponentów do ochrony EMI i ESD

Mimo że jak wspomniano duży udział w sprzedaży na rynku mają materiały antystatyczne importowane z krajów azjatyckich, warto zauważyć i docenić to, że są w kraju także przedsiębiorstwa je produkujące. Duży potencjał w tym obszarze ma firma Renex z Włocławka, która produkuje m.in. odzież antystatyczną, krzesła, obuwie, rękawiczki i opaski.

Firma systematycznie poszerza asortyment własnych produktów antystatycznych, które oferowane są pod marką Reeco. Produkcją krzeseł zajmują się też Robtools SMT i Pakt Electronics, a w zakresie opakowań antystatycznych jest obecna firma Artpol z Kwidzyna.

Po stronie dystrybucji materiałami antystatycznymi zajmują się firmy zwykle związane z urządzeniami i materiałami do produkcji. Dla nich tematyka ochrony jest istotną częścią działalności i dysponują one kompleksową ofertą od strony asortymentu. Takimi przedsiębiorstwami są na przykład Eurostat i Lafot Elektronik, które zajmują się dystrybucją systemów zabezpieczeń antyelektrostatycznych niemieckiej firmy Wolfgang Warmbier.

Lafot organizuje szkolenia, wykonuje także audyty w zakresie zabezpieczeń ESD oraz certyfikuje strefy ochrony przed wyładowaniami. Firma prowadzi ponadto laboratorium do pomiarów materiałów ESD. Spore zaangażowanie można przypisać też dostawcom takim jak PB Technik, Robtools SMT, Loktech, Pakt Electronics, Ambex, a także Treston Ergona. Sprzedaż materiałów, mebli i wyposażenia jest dla tych przedsiębiorstw korzystnym uzupełnieniem biznesu i szansą na pełną, kompleksową obsługę klienta.

Poza materiałami w ich ofertach pojawia się odzież ochronna, meble, testery i mierniki, jonizatory powietrza, zgrzewarki, pakowarki próżniowe i wiele innych pokrewnych wyrobów. Produkty antystatyczne w szerokiej ofercie mają też naturalnie dystrybutorzy podzespołów jak Elhurt oraz wszystkie firmy katalogowe, czyli Farnell, Conrad, TME, Elfa Distrelec.

Dostawcy produktów do ochrony przed zakłóceniami EM

Rękawiczki antystatyczne

W zakresie ochrony przed zakłóceniami elektromagnetycznymi można wyróżnić trzy grupy: materiały do ochrony elektromagnetycznej, jak pianki, uszczelnienia, dalej są to dyskretne elementy filtrujące, takie jak dławiki, ferryty, kondensatory przeciwzakłóceniowe, a trzecia kategoria obejmuje filtry sieciowe. W zakresie materiałów wśród dostawców wyróżnia się Astat i ABC Elektronik, które od wielu lat specjalizują się w zagadnieniach EMC.

Dystrybutorzy elementów to m.in. Contrans TI, Dacpol, Domar, Würth Elektronik, AET. Firmy te sprzedają dławiki, filtry sieciowe, kondensatory przeciwzakłóceniowe, także ferryty i podobne elementy. Podzespoły takie mają także wszyscy dystrybutorzy o szerokich ofertach wymienieni w poprzedniej sekcji.

Przegląd ofert dostawców

Tabela 3. Plan raportów "Elektronika" na najbliższe miesiące

Zestawienie ofert dostawców tytułowych produktów pokazane zostało w tabeli 1. Przegląd ofert ma charakter ogólny, ilustrujący, czy dana grupa jest w ofercie danego dostawcy, czy też nie.

Znaczna szerokość asortymentowa omawianego rynku niestety nie pozwala wyróżnić więcej szczegółów i stąd informacje zawarte w tabeli mają charakter jedynie wstępnego selektora dla dalszych pytań ofertowych. Niezbędne dane kontaktowe załączamy w tabeli 2.

Robert Magdziak

Źródłem wszystkich danych przedstawionych w tabelach oraz na wykresach są wyniki uzyskane w badaniu ankietowym przeprowadzonym wśród producentów, dystrybutorów i innych firm działających w branży materiałów i podzespołów EMI/ESD na rynku w Polsce.