Zasilacze impulsowe małej mocy - uniwersalne i przydatne praktycznie w każdej sytuacji

W ostatniej dekadzie zasilacze impulsowe zdominowały całkowicie rynek zasilania, zmieniając jego kształt w stronę handlową, a od strony funkcjonalnej rozpoczął się wyścig technologiczny o sprawność, cyfryzację, niezawodność, niewielkie wymiary. Mimo że od zasilaczy wymaga się coraz więcej, to lepsze parametry muszą iść w parze z niską ceną, co sprawia, że dla firm dystrybucyjnych i producentów krajowych rynek staje się wielkim wyzwaniem. To dlatego, że od strony funkcjonalnej nie są to produkty złożone, a nierzadko klienci dobierają zasilacz bez głębszej analizy parametrów, kierując się tylko i wyłącznie ceną, traktując kwestie zasilania po macoszemu.

Za najważniejszy czynnik sprzyjający rozwojowi rynku zasilaczy można uznać szybko rosnący cały rynek techniki, na którym pojawia się coraz więcej urządzeń i sprzętu wymagającego zapewnienia zasilania z sieci. Coraz więcej urządzeń, rozwój systemów automatyki i informatyki przemysłowej, liczne aplikacje specjalistyczne, jak na przykład oświetlenie LED, przyczyniają się do wzrostu popytu na zasilacze.

Zapotrzebowanie na nie można wskazać w praktycznie każdej dziedzinie techniki, bo są to urządzenia uniwersalne bez których nie można się obyć, dlatego wraz z kolejnymi inwestycjami w telekomunikacji, transporcie, przemyśle, kolejnymi firmami, rynek zasilaczy znacząco się zwiększa i przyciąga nowych dostawców.

Współczesny rynek zasilania w ogromnej większości tworzą jednostki pracujące impulsowo, co wynika z kosztów oraz wielu czynników techniczno- funkcjonalnych, jak wysoka sprawność, duża wydajność z jednostki objętości, mały ciężar, doskonałe parametry techniczne i kompletne obwody zabezpieczające.

Popyt na takie nowoczesne jednostki kształtują regulacje prawne w zakresie sprawności i mocy pobieranej bez obciążenia, wymagania co do specyficznych funkcji, jak praca równoległa, współpraca z akumulatorami, wysoki MTBF oraz zdalny monitoring. Liczy się także coraz wyższa świadomość klientów, którzy mają coraz większe i konkretne wymagania w zakresie zasilania, znają się na jakości tych produktów i rozumieją, jak ważne dla ich aplikacji jest niezawodne zasilanie.

Wzrost rynku zapewnia też coraz szersza oferta tych produktów, obejmująca wiele typów obudów, wykonań napięciowo-mocowo-prądowych. Oferta jednostek katalogowych w ostatnich latach się znacznie powiększyła, co w przypadku aplikacji o małej mocy w dużej mierze wyeliminowało konieczność zamawiania wersji indywidualnych.

Niestandardowe i nietypowe wykonania zasilaczy sprzed paru lat dzisiaj stają się typowe, co prowadzi do obniżenia kosztów aplikacji zasilacza i zapewnia zawsze poszukiwaną i cenioną elastyczność takich rozwiązań. Proces ten można uznać za mechanizm samonapędzający się, bo im szersza oferta katalogowa, tym klienci chętniej korzystają z takich jednostek w projektach. A wynikający z tego rozwój rynku zachęca kolejnych dostawców do poszerzania oferty w tym zakresie.

Negatywne zjawiska, które psują biznes

Tabela 1. Przegląd ofert dostawców zasilaczy impulsowych małej mocy

Bez cienia wątpliwości największym problemem krajowego rynku zasilaczy małej mocy są tanie jednostki o niskiej jakości i słabych parametrach pochodzące od mało znanych dostawców azjatyckich. Rynek omawianych produktów jest mocno konkurencyjny, a kryterium ceny jest w znakomitej większości przypadków najważniejszym kryterium wyboru.

Równocześnie dzisiaj każdy może zostać importerem zasilaczy, próbując wykorzystać powyższe zjawiska, nawet jeśli o zasilaniu nie ma pojęcia i import nie jest poparty wystarczającą wiedzą techniczną. Taka sytuacja powoduje dostępność tanich urządzeń, które często nie spełniają podstawowych parametrów.

Zdaniem wielu ankietowanych specjalistów krajowy rynek wręcz zalany jest tanimi zasilaczami, a klienci, widząc zmagania dostawców takich produktów, jeszcze bardziej nasilają presję na minimalizację kosztów zakupu. Dla rynku krajowego takie tanie zasilacze pochodzące od nieznanych producentów (nazywane najczęściej jako no-name) nie byłyby może aż tak dużym zagrożeniem, bo klienci mają już wyrobione odruchy obronne i potrafią być nieufni w przypadku kompletnie nieznanych produktów i nowych dystrybutorów.

Niestety na rynku pojawiają się produkty będące kopiami zasilaczy renomowanych firm. Ich kształt obudowy, logo i oznaczenia modelu są łudząco podobne do oryginałów, przez co całość można uznać za podróbkę. Druga grupa to tzw. tanie zamienniki, a więc równoważne funkcjonalnie i mechanicznie produktom markowym, co widać zwłaszcza w zakresie zasilaczy do oświetlenia ledowego. Problemem takich jednostek jest rozbieżność pomiędzy parametrami w specyfikacji a rzeczywistością, brak wymaganych certyfikatów lub też sprowadzających się do naklejki, na której można napisać dowolną treść.

Za przeszkodę w rozwoju rynku można uznać też politykę dystrybucyjną wielu producentów z Dalekiego Wschodu, którzy nierzadko preferują okazyjne kontrakty i rozbudowaną sieć sprzedaży. Zamiast jednego dużego dystrybutora na kraj, wybierają raczej kilka firm, które z założenia są skierowane przeciwko sobie.

Duże kontrakty tacy producenci potrafią obsługiwać sami, omijając formalną siatkę sprzedaży i nie mają oporów, aby często zmieniać ustalenia i listę reprezentantów. Takie działania powodują, że niestety na rynku zasilania coraz rzadziej można liczyć na długofalowe relacje partnerskie, a skutkiem jest to, że przedsiębiorstwa uwikłane w takie powiązania są słabo zainteresowane marketingiem i promocją produktów.

Nowości w zasilaniu jest wiele

Generalnie utarło się, że zasilacze o małej mocy to w sumie jednostki proste konstrukcyjnie, bo duża funkcjonalność często nie jest potrzebna, za to niska cena już jak najbardziej tak. To twierdzenie jest często prawdziwe, ale z pewnością nie jest tak zawsze i w ofertach producentów są też modele zaawansowane. Są one potrzebne do najbardziej wymagających aplikacji przemysłowych, medycznych, wojskowych a także wszędzie tam, gdzie cena zasilacza nie jest parametrem krytycznym. Takie jednostki pozwalają też na obserwację trendów co do kierunku, w którym idzie branża.

Można zauważyć, że producenci starają się wyposażać wybrane jednostki w korektor współczynnika mocy, co generalnie w przypadku zasilaczy małej mocy nie jest wymagane. Obwód taki ma charakter pasywny (de facto filtr LC) lub aktywny (specjalistyczny konwerter wstępny) i jego zadaniem jest zapewnienie, aby pobierany prąd przez zasilacz nie miał charakteru impulsowego. Korektor aktywny rozszerza układ elektroniczny o mniej więcej jedną piątą, pasywny zwiększa znacząco wagę, co musi przekładać się na cenę. Ale z drugiej strony jego obecność poprawia działanie i parametry systemu zasilającego, zwłaszcza w rozbudowanych instalacjach.

Dodanie korektora PFC coraz częściej jest wynikiem zastosowania w zasilaczu nowoczesnego sterownika, który tę funkcję ma zintegrowaną w całość, z każdą kolejną generacją takich układów ta dodatkowa komplikacja staje się więc mniej kosztowna.

Istotnym trendem dla całego rynku zasilania jest tzw. sterowanie cyfrowe. Terminem tym określa się technologię, w której sterownikiem zasilacza jest odpowiedni mikrokontroler. Ponieważ większość takich układów ma wbudowane doskonałe przetworniki analogowe cyfrowe, układ PWM, timery, możliwe jest zbudowanie sterownika, który będzie realizował wszystkie funkcje związane z regulacją napięcia i obwodami zabezpieczeń.

Mikrokontroler zapewnia uniwersalność i możliwość kształtowania parametrów za pomocą wymiany oprogramowania firmware. Wiele funkcji zabezpieczających i sygnalizacyjnych też daje się z jego użyciem łatwo wykonać, stąd w nowych konstrukcjach sterowanie cyfrowe jest częstą opcją. W praktyce z uwagi na konieczność minimalizacji opóźnień w pętli sprzężenia zwrotnego MCU musi być wydajny albo konieczne jest użycie jednostek o charakterze kontrolera sygnałowego typu DSC, a więc produktu o funkcjach charakterystycznych dla DSP.

Jest to problem, ale mimo wszystko wart rozwiązania. Mikrokontroler w zasilaczu pozwala też na dodanie funkcji, które w przypadku tradycyjnego sterownika analogowego wykonać było niełatwo: komunikację z systemem nadrzędnym, możliwość połączenia kilku zasilaczy w system redundantny, autodiagnostykę, programowanie parametrów (napięcia, progi ograniczeń) za pomocą interfejsu cyfrowego, alarmy, a nawet kształt charakterystyki ograniczenia prądowego. Mikrokontroler jest też w stanie skutecznie usypiać zasilacz przy braku obciążenia i pomagać w ładowaniu akumulatorów.

Wysoka sprawność i mała moc standby

Ważnym trendem jest wzrost sprawności jednostek, który w najbardziej zaawansowanych konstrukcjach sięga 95-96%. Wysoka sprawność to dzisiaj nie tylko wymóg prawny nakładany przez wymagania UE w sprawie ekoprojektu, ale także potrzeba rynku. Wysoka sprawność to oszczędność energii zasilającej, co może przy zasilaniu z sieci nie jest źródłem kolosalnych oszczędności, ale w systemach z podtrzymaniem bateryjnym przekłada się na znacznie dłuższy czas pracy z danej pojemności akumulatora.

Wysoko sprawny zasilacz niewiele się grzeje, a więc może też pracować w szerszym zakresie temperatur, a cała konstrukcja może być bardziej zminiaturyzowana, bo nie ma potrzeby rozpraszania tak dużej ilości ciepła. Wysoka sprawność zawsze była pożądaną cechą zasilaczy impulsowych, ale obecnie coraz więcej wagi przykłada się do tego, aby była ona wysoka zawsze, czyli także przy małym obciążeniu i w pełnym zakresie napięć zasilania, a nie tylko w jednym wybranym i najlepszym punkcie charakterystyki.

Wysoka sprawność zasilaczy umożliwia ich dużą miniaturyzację, co jest logiczne, bo obwody wewnętrzne mogą być ciasno upakowane i nie ma potrzeby dawania dużych radiatorów. Warto dostrzec, że miniaturyzacja w zasilaczach nie jest efektem kompromisów, czyli mniejszy zasilacz ma takie same parametry elektryczne jak jednostka większa.

Sprawność zasilaczy małej mocy zawsze jest trochę mniejsza niż silniejszych jednostek, ale i tak sukcesywnie się podnosi w pobliże 90%. Każdy kolejny procent więcej jest dla producentów coraz większym wyzwaniem, bo osiągnąć go trudniej. Konieczne są nowoczesne sterowniki scalone, nowe topologie konwersji (rezonansowe), prostowniki synchroniczne na wyjściu na MOSFET-ach zamiast diod, a także niskostratne materiały magnetyczne.

Mówiąc o sprawności zasilaczy, trzeba pamiętać, że podawana przez producenta wartość z reguły dotyczy najkorzystniejszych warunków pracy, a więc na przykład, gdy napięcie wejściowe jest wysokie i pod pełnym obciążeniem. W innych warunkach sprawność jest mniejsza, nierzadko sporo mniejsza, o czym nie zawsze się pisze. Warto być dociekliwym, bo inaczej można przepłacić.

Na topie zmian technologicznych jest też minimalizacja mocy pobieranej przez zasilacz bez obciążenia (standby), co jest istotne zwłaszcza w zasilaczach małej mocy, które nierzadko są podłączone do sieci przez cały czas i nie mają wyłącznika. Ograniczenie wielkości energii pobieranej przez zasilacz na własne potrzeby to także wymogi narzucane przez regulacje unijne, gdyż nawet jeśli pobierana przez pojedynczy zasilacz moc standby nie wydaje się duża, to jednak takich zasilaczy jest bardzo dużo i sumarycznie stanowią one już poważne obciążenie dla sieci.

Bezsprzecznie w temacie mocy standby sporo się ostatnio dzieje, a producenci półprzewodników, czyli układów sterujących i zasilaczy, wkładają wiele wysiłku w to zagadnienie, co chwila bijąc rekordy oszczędności i ekologiczności. Zapewnienie niskiego poboru mocy bez obciążenia jest łatwiejsze w przypadku sterowania cyfrowego, bo implementacja technik sterowania z gubieniem impulsów, zmianą topologii konwersji przy sterowaniu cyfrowym jest łatwiejsza do osiągnięcia.

Wzmocniona izolacja, możliwość przeciążenia

Pięć lat temu nowością na rynku zasilania impulsowego były wersje pozwalające na zasilanie dowolną wartością napięcia sieciowego występującą na całym świecie, a więc od ok. 86 do 240 V_AC, w tym także odpowiadającą jej wartością napięcia stałego. Nietrudno zauważyć, że szybko stało się to standardem i dzisiaj w zasadzie ogromna większość zasilaczy małej i średniej mocy nie wymaga przełączania zakresu zasilania. Wyjątkiem są wersje zdolne do pracy jeszcze w szerszym zakresie, a więc także przy zasilaniu napięciem międzyfazowym (ok. 400 V_AC), niemniej ich obszar aplikacyjny jest znacznie ograniczony.

Wiele nowych jednostek pozwala dzisiaj na chwilowe przeciążanie. Oznacza to, że w krótkim czasie można obciążyć zasilacz mocą większą niż znamionowa, co przydaje się przy sterowaniu maszynami wyposażonymi w silniki indukcyjne, oświetleniem żarowym lub innymi odbiornikami, np. z dużą składową pojemnościową na wejściu.

Zakres dopuszczalnego przeciążania, a więc o ile procent mocy znamionowej można zwiększyć obciążenie oraz czas, przez jaki maksymalnie to może trwać, różni się w zależności od modelu i producenta. Niemniej widać, że najnowsze jednostki renomowanych marek pozwalają na więcej niż kiedyś oraz w porównaniu z innymi producentami.

Zdolność do przeciążania staje się popularną funkcjonalnością zasilaczy, bo pozwala na spore oszczędności. Wiele aplikacji maksymalną moc pobiera też przez bardzo krótki czas, a przykładem mogą być systemy sterujące bramą, zamkiem elektromagnetycznym lub przepływem, gdzie sterowanie elementem wykonawczym (rygiel, zawór, siłownik) trwa maksymalnie kilka sekund.

W takiej sytuacji niewielka jednostka zasilająca z możliwością przeciążania jest w rozrachunku znacznie tańsza. Asortyment dostępnych na rynku zasilaczy poszerza się także o wersje wyposażone we wzmocnioną izolację (klasy II). Do niedawna były one rzadkością i wykorzystywane tylko w aplikacjach medycznych, niemniej poszerzająca się oferta wskazuje, że takie jednostki trafiają także do aplikacji przemysłowych, precyzyjnej aparatury pomiarowej oraz rozbudowanych systemów, gdzie łączone są obwody na różnych potencjałach.

W takich przypadkach zasilacz o wzmocnionej izolacji, a więc zapewniający bardzo mały prąd upływu, jest w stanie zapewnić stabilność i jakość działania układów pomiarowych. Problemy są coraz częstsze, bo nie zawsze zasilacz pracuje ze stabilnym obciążeniem, stabilną siecią energetyczną i uziemioną obudową. Duży prąd upływu może wywołać wzrost potencjału na wyjściu w stosunku do ziemi przy połączeniu do sieci dwoma przewodami i przy niewielkim obciążeniu, co może zakłócać działanie obwodów kondycjonujących, wejściowych przetworników itp.

Własny czy kupiony?

Tabela 2. Dane kontaktowe do krajowych dostawców zasilaczy małej mocy

Ostatnim czynnikiem ograniczającym tempo rozwoju rynku zasilaczy jest trend wbudowywania jednostki zasilającej do wewnątrz urządzenia elektronicznego. Zasilacz nie zawsze musi być wydzielony i wielu konstruktorów decyduje się na jego integrację na płycie drukowanej z resztą urządzenia. Takie podejście nierzadko ma sens, bo pozwala zapewnić niskie koszty przy dużej elastyczności aplikacyjnej.

Własnej realizacji wparcia dostarczają producenci półprzewodników, tworząc gotowe do wykorzystania noty aplikacyjne. Dawniej niejasnym punktem takiej dokumentacji był transformator, ale od kilku lat w takich materiałach pojawiają się seryjne produkty dostępne w handlu, doświadczenie wielu konstruktorów i wiedza w temacie zasilania też jest dzisiaj bez porównania większa niż kiedyś.

Ogranicza to ryzyko inwestycji we własne rozwiązanie, z czego firmy korzystają. W warunkach krajowych proces ten równoważony jest przez charakter rynku skupiony na małych i średnich wolumenach produkcyjnych, często zmieniającym się asortymencie i specjalistycznych produktach. W takich przypadkach zasilacze gotowe wygrywają, bo cena realizacji jest niewiele wyższa, ale w zamian dostaje się produkt przebadany pod kątem bezpieczeństwa i EMC.

Oświetlenie ledowe

Sprzedaż zasilaczy małej mocy od około pięciu lat poprawia szybko rosnąca popularność nowoczesnego oświetlenia ledowego. Do zasilania diod potrzebne jest dopasowane pod względem właściwości źródło prądowe, które często zawiera ponadto szereg dodatkowych układów sterujących (np. jasnością) i zabezpieczających. W przypadku zasilaczy do LED stosowane są też często inne obudowy, takie, które są dopasowane do specyfiki montażu w oprawie oświetleniowej lub puszkach elektroinstalacyjnych. Obudowy takie są najczęściej hermetyczne.

Zasilacz do diod LED jest w zasadzie od strony elektrycznej taki sam jak wszystkie inne, a różnice sprowadzają się do funkcji realizowanych przez sterownik, gniazd, obudowy, przez co producenci tych komponentów mogą dość szybko wprowadzić na rynek takie urządzenia. Efektem jest spora oferta takich jednostek na rynku, potrzebnych do realizacji wszystkich mniej masowych aplikacji, np. w meblarstwie.

Ewolucja ofert polskich producentów

Na rynku krajowym od wielu lat funkcjonuje kilka firm produkujących zasilacze. Dawniej miały ogólny profil i wytwarzały nierzadko typowe jednostki zasilające o uniwersalnym przeznaczeniu, także te o mniejszej mocy, obecnie pod naporem cenowej konkurencji z Dalekiego Wschodu firmy te przeprofilowały się na rynkowe nisze i specjalistyczne zastosowania o dużych wymaganiach funkcjonalnych, takie, które trudno obsłużyć produktami wielkoseryjnymi. W znakomitej większości są to zasilacze średniej i dużej mocy, bo ta "dolna" część rynku stała się nieopłacalna. Produkcja została ustawiona pod najbardziej rentowne projekty, a resztę obsługuje się za pomocą dystrybucji.

Zasilacze małej mocy od strony biznesu

Rys. 1. Roczne wzrosty i spadki sprzedaży producentów i dystrybutorów zasilaczy impulsowych małej mocy zanotowane w okresie 2012-2014

Zestawienie wzrostów i spadków obrotów dotyczące zasilaczy małej mocy w latach 2012-2014 przekonuje, że mimo silnej konkurencji, dużej liczby dostawców, silnej presji cenowej ze strony klientów, jest to branża, która przez cały czas notuje całkiem niezłe tempo wzrostu sprzedaży (rys. 1). Prawie wszyscy dostawcy na przestrzeni ostatnich trzech lat notowali relatywnie duży przyrost obrotów, rzędu 10-35% w skali roku, co dowodzi, że rynek zasilania szybko i stale się rozwija.

Jak widać na wykresie, jest też nieliczna grupa firm, która w 2012 i 2014 roku zanotowała spadek sprzedaży lub takie, które mają wskaźniki procentowe przekraczające 35%, ale są one mniejszością. Innymi słowy w ujęciu statystycznym zasilacze małej mocy to całkiem udany biznes, może nie najłatwiejszy w prowadzeniu i z patologiami, ale który sektor dzisiaj ich nie ma?

Rys. 2. Ocena wyników sprzedaży zasilaczy na początku 2015 roku i stopnia konkurencji na rynku zasilaczy

Aktualna sytuacja na rynku, a dokładniej ocena pierwszej połowy 2015 roku w zakresie dotyczącym omawianych urządzeń wraz z oceną stopnia konkurencji na rynku, przedstawiona została na rysunku 2. Prawie 60% ankietowanych oceniło okres ten za korzystny dla biznesu, co cieszy i zapowiada udane drugie półrocze.

Zwykle druga połowa roku z uwagi na liczbę świąt i wolnych dni oraz granicę okresów rozliczeniowych jest w kraju lepsza niż pierwsza, dlatego można oczekiwać dalszej poprawy koniunktury. Badanie ankietowe potwierdziło, że konkurencja w omawianym sektorze rynku jest silna - takiego zdania było 77% pytanych w ankietach, co jest w zgodzie z wcześniejszymi rozważaniami.

Rys. 3. Struktura wielkości sprzedaży zasilaczy impulsowych małej mocy dla dostawców wymienionych w tabeli 2, w skali roku

Na rysunku 3 pokazana została struktura obrotów dostawców zasilaczy małej mocy. Jak widać, mniej więcej dwie trzecie firm osiąga ze sprzedaży nie więcej niż 500 tys. złotych rocznie, a tylko 8% ma obroty wyższe niż 10 mln zł. Trochę wynika to z faktu, że wykres prezentuje dane dla rynku zasilaczy małej mocy, a więc jednostek znacznie tańszych niż duże zasilacze.

Omawiany fragment rynku ma też charakter popularny, a produkty często pełnią funkcję dodatku do większej całości. Wiadomo, że na którymś z etapów projektu lub konstrukcji pojawia się zapotrzebowanie na zasilacz i klient może go kupić niekoniecznie u specjalizowanego dostawcy, ale przy okazji wielu innych zakupów.

Rys. 4. Udział sprzedaży zasilaczy impulsowych małej mocy w całkowitych obrotach dostawców

Czyli wówczas zasilacz może się sprzedać, nawet gdy jego cena jest taka sama jak u konkurencji, bo klient wybierze mniejszy kłopot związany z oddzielną przesyłką, fakturą itp. formalnościami. Takich firm, dla których produkty te to mało znacząca pozycja w ofercie, jest całkiem sporo, bo aż 28%. Warto dodać, że w porównaniu z analogicznym zestawieniem, jakie wykonaliśmy przy okazji poprzedniej edycji naszego opracowania poświęconego zasilaczom małej mocy w marcu 2012 roku, widać, że obroty sektora się zwiększyły.

Liczba firm, które mogą pochwalić się dużą sprzedażą, w tym także największymi liczbami, wzrosła i to blisko dwukrotnie. Niemniej ten wzrost to raczej efekt tego, że cały rynek się zwiększył, niż efekt indywidualnych sukcesów poszczególnych dostawców. Do takiego wniosku można dojść, patrząc na rysunek 4, gdzie zilustrowany został udział tworzony przez zasilacze impulsowe w całym asortymencie dostawców.

Zdecydowana większość (72%) ma ten udział kilkuprocentowy, a tylko dla co dwunastej firmy są to wyroby ważne, stanowiące specjalizację i główną domenę działań. Liczby te niewiele się różnią od tego, co obserwowaliśmy na początku 2012 roku.

Rynek od strony produktów

Rys. 5. Lista branż, które są największymi odbiorcami zasilaczy impulsowych w Polsce w ujęciu wartościowym

Największą branżą dla zasilaczy impulsowych jest przemysł i zastosowania w automatyce, a także w wielu urządzeniach elektronicznych produkowanych przez firmy OEM (rys. 5). W zastosowaniach tych wykorzystuje się jednostki w obudowach montowane w szafach sterowniczych, panelach oraz skrzynkach instalacyjnych, a w elektronice wersje open-frame lub w obudowach do montażu w chassis lub na PCB.

Te obszary branżowe są naturalnym odbiorcą produktów markowych o wysokiej jakości, kupowanych do nowych instalacji i wykorzystywanych podczas modernizacji starszych linii. Dobre notowania mają też elektronika konsumencka i telekomunikacja, a w porównaniu z naszymi poprzednimi opracowaniami dotyczącymi zasilaczy małej mocy znacząco wzrosło znaczenie zasilaczy dla medycyny. Słabo wypadła też radiokomunikacja i informatyka, zapewne dlatego, że pierwsza dziedzina stała się dzisiaj zbyt niszowa, a druga zbyt konsumencka w porównaniu z ogólnym profilem naszej branży.

Rys. 6. Zestawienie czynników oferty handlowej, które są w największym stopniu brane pod uwagę przez klientów przy wyborze dostawcy zasilaczy

Wykres na rysunku 6 to zobrazowanie ilustrujące, które kryteria handlowe liczą się najbardziej w sprzedaży zasilaczy. Zgodnie z wcześniejszymi rozważaniami cena na pierwszej pozycji selekcji nie jest z pewnością zaskoczeniem. Podobnie jest z parametrami technicznymi, zawsze lokującymi się w czołówce tego typu analiz.

Niemniej trzeba przyznać, że rzadko znaczenie ceny jest oceniane aż tak wysoko - a tym razem za najważniejszy parametr wskazało ją aż 94% pytanych, co jest jakimś rekordem. Trzecia pozycja będąca czasem dostawy sugeruje, że klienci nie chcą czekać na dostawę zasilacza, raczej wolą go kupić od ręki u innego dostawcy. Małe znaczenie ma dzisiaj także dostępność wersji na zamówienie i długość gwarancji.

To skutek poszerzenia się oferty produktów katalogowych, przez co pomijając nieliczne specjalistyczne zastosowania, nie ma już potrzeby indywidualizowania takich produktów, przynajmniej w tym dolnym zakresie mocy. Gwarancja też nie stanowi dzisiaj problemu, bo stopień zabezpieczenia konstrukcji zasilaczy przed uszkodzeniem podczas instalacji i użytkowania jest tak duży, że w zasadzie nie psują się one, przynajmniej w ciągu tych dwóch gwarantowanych lat.

Rys. 7. Struktura klientów zaopatrujących się w zasilacze impulsowe małej mocy

Nabywcami zasilaczy są w największej części klienci końcowi, potrzebujący takich jednostek do tworzonych systemów, instalacji lub urządzeń. Drugą grupę stanowią producenci OEM i działy utrzymania ruchu (rys. 7). Potrzeby utrzymania ruchu nie wynikają z tego, że zasilacze się psują i trzeba je serwisować i wymieniać, ale raczej są efektem trwających ciągle procesów modernizacyjnych. Wiele instalacji przemysłowych i linii produkcyjnych podlega stałemu unowocześnianiu, w ramach którego wymienia się bloki funkcjonalne lub pojedyncze urządzenia. Dotyczy to też zasilaczy.

Na koniec warto zerknąć na wykresy z rysunku 8. Po lewej stronie pokazano typy zasilaczy, gdzie konkurencja na rynku jest największa, po prawej, które typy sprzedają się najlepiej. W obu przypadkach zdecydowanym faworytem okazały się zasilacze w obudowie przeznaczonej do montażu na szynie DIN. Popularność zasilaczy na szynę to skutek zmian zachodzących w przemyśle, automatyce i instalacjach budynkowych.

Rys. 8. Ocena, w jakich typach zasilaczy konkurencja na rynku jest największa (po prawej) i na które jest największy zbyt

Od około pięciu lat systemy w tych zastosowaniach buduje się na bazie obudowy lub skrzynki instalacyjnej, która na tylnej ściance ma umieszczoną stalową szynę, na którą wsuwa się jeden obok drugiego kolejne moduły. Jest to szybki, uniwersalny i zwarty montaż, wygodny dla instalatorów i użyteczny dla serwisu. Warto też odnotować wysoką pozycję w obu kategoriach zasilaczy do oświetlenia LED. Z pewnością jest to dowód, jak duży potencjał drzemie w rynku LED (w oświetleniu domowym i budynkowym, reklamowym, w urządzeniach sygnalizacyjnych, tablicach świetlnych) i odzwierciedlenie szybkiego tempa rozwoju.

Przegląd dostawców zasilaczy

Tabela 3. Plan raportów "Elektronika" na najbliższe miesiące

Zasilacze impulsowe to podstawowe źródło energii dla całej techniki, przez co urządzenia te znaleźć można u wielu sprzedawców, w tym w szczególności o szerokiej ofercie i firm katalogowych jak Masters, Elhurt, TME, Micros, Maritex, Farnell element14, Conrad, Elfa, Gamma oraz BNS. Zasilacze są w ich przypadku czymś typowym, a asortyment obejmuje kilka linii produktów, w tym także modułowe przetwornice DC-DC do montażu na PCB.

Zasilacze oraz przetwornice sprzedają też firmy o bardziej specjalistycznym profilu: Amtek, JM elektronik, Payda oraz MPL Power Elektro. Najczęściej ich zaangażowanie w tym temacie bierze się z powiązania z silnym i znanym producentem, którego marka jest w dużej mierze wsparciem do sprzedaży, np. Aimtec, Traco-Power lub Delta.

Kolejne firmy to dostawcy komponentów dla przemysłu i automatyki. Firmy te albo dystrybuują produkty markowych producentów zasilaczy, albo oferują je pod własną marką. Są to w tym opracowaniu Astat, Elmark, Eltron, Astor, OEM Automatic, Weidmüller, Murrelectronics oraz Siemens, Phoenix Contact, Balluff, Omron i inne.

Znaczącą grupę tworzą krajowi producenci zasilaczy, czyli Imcon-Intec, Merawex, Polwat, Noratel, Tatarek oraz Indel, znany z produkcji transformatorów sieciowych i Elplast produkujący zasilacze dla diod LED.

Przegląd ofert zasilaczy impulsowych małej mocy, w podziale na trzy kategorie (w obudowie, open frame oraz przetwornice modułowe), zamieszczony został w tabeli 1. W tabeli 2 podane zostały dane kontaktowe do firm wraz z listą głównych marek urządzeń będących w ofercie.

Robert Magdziak

Źródłem wszystkich danych przedstawionych w tabelach oraz na wykresach są wyniki uzyskane w badaniu ankietowym przeprowadzonym wśród dostawców zasilaczy w Polsce.